แนวทางการพัฒนาบทบาทพระสงฆ์ในฐานะพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน

Name: พระศุภชัย สิริมงฺคโล (ชาญกระโทก)

keyword: การพัฒนา

; พระสงฆ์

; พระสอนศีลธรรม

Abstract: วิทยานิพนธ์เรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษา คือ 1) เพื่อศึกษาบทบาทของพระสงฆ์ในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษาบทบาทของพระสงฆ์ในฐานะพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน และ 3) เพื่อวิเคราะห์แนวทางการพัฒนาบทบาทของพระสงฆ์ในฐานะพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน โดยศึกษาจากข้อมูลปฐมภูมิ ทุติยภูมิจากเอกสารตำราทางวิชาการ วารสาร งานนิพนธ์ เป็นการวิจัยเชิงเอกสารวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า บทบาทของพระสงฆ์ในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา พบว่า การเผยแผ่ธรรมะเป็นพันธกิจสำคัญของพุทธบริษัท โดยเฉพาะพระสงฆ์ซึ่งเป็นผู้สืบทอดพระธรรมวินัยและเป็นศูนย์กลางของศาสนา การเผยแผ่ที่มีประสิทธิภาพต้องอาศัยองค์ประกอบ 4 ประการ ได้แก่ ศาสนธรรม ศาสนบุคคล ศาสนสถาน และศาสนพิธี ซึ่งต่างทำหน้าที่เป็นกลไกของการสื่อสารทางศาสนา บทบาทของพระสงฆ์สามารถจำแนกได้เป็น 3 ด้าน ได้แก่ (1) บทบาทตามพระธรรมวินัย คือการศึกษา (คันถธุระ) และการปฏิบัติ (วิปัสสนาธุระ) (2) บทบาทตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์และมติมหาเถรสมาคม ในการบริหารกิจการคณะสงฆ์เพื่อความมั่นคงของศาสนา และ (3) บทบาทในสังคมไทย คือการเป็นผู้นำทางจิตใจ ส่งเสริมคุณธรรมและวัฒนธรรม ทั้งนี้ การเผยแผ่ธรรมใช้ “พุทธวิธีในการสอน” ที่ยืดหยุ่นตามบริบท เพื่อให้ผู้ฟังเข้าใจและนำไปปฏิบัติได้จริง พระสงฆ์จึงควรมีความรู้ ความสงบ และเมตตา เป็นแบบอย่างของกัลยาณมิตร นำพาสังคมสู่ความสงบสุขและความเจริญทางธรรม บทบาทของพระสงฆ์ในฐานะพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน พบว่า พระสงฆ์มีบทบาทสำคัญในการปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม และหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาให้แก่เยาวชน ผ่านการจัดการเรียนการสอนในสาระพระพุทธศาสนา การฝึกสมาธิ และการเจริญปัญญา โดยมีเป้าหมายเพื่อเสริมสร้างพื้นฐานจิตใจที่มั่นคงและส่งเสริมการเรียนรู้แบบองค์รวมตามหลักไตรสิกขา โครงการพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนเริ่มต้นจากความพยายามในการแก้ไขปัญหาการขาดคุณธรรมของเยาวชน โดยมีหน่วยงานภาครัฐและสถาบันสงฆ์ร่วมดำเนินงานอย่างเป็นระบบ ปัจจุบันมีพระสงฆ์กว่า 18,000 รูปปฏิบัติหน้าที่ในสถานศึกษาทั่วประเทศ ครอบคลุมระดับประถม มัธยม และอาชีวศึกษา โครงการมีระบบบริหารจัดการที่ชัดเจนในด้านบุคลากร งบประมาณ วิชาการ และการประเมินผล รวมถึงการอบรมพัฒนาพระสอนศีลธรรมอย่างต่อเนื่อง พระสงฆ์ผู้ทำหน้าที่นี้ต้องยึดมั่นในคุณธรรม 9 ประการ และจรรยาบรรณครู เพื่อเป็นแบบอย่างที่ดีและเป็นผู้นำทางจิตใจให้กับเยาวชนไทยในยุคปัจจุบัน การสังเคราะห์แนวทางการพัฒนาบทบาทของพระสงฆ์ในฐานะพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน พบว่า การพัฒนาอย่างมีประสิทธิภาพควรครอบคลุมทั้งด้านความรู้ ทักษะ คุณลักษณะภายใน และบทบาทต่อชุมชน โดยมีองค์ประกอบสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ (1) การพัฒนาปัญญาและศีล เพื่อให้พระสอนศีลธรรมมีความรู้ลึกในพระธรรมวินัย และเป็นแบบอย่างแห่งความประพฤติดี (2) การบูรณาการคุณลักษณะภายใน เช่น เมตตา ความละมุนละม่อม และความเป็นกัลยาณมิตร ซึ่งส่งเสริมบรรยากาศการเรียนรู้ที่อบอุ่น (3) การยึดหลักศาสนธรรม ศาสนบุคคล ศาสนสถาน และศาสนพิธี เป็นกรอบในการจัดกิจกรรม เพื่อให้ธรรมะสัมผัสชีวิตจริงของผู้เรียน (4) การชูบทบาทพระสอนศีลธรรมเป็นผู้เชื่อมโยงบ้าน วัด โรงเรียน และเป็นแหล่งจริยธรรมของชุมชน และ (5) การนำหลักธรรม เช่น สังคหวัตถุ 4 อริยสัจ 4 และพรหมวิหาร 4 มาใช้เป็นแนวทางสอนและแก้ปัญหาในชีวิตประจำวัน ทั้งนี้ได้เสนอโมเดล MORAL เป็นกรอบแนวคิดเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน

