ภูมิศาสตร์คำศัพท์และคำเรียกพืชสมุนไพรในจังหวัดเชียงราย

Name: ปิยมาศ มาวงศ์

keyword: ภูมิศาสตร์คำศัพท์

ThaSH: สมุนไพร -- วิจัย

Classification :.DDC: 581.63

; พืชสวนครัว

ThaSH: พืชสมุนไพร -- วิจัย

; ผลไม้

; ว่าน

Abstract: การศึกษาเรื่อง “ภูมิศาสตร์คำศัพท์และคำเรียกพืชสมุนไพรในจังหวัดเชียงราย”วัตถุประสงค์เพื่อ วิเคราะห์คำเรียกชื่อพืชสมุนไพรของจังหวัดเชียงราย เพื่อศึกษารูปแปรของคำศัพท์และการใช้รูปแปรของ คำศัพท์ในคำเรียกชื่อพืชสมุนไพรในจังหวัดเชียงราย และเพื่อจัดทำแผนที่ภาษาภูมิศาสตร์คำศัพท์ของ คำเรียกพืชสมุนไพรในจังหวัดเชียงราย ในการศึกษาครั้งนี้ ประกอบด้วย ขอบเขตด้านข้อมูลและขอบเขต ด้านพื้นที่ โดยขอบเขตด้านข้อมูล เป็นคำศัพท์พืชสมุนไพรในจังหวัดเชียงราย ประเภทพืชสวนครัว ผลไม้ และว่านต่างๆ ขอบเขตด้านพื้นที่ คือ จังหวัดเชียงราย 18 อำเภอ ได้แก่ 1.อำเภอขุนตาล 2.อำเภอเชียงของ 3.อำเภอเชียงแสน 4.อำเภอดอยหลวง 5.อำเภอเทิง 6.อำเภอป่าแดด 7.อำเภอเวียงป่าเป้า 8.อำเภอพาน 9.อำเภอพญาเม็งราย 10.อำเภอแม่จัน 11.อำเภอแม่ฟ้าหลวง 12.อำเภอแม่สาย 13.อำเภอแม่สรวย 14.อำเภอเมือง 15.อำเภอแม่ลาว 16.อำเภอเวียงแก่น 17.อำเภอเวียงชัย และ18.อำเภอเวียงเชียงรุ้ง ผลการวิจัยพบว่า 1. คำเรียกพืชสมุนไพรในจังหวัดเชียงรายมีการใช้เรียกพืชสมุนไพร ด้วยคำ 4 ส่วน ได้แก่ คำบ่งชื่อพืช หน่วยคำบ่งชื่อพืช แก่นชื่อ และคำขยายชื่อพืช ซึ่งแต่ละอำเภอมีทั้งที่เรียก เหมือนกันบ้าง เรียกแตกต่างกันบ้าง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หากนำมาเปรียบเทียบกับภาษาไทยมาตรฐาน แล้วพบว่า 5 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมือง อำเภอแม่ลาว อำเภอเวียงชัย อำเภอแม่จัน และอำเภอเชียงแสน มีการใช้คำเรียกพืชสมุนไพรต่างกันมากที่สุด แม้ว่าคำเหล่านั้นจะมีความหมายเหมือนกันและเป็นพืชชนิด เดียวกันก็ตาม 2. การแปรของคำหรือรูปแปรคำเรียกพืชสมุนไพร พบทั้งที่เป็นคำพยางค์เดียว และ คำหลายพยางค์ ได้แก่ การแปรพยางค์ของแก่นชื่อหรือคำขยายคือแก่นชื่อหรือคำขยายที่มีมากกว่าหนึ่ง พยางค์ หรือสองพยางค์แตกต่างกันไป การแปรของคำสองพยางค์ แก่นชื่อมีสองพยางค์ที่ต่างจาก ภาษาไทยมาตรฐานซึ่งภาษาไทยมาตรฐานมีสองพยางค์ แต่ในภาษาไทยถิ่นเหนือรูปแปรคำนั้นเป็นสอง พยางค์หรือหลายพยางค์ก็ได้ในคำหนึ่งคำ การแปรของคำสามพยางค์ แก่นชื่อมีสามพยางค์ที่ต่างจาก ภาษาไทยมาตรฐานซึ่งภาษาไทยมาตรฐานมีสามพยางค์ แต่ภาษาไทยถิ่นเหนือรูปแปรคำนั้นเป็นสอง พยางค์ แก่นชื่อพืชสมุนไพรส่วนใหญ่พบเป็นคำนามมีโครงสร้างภาษา ได้แก่ คำมูล แก่นชื่อพืชสมุนไพร จำนวนหนึ่งเป็นคำวิเศษณ์ และจำนวนหนึ่งเป็นคำวิเศษณ์บอกสี คำประสม เป็นการประสมคำเป็น การสร้างคำโดยนำคำมูลตั้งแต่สองคำขึ้นไปมาเรียงต่อกัน ทำให้เกิดความหมายใหม่ คำนามสังเคราะห์ มาจากกริยาวลีหรือ ประโยค คำบ่งประเภทนี้ที่พบเป็นประโยคที่ปรากฏในคำเรียกชื่อพืชสมุนไพร พบทั้ง คำนามและคำกริยา และวลี พบทั้งนามวลีและกริยาวลี ปัจจุบันพบรูปแปรคำทั้งหมดใช้ในความหมายที่ กว้าง ออกไปอีกรวมถึงพืชสมุนไพรที่กินผล กินฝัก กินเม็ด/เมล็ด กินหัว และอื่นๆ ที่ใช้เป็นประโยชน์ได้ เช่น พืชกินผล พืชกินฝักหรือเม็ด พืชกินหัว พืชกินใบ พืชกินยอด พืชกินดอก และการใช้ประโยชน์ใน ด้านอื่นๆ ได้ 3. แผนที่ภาษาภูมิศาสตร์คำศัพท์ของคำเรียกพืชสมุนไพรในจังหวัดเชียงราย พบการกระจาย ของรูปแปรคำศัพท์คำเรียกพืชสมุนไพร 18 อำเภอ ในจังหวัดเชียงรายนั้น รูปแปรที่แตกต่างกัน เนื่องจาก มีคำเรียกที่แตกต่างกัน และมีแหล่งที่มาที่ต่างกัน ได้แก่ เรียกตามลักษณะการมองเห็น เรียกตามภาษา ชนเผ่า เรียกตามรากศัพท์เดิม เรียกตามลักษณะของการใช้ เรียกตามขอบเขตของกลุ่มชาติพันธุ์ เรียกตาม ลักษณะของการกร่อนเสียง เรียกตามลักษณะของแหล่งที่มา และเรียกตามลักษณะถิ่นอาศัย

