การประเมินประสิทธิภาพของการเหนี่ยวนำการตกไข่อย่างแม่นย้ำด้วยโปรแกรมฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนพื้นฐานและกำหนดเวลาผสมเทียม เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพทางการสืบพันธุ์ในกระบือเพศเมีย

Efficiency evaluation of precise ovulation synchronization using progesterone-based protocol and fixed-time artificial insemination to enhance reproductive performance in female buffalo

Name: อัศวเดช สุริอาจ

ThaSH: กระบือปลัก

ThaSH: กระบือ -- การผสมเทียม

ThaSH: การปรับปรุงพันธุ์สัตว์

Abstract: กระบือปลัก (swamp buffalo) เป็นสัตว์เศรษฐกิจที่มีศักยภาพสูงในภาคปศุสัตว์ของประเทศ แถบเอเชียและเมดิเตอร์เรเนียน การจัดการสืบพันธุ์โดยวิธีผสมเทียม (artificial insemination หรือ AI) มีบทบาทสำคัญในการเพิ่มอัตราการปรับปรุงพันธุกรรมและผลผลิต การกำหนดเวลาที่เหมาะสมใน โปรแกรมผสมเทียมแบบกำหนดเวลา (fixed-time AI หรือ FTAI) เป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความสำเร็จของการผสมพันธุ์ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาการเปลี่ยนแปลงของฟอลลิเคิล บนรังไข่และช่วงเวลาการตกไข่ในกระบือ และ (2) เปรียบเทียบอัตราการตั้งท้องระหว่างการผสม เทียมในเวลาที่แตกต่างกันภายหลังได้รับโปรแกรมเหนี่ยวนำการตกไข่ด้วยฮอร์โมนโปรเจสเตอโรน (P4) พื้นฐานแบบ 11 วัน ร่วมกับ ฮอร์โมน prostaglandin Fa (PGF,a) ฮอร์โมน equine chorionic gonadotropin (eCG) และฮอร์โมน gonadotropin-releasing hormone (GnRH) โดยแบ่งเป็น 2 การ ทดลอง คือ การทดลองที่ 1 ศึกษาการเปลี่ยนแปลงของฟอลลิเคิลบนรังไข่และช่วงเวลาการตกไข่ ใน กระบือเพศเมีย จำนวน 30 ตัว โดยสอดอุปกรณ์ปลดปล่อยฮอร์โมน P4 ระหว่าง วันที่ 0 ถึง วันที่ 11 จากนั้นฉีดฮอร์โมน PGFza และ eCG ในวันที่ 11 และให้ GnRH ที่ 48 ชั่วโมง หลังถอดอุปกรณ์ P4 การตรวจรังไข่ดำเนินการด้วยเครื่องอัลตร้าซาวด์แบบ B-mode ในวันที่ 0, 2, 4, 6, 8, 10 และ 11 และ ทุก 24-192 ชั่วโมง หลังถอดอุปกรณ์ปลดปล่อยฮอร์โมน P4 เพื่อเก็บข้อมูลขนาดและตำแหน่งของ ฟอลลิเกิลที่มีขนาดใหญ่บนรังไข่ (dominant follicle หรือ DF) และใช้ในการวิเคราะห์อัตราการ เจริญเติบโตของ DF พร้อมทั้งติดตามการตกไข่ของฟอลลิเกิลใบใหญ่ที่สุดบนรังไข่ (largest follicle หรือ LF) โดยการอัลตร้าซาวด์รังไข่ผ่านทางทวารหนัก วันละ 2 ครั้ง ผลพบว่า กระบือที่ตกไข่ มีอัตราการเจริญของ DF ระหว่างวันที่ 11 ถึง 48 ชั่วโมงหลังถอดอุปกรณ์ปลดปล่อยฮอร์โมน P4 สูง (n = 20) กว่าเมื่อเทียบกับกระบือที่ไม่ตกไข่ (n = 10)(1.2 plus/minus 0.1 * mm / d * ay) เทียบกับ 0.8 ± 0.11 mm/day ; P = 0.004) กระบือที่ตกไข่มีดัชนีปริมาณเลือดของ LF บนรังไข่ (8.3 = 1.50% เทียบกับ 5.3 ± 0.68% ; P = 0.043) และ สัดส่วนของเซลล์ superficial ในช่องคลอด (47.2 ± 1.8% เทียบกับ 29.5 ± 3.5 % ; P = 0.004) มากกว่าเมื่อเทียบกับกระบือที่ไม่ตกใข่ ที่ 24 ชั่วโมง หลังเสร็จสิ้น โปรแกรมเหนี่ยวนำการตกไข่ (วันที่ 14) ช่วงเวลาตั้งแต่ถอดอุปกรณ์ปลดปล่อยฮอร์โมน P4 ถึง การตกไข่ มีค่าเฉลี่ย 100.8 ± 4.72 ชั่วโมง โดยพบกระบือมีการตกไข่มากที่สุด ที่ 96 ชั่วโมง (75.0%) และ 120 ชั่วโมง (20.0%) หลังถอด อุปกรณ์ปลดปล่อยฮอร์โมน P4 จากผลการทดลองดังกล่าวจึงกำหนดเวลาผสมเทียมครั้งแรก (FTAI-72 h) ที่ 72 ชั่วโมง และครั้งที่สอง (FTAI-96 h) ที่ 96 ชั่วโมงหลังถอดอุปกรณ์ปลดปล่อยฮอร์โมน P4 เพื่อให้สอดคล้องกับช่วงเวลาตกไข่ การทดลองที่ 2 เปรียบเทียบอัตราการตั้งท้องระหว่างการผสม เทียมที่ 72 ชั่วโมง (n = 35) , และ 96 ชั่วโมง (n = 27) หลังถอดอุปกรณ์ปลดปล่อยฮอร์โมน P4 ผลพบว่า การผสมกระบือที่ 72 ชั่วโมง มีอัตราการตั้งท้องสูงกว่า (71.4%) เมื่อเทียบกับการผสมกระบือที่ 96 ชั่วโมง (44.4%) และความน่าจะเป็นของการตั้งท้องเพิ่มขึ้นเป็น 3.12 เท่า (P = 0.035) ใน กระบือที่ปรากฏ LF บนรังไข่ที่มีขนาดมากกว่า 9.7 mm ในวันที่ทำการผสมเทียม ดังนั้นจึงสรุปได้ว่า การผสมเทียมที่ 72 ชั่วโมงหลังถอดอุปกรณ์ปลดปล่อยฮอร์โมน P4 ภายหลังได้รับโปรแกรมเหนี่ยวนำ การตกไข่ด้วยฮอร์โมน P4 พื้นฐานแบบ 11 วัน ร่วมกับ ฮอร์โมน PGF, ฮอร์