Abstract: The entitled thesis is consisted of following objectives;-(1) for the study of roles of Buddhist monk for Dhamma communication, (2) for study of roles of monks as they teach morality in a school and (3) for the analysis of the guideline for Development the Role of Monks as Moral Instruction in a school. It is studied from two resources, i.e. the primary resource meaning Tepitaka and the secondary resource meaning commentary, book, text, research report, journal including some online. It is documentary research and descriptive analysis. The results of the research are as follows:- The roles of Buddhist monk for Dhamma communication is found that Dhamma communication is main obligation of Buddhists as the Buddhist monk propagation Buddhist discipline and central of Buddhism. The successful propagation depends on 4 factors, i.e. –Dhamma in Buddhismt, person in Buddhism, place in Buddhism and ceremony in Buddhism. They all give duties as machinery for religious media. The roles of monk are divided as 3 parts, i.e. (1) the role in Buddhist discipline meaning the education of scripture and Dhamma practice of insight, (2) the role of monk in Sangha act and the agreement of the Sangha Supreme Council of Thailand for Sangha affair administration leading Buddhist stability and (3) the role of monk in Thai society as a spiritual leader into virtue and cultural promotion. In this case, the Dhamma propagation takes the methods of Buddhist teaching from delaying in context for real understanding and practice. So, Buddhist monk has regarded knowledge, peace and kindness as the model of good friend leading peaceful society and religious growth. The roles of Buddhist monk as instructor morality of school is found that the monk takes important role for construction of virtue, moral and Dhamma for a young people through Dhamma management, meditation intellectual development having the goal as mental strong supporter and learning supporter as holistic Three Trainings. The project of moral instruction in school begins from the effort in the imsmoral solution of the young people through the participant government and Sangha offices in systemizing. In the present, the monks more than 18,000 give their instruction covering a primary, secondary and profession. The project is clearly administrated for a personal, budget, academy and evaluation including incessant training. The instructing monk has to regard the nine virtues and teaching ethics for a good model and mental leader to young people in the present. The analysis of guideline for development of monk as the instructor in school is found that the successful development should cover knowledge, skill, inner quality and the role for community according to the five factors, i.e. (1) intellectual development and moral for the moral instructor has deep knowledge of discipline and the model of good behavior, (2) inner integration of quality, i.e. kindness, gentleness, friendship being warmed state, (3) to respect Dhamma, religious person, religious place and religious ceremony as a scope of working for Dhamma reaching of student, (4) to show the role of moral instruction of monk connecting a home, temple, a school and the moral source of communication and (5) to show main Dhamma, i.e. Sanghawatthu-4, Brohammavihara-4 as the guideline of instruction for solution of daily life. In this case, I show the model of MORAL for sustainable development.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระครูพิพิธจารุธรรม

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: สุนทร สุขทรัพย์ทวีผล

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2568

Modified: 2568-10-02

Issued: 2568-10-02

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระศุภชัย สิริมงฺคโล (ชาญกระโทก).pdf	1.61 MB	1	2025-10-03 15:38:19

ใช้เวลา

-0.971821 วินาที