การประเมินผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศและการจำลองการปรับตัวในการปลูกข้าวหอมมะลิแบบเกษตรน้ำฝนในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

Climate change impact assessment and adaptation simulation on rain-fed Hom Mali Rice cultivation in Northeast Thailand

Name: อิศเรศ กะการดี

ThaSH: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ -- วิทยานิพนธ์. วศ.ด. (วิศวกรรมชลประทาน) 2565

Classification :.LCCS: TC913.T48

ThaSH: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. สาขาวิศวกรรมชลประทาน -- วิทยานิพนธ์

ThaSH: ข้าว -- ชลประทาน

ThaSH: ข้าว -- การใช้น้ำ

ThaSH: ข้าว -- ปัจจัยภูมิอากาศ

ThaSH: ข้าว -- การปลูก -- ไทย (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ)

ThaSH: เกษตรชลประทาน

Abstract: ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศโลกและแนวทางการปรับตัวในการปลูกข้าวหอมมะลิแบบเกษตรน้ำฝนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย (ลุ่มน้ำลำเสียว พื้นที่รับน้ำ 4,400 km²) ประเมินด้วยแบบจำลอง SWAT+ การจำลองเลือกชุดข้อมูลรายวันของภาพฉายภูมิอากาศ (ฝน, อุณหภูมิต่ำสุดและสูงสุด) ระยะเวลา 30 ปี (2021–2050) จากโครงการเปรียบเทียบแบบจำลอง (CMIP) ระยะที่ 5 จำนวน 2 ฉากทัศน์ (CMIP5-RCP4.5, CMIP5-RCP8.5) และระยะที่ 6 (CMIP6-SSP5-8.5) แต่ละฉากทัศน์ใช้ชุดข้อมูลจาก 3 แบบจำลองรวม 9 ชุดข้อมูล ผลการจำลองวิเคราะห์เปรียบเทียบกับผลจากข้อมูลภูมิอากาศช่วงปีฐาน (1981–2010) ตามกลุ่มฉากทัศน์ที่รวมผลของแต่ละกลุ่มด้วยเทคนิคหลายแบบจำลองร่วมกัน จากข้อมูลภาพฉายภูมิอากาศ พบว่า อุณหภูมิรายปีเพิ่มขึ้น 1.2°C และปริมาณฝนรายปีเพิ่มขึ้น 4% เมื่อเทียบกับปริมาณช่วงปีฐาน (1,310 mm) โดยช่วงฤดูแล้ง (พฤศจิกายน-เมษายน) อุณหภูมิเพิ่มมากกว่าช่วงฤดูฝน (พฤษภาคม-ตุลาคม) ปริมาณฝนเพิ่มขึ้นในช่วงฤดูฝนโดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงกลางฤดูฝน (มิถุนายน-สิงหาคม) จากการวิเคราะห์องค์ประกอบสมดุลน้ำ พบว่า ปริมาณน้ำท่าและน้ำซึมลงดินเพิ่มขึ้น ส่วนการระเหยคายน้ำลดลง โดยน้ำท่าและน้ำซึมลงดินเพิ่มขึ้นสอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงฝน ส่วนการระเหยคายน้ำลดลงมากจากการขาดความชื้นในดินในช่วงฤดูแล้ง ส่วนผลผลิตข้าว พบว่า เมื่อเทียบกับช่วงปีฐาน (2,304 kg/ha) มีผลผลิตลดลง 1.8% และมีความแปรปรวนเพิ่มขึ้น จากการจำลองเพื่อทดสอบแนวทางการปรับตัวโดยเปลี่ยนวันเพาะปลูกข้าวตามฤดูกาลในเดือนกรกฎาคม พบว่า การปลูกข้าวเร็วขึ้น ( เดือนมิถุนายน) ให้ผลผลิตข้าวสูงกว่า 22% และมีความแปรปรวนลดลง เรื่องเร่งด่วนที่ต้องดำเนินการสำหรับเผชิญความเสี่ยงจากสภาพภูมิอากาศทั้งปัจจุบันและอนาคต ได้แก่ การเพิ่มการเตรียมความพร้อม การกำหนดมาตรการการป้องกันและบรรเทาภัย รวมถึงการหาแนวทางการปรับตัว Climate change impacts and adaptation were evaluated on the rainfed Hom Mali rice cultivation in Northeast, Thailand (Lam Siao basin with drainage area of 4,400 km²) using SWAT+ model. The daily projected 30-year (2021–2050) climate datasets (rainfall, minimum and maximum temperature) were selected from the Coupled Model Intercomparison Project (CMIP): 2 scenarios from the 5th phase (CMIP5-RCP4.5, CMIP5-RCP8.5) and CMIP6-SSP5- 8.5 scenario from the 6th phase. In total of 9 datasets were compiled (3 GCMs for each scenario). Simulation outputs were analyzed and compared with those from the baseline climate period (1981–2010) by scenario groups combined using the multi-model ensemble technique. The projected climate datasets revealed that temperature increased by 1.2°C and rainfall increased by 4% compared with the baseline period (1,310 mm). Temperature rises in dry season (November–April) were higher than in rainy season (May-October), whereas rainfall increased in rainy season with considerable depth in mid-season (June–August). The water balance analysis indicated runoff and percolation increased but evapotranspiration decreased. Runoff and percolation change patterns were agreed with the rainfall changes. The remarkable ET reduction in dry season was due to more soil moisture deficit. The projected rice yield decreased by 1.8% compared with the baseline period (2,304 kg/ha) and had more variability. Shifting planting date from typical period in July, an adaptation solution, was tested using simulation model. It was found that early planting date in June provided higher yield by 22% and less variability. To confront the present and future climate-related risks, it is immediately required to improve preparedness efforts, to establish prevention and mitigation measures, and to develop adaptation solutions

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. สำนักหอสมุด

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: tdckulib@ku.ac.th

Name: เอกสิทธิ์ โฆสิตสกุลชัย

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์หลัก

Name: นภาพร พันธุ์กมลศิลป์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ร่วม

Created: 2565

Modified: 2569-07-01

Issued: 2569-07-01

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

URL: https://www.lib.ku.ac.th/KUthesis/2565/isared-kaka-all.pdf

CallNumber: TC913.T48.อ38

tha

Spatial: ไทย (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ)

DegreeName: วิศวกรรมศาสตรดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: วิศวกรรมชลประทาน

Grantor: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

©copyrights มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	isared-kaka-all.pdf	17.5 MB

ใช้เวลา

-0.961779 วินาที