Abstract: The swamp buffalo holds tremendous potential in the livestock sector in Asian and Mediterranean countries. Reproductive management in buffaloes by artificial insemination (Al) increases the rate of genetic improvement and production gains. Timing is significant in the fixed-time Al (FTAI), as it defines the optimal moment for insemination. The aims of this research were 1) to investigate ovarian follicular dynamics and timing of ovulation in Thai swamp buffaloes and 2) to compare pregnancy rate in buffaloes submitted to the 11-day progesterone (P4)-prostaglandin Fa (PGF-a)-equine chorionic gonadotrophin (eCG)-gonadotropin-releasing hormone (GnRH)-based protocol with different timing of insemination. This study was divided into two experiments following the objectives. In experiment 1, ovarian follicular dynamics and timing of ovulation were determined from 30 buffaloes receiving P4 device insert from Days 0 to 11, PGF, and eCG on Day iversi 11, and GnRH at 48 h after P4 device removal. Ovaries were evaluated using ultrasonography with a real-time brightness-mode (B-mode) at Days 0, 2, 4, 6, 8, 10, and 11 and at 24 to 192 h after CIDR withdrawal. The size and position of dominant follicle (DF) were recorded and sketched on the ovarian charts to analyze the pattern of growth and establish follicular growth rate. To verify the occurrence of ovulation, the buffaloes were monitored by means of a transrectal ultrasonography twice a day to determine the largest follicle (LF), at 72 h after CIDR removal until ovulation occurred. Based on the detection of ovulation occurrence, a total of 30 female buffaloes was divided into two groups as follows: ovulatory (n = 20) and anovulatory (n = 10) groups. Ovulatory buffaloes had greater (P = 0.004) growth rate of the DF from Day 11 to 48 h after P4 device withdrawal compared with anovulatory buffaloes (1.2±0.10 mm/day vs. 0.8 ± 0.11 mm/day). Ovulatory buffaloes had greater vascular index of the LF (8.3 ± 1.50% vs. 5.3±0.68% ; P = 0.043 ) and the proportion of superficial cells in vaginal smears (47.2 ± 1.8% vs. 29.53.5% ; P = 0.004 ) ; 24 h after the end of the completion of ovulation-synchronization (on Day 14), compared with anovulatory buffaloes. The interval between CIDR removal and ovulation was 100.8±4.72 h and ranged from 72 to 180 h in ovulatory buffaloes. Moreover, the most common timing of ovulation was being 96 h (75.0%) and 120 h (20.0%) after CIDR withdrawal. Based on the distribution and percentage of buffaloes ovulating after CIDR removal (from experiment 1), 75.0% and 10.0% of the buffaloes ovulated 96 h and 120 h after CIDR removal, respectively. Thus, the first timing of the FIAI was designated as 72 h (24 h before ovulation at 96 h after CIDR removal) after CIDR withdrawal (FTAI-72 h). The second timing of the FTAI was designated as 96 h (24 h before ovulation at 120 h after CIDR removal) after CIDR withdrawal (FTAI-96 h). In experiment 2, pregnancy rate was compared between buffaloes that inseminated either at 72 h (n = 35) , 96 h (n =27) after P4 device removal. Inseminating buffaloes 72 h (71.4%) after P4 device removal yielded more pregnancy rate than when buffaloes were inseminated 96 h (44.4%) after P4 device removal (P 0.033). Moreover, the likelihood of pregnancy increased (P = 0.035) 3.12 times in buffaloes with a greater size of the LF (> 9.7 mm) on the day of the FTAI. It is concluded that optimal pregnancy rate can be achieved when Thai swamp buffaloes are bred artificially 72 h after P4 device removal following ovulation-synchronization with the 11-day P4-PGF a-eCG-GnRH-based with the P4-PGF-a-eCG protocol.

มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. สำนักหอสมุด

Address: เชียงใหม่

Email: cmulibref@cmu.ac.th

Name: ทศพล มูลมณี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: จุฬากร ปานะลึก ปาน

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2568

Modified: 2568-09-28

Issued: 2568-09-28

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สัตวศาสตร์

Grantor: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

©copyrights มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	650831028.pdf	2.73 MB	2	2025-12-23 19:49:34

ใช้เวลา

0.030829 วินาที