Card, care and Citizenship: neoliberal subjectivity and the Biopolitics of pregnancy among shan migrants in Thailand

บัตร การดูแล และความเป็นพลเมือง: อัตลักษณ์แบบเสรีนิยมใหม่และชีวอำนาจของการตั้งครรภ์ในแรงงานหญิงผู้อพยพชาวไทใหญ่ในประเทศไทย

Name: Sai Phyoe Zin Aung

ThaSH: Women -- Employment -- Shan (Asian people)

ThaSH: Pregnant women -- Shan (Asian people)

Abstract: This thesis examines the complexities of care experiences among Pregnant Shan Migrants (PSMs) in Chiang Mai, Thailand. It focuses on three key areas: (1) how PSMs experience access to healthcare, particularly concerning disparities among different legal statuses or cardholder groups ; (2) how PSMs engage in self-care alongside state-provided healthcare, specifically how they distinguish between the Thai biomedical system and Shan-based care, and how they construct their own discourse of care ; and (3) what expectations PSMs hold for their children’s futures in Thailand, as a lens to understand how they exercise agency, power, and knowledge by adapting their own discourses of care. Research for this thesis was conducted from 2022-2024, using qualitative methods, including key-informant interviews, in-depth interviews, life history interviews, and participant observation with PSMs, healthcare professionals, and practitioners from civil society organizations (CSOs).The research reveals that identification cards function as crucial capital for accessing affordable healthcare, yet pregnancy serves as a turning point that compels previously undocumented migrants to engage with state documentation processes. They also exercise their agency in constructing hybrid healthcare practices that selectively blend biomedical and Shan-based knowledge systems. Through virtual communication with elder female relatives (kon thao) across borders, these women maintain transnational care networks that provide both practical guidance and emotional support that reflect the circulation of care in a multidirectional manner. Additionally, the findings also capture the integration of documentation practices into the expanded notions of maternal responsibility through the Shan concept of tuay thueng(both taking care and envisioning the future). PSMs strategically choose hospital births over home births, not only for healthcare reasons, but to facilitate birth certificate acquisition for their children, transforming bureaucratic compliance into acts of intergenerational investment and care. Their future expectations for their children reflect the acceptance of conditional citizenship requirements, including birth certificates, graduation from university, and cultural assimilation, as legitimate pathways to belonging in Thai society.The thesis argues that PSMs embody a distinct form of neoliberal subjectivity characterized by an uneven penetration across different life domains. While healthcare practices remain relationally embedded through transnational networks and cultural knowledge systems, their practices to secure citizenship or belonging embrace individualized compliance and self-responsibilization. This composite subjectivity challenges linear modes of neoliberal governance by revealing how migrants selectively adopt neoliberal rationalities when these offer viable pathways to security, while maintaining alternative knowledge systems in other domains. Within the graduated sovereignty of Thailand, where different populations receive differentiated recognition based on documentation status, these women navigate conditional inclusion rather than outright exclusion. Their experiences reflect the exercise of contemporary migration governance through stratified access that creates hierarchies of belonging, which requires a sustained individual effort to prove worthiness for inclusion.This research contributes to migration studies by demonstrating how pregnancy reshapes the relationship between migrant bodies and state power, extending theoretical understanding of biopower, care circulation, and migrant agency in transnational contexts. As political instability in Myanmar continues to shape migration patterns, understanding these processes is essential for developing more equitable approaches to healthcare access and documentation that recognize the dignity and rights of migrants, regardless of their legal status or country of origin.