Abstract: The research entitled “Medicinal Plant Lexemes Geography and Names in Chiang Rai Province” aimed to analyze medicinal plants lexemes, lexical variations and utilizing of lexical variations in naming medicinal plants, and mapping the geography of medicinal plants lexemes in Chiang Rai Province. The data were collected from medicinal plant lexemes of home garden vegetables, fruits, and aloe plants in 18 districts in Chiang Rai Province including Khun Tan District, Chiang Khong District, Chiang Saen District, Doi Luang District, Thoeng District, Pa Deat District, Wiang Pa Pao District, Phan District, Phaya Mengrai District, Mae Chan District, Mae Fah Luang District, Mae Sai District, Mae Suai District, Mueang District, Mae Lao District, Wiang Kaen District, Wiang Chai District, and Wiang Chiang Rung District. The results revealed that 1) the lexemes used in naming medicinal plants in Chiang Rai Province consisted of 4 main parts including plant terms, plant name markers, stems, and modifiers. The results showed that each district shares similar and different terms of those plants. However, when comparing them with standard Thai, results showed that 5 districts were used different terms in naming the medicinal plants although they were the same plants and shared the same meanings. Those districts were Mueang District, Mae Lao District, Wiang Chai District, Mae Chan District, and Chiang Saen District. 2. lexical variations for the plant terms were found to have one and several syllables. The stem syllable variations or modifier variations were the stems or modifiers which had more than one or two different syllables. For the lexical variations in two syllables, the stem with two syllables were different to standard Thai. The standard Thai had two syllables, but the lexical variations in northern Thai dialect had two syllables or more in one term. In terms of the lexical variations in three syllables, the stems with three syllables were different to standard Thai. The stems in standard Thai had three syllables, but the lexical variations of the stems in northern Thai dialect had two syllables. Most of the stems of plant lexemes were nouns which were constructed with stems, adverbs, and adverbs of colors; compound words: the word compounded with stems for new meanings; and nouns from phrasal verb or sentences. For the noun, it was found in a sentence that appears in the names of medicinal plants. It was found in nouns, verbs, noun phrases, verb phrases. Nowadays, there are a wide range of lexical variations use in naming medicinal plants which can be eaten by fruits, pods, seeds, tubers, leaves, highest stalk of the plants, flowers, and others. 3. Based on the geographical language map, the lexical variations of medicinal plants were found to be distributed in 18 districts in Chiang Rai Province. The differences between lexical variations were from the different terms used and sources namely those called by visual characteristics, tribal languages, original terminologies, uses, called by ethni terminologies, sound variations, sources, and habitats.

มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: ลำปาง

Email: lprulibrary1@gmail.com

Name: ขนิษฐา ใจมโน

Role: ประธานคณะกรรมการที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์

Modified: 2569-05-17

Issued: 2569-05-17

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

วจ 581.63 ป236ภ 2565

tha

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: ภาษาไทย

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	1401.pdf	102.28 MB

ใช้เวลา

0.027897 วินาที