การวิเคราะห์คุณภาพและฤทธิ์ชีวภาพของสมุนไพร 6 ชนิด จากตำรับยาจันทลีลา

Quality Assessment and Bioactive Potential Evaluation of Six Medicinal Plants from the Jantaleela Traditional Formulation

Name: ศุภรัตน์ สุวรรณพันธ์

keyword: สมุนไพรไทย

; ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ

; ความปลอดภัย

; ยาแผนไทย

; ฟีนอลิก

; Thai medicinal herbs

; Antioxidant activity

; Safety

; Traditional medicine

; Phenolics

Abstract: การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินคุณภาพตามมาตรฐานและศักยภาพทางชีวภาพของ สมุนไพรไทย 6 ชนิด จากตำรับจันทลีลา ได้แก่ จันทน์ขาว (Tarenna hoaensis Pit.) จันทน์แดง (Dracaena loureiroi Gagnep.) พิมเสน (Pogostemon cablin (Blanco) Benth.) มะขามป้อม (Phyllanthus emblica L.) สมอพิเภก (Terminalia bellirica (Gaertn.) Roxb.) และสมอไทย (Terminalia chebula Retz. var. Chebula.) ซึ่งมีความสำคัญในการใช้เป็นวัตถุดิบยาแผนไทย การ วิเคราะห์คุณภาพพื้นฐานพบว่าสมุนไพรทั้ง 6 ชนิดมีปริมาณความชื้นอยู่ในระดับต่ำ (6.26–7.73 กรัม/ 100 กรัม) และปริมาณเถ้าอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน (1.64–12.56 กรัม/ 100 กรัม) ซึ่งบ่งชี้ถึงคุณภาพการ แปรรูปที่ดีและความเหมาะสมในการเก็บรักษา การตรวจสอบความปลอดภัยทางจุลชีววิทยาไม่พบการ ปนเปื้อนของเชื้อก่อโรค ได้แก่ Salmonella spp., Staphylococcus aureus และ Clostridium spp. ในทุกตัวอย่าง สอดคล้องกับข้อกำหนดขององค์การอนามัยโลก การทดสอบฤทธิ์ต้านจุลินทรีย์ด้วยวิธี Disk Diffusion ต่อเชื้อ Escherichia coli และ S. aureus แสดงวงยับยั้งขนาด 8.2–11.87 มิลลิเมตร อยู่ในระดับปานกลางซึ่งอาจเกิดจากสารประกอบฟีนอลิกและแทนนินในสมุนไพร การประเมินฤทธิ์ต้าน อนุมูลอิสระด้วยวิธี Total Phenolic Content, FRAP และ DPPH พบว่ามะขามป้อมและสมอไทยมี ศักยภาพสูง (21,524.36 และ 882.62 มิลลิกรัมโทรลอกซ์/กรัม ตามลำดับ สำหรับ Total Phenolic และ 3,754.34 มิลลิกรัมโทรลอกซ์/กรัมสำหรับ FRAP) ในขณะที่จันทน์แดงและสมอพิเภกโดดเด่นใน DPPH (1,116.41 มิลลิกรัม Trolox ต่อกรัม) และ Total Phenolic Content (18,157.62 มิลลิกรัม โทรลอกซ์/กรัม) ตามลำดับ การตรวจหาสารปนเปื้อนยาฆ่าแมลง 4 กลุ่ม ( Carbamate, Organochlorine, Organophosphate และ Pyrethroid) รวม 40 ชนิด และโลหะหนัก 3 ชนิด (สาร หนู ตะกั่ว และแคดเมียม) ไม่พบการปนเปื้อนเกินเกณฑ์มาตรฐานขององค์การอนามัยโลก ผลการศึกษา ยืนยันว่าสมุนไพรทั้ง 6 ชนิดมีความปลอดภัยสูง ปราศจากสารปนเปื้อนที่เป็นอันตราย และมีศักยภาพ ทางชีวภาพที่โดดเด่นทั้งในด้านฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและฤทธิ์ต้านจุลินทรีย์ จึงเหมาะสมสำหรับการ นำไปใช้ในตำรับยาแผนไทย โดยเฉพาะตำรับจันทลีลา เพื่อส่งเสริมการรักษาแบบองค์รวมและการ พัฒนาผลิตภัณฑ์สุขภาพ

Abstract: This study aimed to comprehensively evaluate the Quality Assessment and Bioactive Potential Evaluation of Six Medicinal Plants from the Jantaleela Traditional Formulation: Tarenna hoaensis Pit. , Dracaena loureiroi Gagnep. , Pogostemon cablin ( Blanco) Benth. , Phyllanthus emblica L. , Terminalia bellirica ( Gaertn. ) Roxb. , and Terminalia chebula Retz. , which serve as essential raw materials in Thai traditional medicine formulations. Quality assessment revealed optimal moisture content (6. 26– 7.73 g/100 g) and ash content within acceptable standards (1.64–12.56 g/100 g), indicating proper post-harvest processing and storage suitability. Microbiological safety screening detected no contamination of pathogenic organisms including Salmonella spp. , Staphylococcus aureus, and Clostridium spp. in all samples, fully complying with World Health Organization ( WHO) guidelines for herbal medicines. Antibacterial activity assessment via Disk Diffusion method against Escherichia coli and S. aureus demonstrated moderate inhibition zones ( 8. 2– 11. 87 mm) , attributed to phenolic compounds and tannins present in these herbs. Antioxidant capacity evaluated through Total Phenolic Content, Ferric Reducing Antioxidant Power (FRAP), and 2,2-diphenyl-1- picrylhydrazyl (DPPH) assays revealed remarkable potency in P. emblica and T. chebula (882.62–21,524.36 mg Trolox/g for Total Phenolic Content and 3,754.34 mg Trolox/g for FRAP), while D. loureiroi and T. bellirica excelled in DPPH (1,116.41 mg Trolox/g) and Total Phenolic Content (18,157.62 mg Trolox/g), respectively. Comprehensive screening for 40 pesticide residues across three major groups ( Carbamate, Organochlorine, Organophosphate, and Pyrethroid) and four heavy metals (Arsenic, Lead and Cadmium) confirmed absence of contamination exceeding WHO safety thresholds. These findings collectively affirm that all six herbs exhibit exceptional safety profiles, freedom from hazardous contaminants, and possess significant antioxidant and antimicrobial bioactivities, rendering them highly suitable for pharmaceutical applications in Thai traditional medicine formulations such as Jantaleela, supporting holistic therapeutic approaches and health product development.

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: นครราชสีมา

Email: library@rmuti.ac.th

Name: ทิพย์วรินทร์ ริมลำดวน

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: นิภาพร อามัสสา

Created: 2568

Modified: 2569-02-20

Issued: 2569-02-20

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: วิทยาศาสตร์ประยุกต์เพื่ออุตสาหกรรม

Grantor: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล อีสาน

©copyrights มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล อีสาน

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	RMUTI_Chananchida_Thes69-04.pdf	7 MB

ใช้เวลา

0.020593 วินาที