Abstract: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ศึกษาความซับซ้อนของประสบการณ์การดูแลสุขภาพในกลุ่มหญิงตั้งครรภ์ชาวไทใหญ่ (Pregnant Shan Migrants หรือ PSMs) ในจังหวัดเชียงใหม่ ประเทศไทย โดยมุ่งเน้นในสามประเด็นหลัก ได้แก่ (1) ประสบการณ์การเข้าถึงระบบบริการสุขภาพของ PSMs โดยเฉพาะความเหลื่อมล้ำที่เกิดขึ้นระหว่างกลุ่มที่มีสถานะทางกฎหมายหรือบัตรประจำตัวต่างกัน (2) การดูแลตนเองของ PSMs ควบคู่ไปกับการรับบริการจากรัฐ การแยกแยะระหว่างระบบการแพทย์แผนไทยกับการดูแลแบบไทใหญ่ และการสร้างวาทกรรมการดูแลของตนเองขึ้นมา และ (3) ความคาดหวังของ PSMs ที่มีต่ออนาคตของลูกหลานในประเทศไทย ซึ่งใช้เป็นกรอบในการทำความเข้าใจการใช้เสรีภาพ อำนาจ และองค์ความรู้ของพวกเธอผ่านวาทกรรมการดูแลที่ตนเองสร้างขึ้น งานวิจัยนี้ดำเนินการระหว่างปี พ.ศ. 2565–2567 โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เช่น การสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลหลัก การสัมภาษณ์เชิงลึก การสัมภาษณ์ประวัติชีวิต และการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วมกับ PSMsบุคลากรทางการแพทย์ และผู้ปฏิบัติงานจากองค์กรภาคประชาสังคมงานวิจัยชิ้นนี้ชี้ให้เห็นว่าบัตรประจำตัว ทำหน้าที่เป็นทุนสำคัญในการเข้าถึงบริการสุขภาพในราคาที่เอื้อมถึงได้ แต่ในขณะเดียวกัน การตั้งครรภ์ก็กลายเป็นจุดเปลี่ยนที่ผลักให้แรงงานอพยพที่ไม่มีเอกสารมาก่อนต้องเข้าสู่กระบวนการขึ้นทะเบียนและมีปฏิสัมพันธ์กับระบบเอกสารของรัฐ ผู้หญิงไทใหญ่เหล่านี้ยังแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของการเป็นผู้กระทำการ (agency) ในการสร้างแนวปฏิบัติด้านสุขภาพแบบผสมผสาน โดยคัดสรรองค์ความรู้จากทั้งระบบการแพทย์แผนชีววิทยาของไทยและความรู้จากวัฒนธรรมไทใหญ่เข้าด้วยกันผ่านการสื่อสารข้ามพรมแดนกับญาติผู้หญิงผู้อาวุโส (คนเฒ่า) พวกเธอสามารถรักษาเครือข่ายการดูแลแบบข้ามชาติที่ให้ทั้งคำแนะนำเชิงปฏิบัติและการสนับสนุนทางอารมณ์ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการหมุนเวียนของการดูแลในลักษณะหลายทิศทางนอกจากนี้ ผลการวิจัยยังชี้ให้เห็นถึงการที่แนวปฏิบัติเกี่ยวกับเอกสารของรัฐที่ถูกหลอมรวมเข้ากับแนวคิดเรื่องความรับผิดชอบของความเป็นมารดาที่ขยายออกไป ผ่านแนวคิดของไทใหญ่ที่เรียกว่า “ตวยถึง” ซึ่งหมายถึงทั้งการดูแลและการมองเห็นอนาคต PSMs มักเลือกคลอดในโรงพยาบาลแทนการคลอดที่บ้าน ไม่เพียงเพื่อเหตุผลด้านสุขภาพเท่านั้น แต่ยังเพื่อความสะดวกในการขอสูติบัตรให้บุตร ซึ่งเป็นการเปลี่ยนการปฏิบัติตามระบบราชการให้กลายเป็นการลงทุนเชิงการดูแลในระยะยาวข้ามรุ่น ความคาดหวังต่ออนาคตของลูกสะท้อนถึงการยอมรับเงื่อนไขของการเป็นพลเมืองแบบมีเงื่อนไข เช่น การมีสูติบัตร การจบการศึกษาระดับมหาวิทยาลัย และการกลมกลืนเข้ากับวัฒนธรรมไทยในฐานะเส้นทางสู่การเป็นผู้มีที่ทางอย่างถูกต้องในสังคมไทย ประสบการณ์ของพวกเธอสะท้อนให้เห็นถึงการใช้อำนาจการกำกับดูแลการย้ายถิ่นฐานแรงงานอพยพในยุคปัจจุบัน ที่จัดลำดับขั้นของการเป็นส่วนหนึ่งของสังคม ผ่านการเข้าถึงที่ไม่เท่าเทียม และเรียกร้องให้แต่ละคนต้องพิสูจน์ความ “คู่ควร” อย่างต่อเนื่องเพื่อให้ได้รับการยอมรับวิทยานิพนธ์ฉบับนี้เสนอว่า PSMs แสดงออกถึงรูปแบบของความเป็นปัจเจกในระบอบเสรีนิยมใหม่ (neoliberal subjectivity) ที่มีลักษณะเฉพาะตัว ซึ่งแทรกซึมเข้าไปในชีวิตแต่ละด้านอย่างไม่เท่าเทียมกัน แม้ว่าการดูแลสุขภาพของพวกเธอยังคงฝังรากอยู่ในเครือข่ายข้ามชาติและระบบความรู้เชิงวัฒนธรรม แต่ในด้านการแสวงหาความเป็นพลเมืองหรือความเป็นส่วนหนึ่งในสังคม พวกเธอกลับปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ของรัฐในแบบรายบุคคล และยอมรับภาระรับผิดชอบต่อตนเอง อัตลักษณ์เชิงผสมนี้เป็นการตั้งคำถามต่อรูปแบบการกำกับดูแลแบบเสรีนิยมใหม่ที่เป็นเส้นตรง โดยแสดงให้เห็นว่าแรงงานอพยพเลือกใช้เหตุผลเชิงเสรีนิยมใหม่เฉพาะในกรณีที่สิ่งนั้นเปิดทางให้พวกเธอเข้าถึงความมั่นคง ในขณะที่ยังคงรักษาระบบความรู้ทางเลือกไว้ในมิติอื่น ๆ ของชีวิต ภายใต้ “อธิปไตยแบบแบ่งระดับ” (graduated sovereignty) ของประเทศไทย ซึ่งกลุ่มประชากรต่าง ๆ ได้รับการยอมรับจากรัฐในระดับที่แตกต่างกันตามสถานะเอกสาร ผู้หญิงเหล่านี้จึงมิได้ถูกกันออกโดยสิ้นเชิง แต่กลับต้องรับมือกับการมีส่วนร่วมแบบมีเงื่อนไขงานวิจัยนี้มีส่วนสำคัญต่อองค์ความรู้การศึกษาเรื่องการอพยพย้ายถิ่น โดยแสดงให้เห็นว่า “การตั้งครรภ์” ได้เปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ระหว่างร่างกายของผู้อพยพกับอำนาจรัฐอย่างไร ทั้งยังขยายความเข้าใจทางทฤษฎีเกี่ยวกับชีวอำนาจ (biopower) การหมุนเวียนของการดูแล (care circulation) และการเป็นผู้กระทำการของผู้อพยพ (migrant agency) ในบริบทข้ามชาติ ในขณะที่ความไม่มั่นคงทางการเมืองในเมียนมายังคงส่งผลต่อรูปแบบการอพยพ การเข้าใจกลไกเหล่านี้จึงเป็นสิ่งจำเป็นต่อการพัฒนานโยบายด้านสุขภาพและเอกสารที่เป็นธรรมมากขึ้น โดยคำนึงถึงศักดิ์ศรีและสิทธิของแรงงานอพยพ ไม่ว่าสถานะทางกฎหมายหรือประเทศต้นทางของพวกเขาจะเป็นเช่นไร

Chiang Mai University. Library

Address: CHIANG MAI

Email: cmulibref@cmu.ac.th

Name: Amporn Jirattikorn

Role: Advisor

Name: Mukdawan Sakboon

Role: Advisor

Created: 2569

Modified: 2026-01-23

Issued: 2026-01-23

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

eng

DegreeName: Master of Arts

Level: Master's Degree

Descipline: Social Science

Grantor: Chiang Mai University

©copyrights Chiang Mai University

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	640435827.pdf	1.45 MB	12	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.033967 วินาที