Making kin in the Patchy Anthropocene, Capitalocene, and Plantationocene: narrative of the river women, algae, banana and more-than-human ruptured entanglements in the Multispecies World of Chiang Khong, Thailand

การสร้างเครือญาติในแพทชี่แอนโธรโปซีน, แคปิตอลโอซีน, และแพลนเทชันโอซีน: เรื่องของผู้หญิงแห่งแม่น้ำ สาหร่าย กล้วย และความสัมพันธ์ที่แตกแยกที่กว่าตัวมนุษย์ ในโลกพหุสายพันธุ์ของเชียงของ ประเทศไทย

Name: Maya, Dania

LCSH: Women -- Social role -- Thailand – Chiang Khong (Chiang Rai)

LCSH: Fishes -- Ecology

LCSH: Freshwater algae -- Ecology

LCSH: Chiang Rai -- Social conditions

LCSH: Chiang Rai -- Economic conditions

Abstract: The Anthropocene, marked by profound human influence on Earth's systems, often appears uneven when viewed through localized, multispecies interactions. This dissertation examines this in Chiang Khong, Thailand, where the Mekong River is a contested space for river women, or Mae Ying, deeply connected to the river's aquatic life, particularly green algae (Kai) and local banana plants. The study employs a longitudinal multispecies ethnography over 18 months to explore Mae Ying's relationships with the Mekong River's ecosystems and the socio-political landscape of Chiang Khong. The methodology includes participant observation, interviews, and site visits, engaging with both human and non-human actors, such as algae, banana plants, Mekong Giant Catfish, and the mythical Naga, to gain a comprehensive understanding of these interactions. Research found that Kai is not merely algae but part of a pluriversal world tied to the Giant Catfish and the Naga. Local legends attribute the creation of the Mekong River to the Naga, with the Catfish embodying this sacred connection, thereby weaving local spiritual and cultural identities closely with the river. Kai's ecological presence symbolizes environmental health and sustains the sacred bond between Mae Ying, the Naga, and the Mekong River.Similarly, the Nam Wa banana is integral to Bai Si rituals in Ban Had Krai, embodying ecological and cultural values that sustain life despite ecological challenges. Banana leaves are essential for traditional offerings rooted in the community's belief in Khwan and the veneration of the Spirit God (Thep).In Ban Had Krai, Khwan underpins many social activities, with Bai Si rituals made from banana leaves central to ceremonies for good fortune. The banana symbolizes hope for future worlds, safeguarded by sacred forces. Mae Ying, with their deep foraging, agricultural, and culinary knowledge, ensures Bai Si rituals transcend tradition, embodying the community's hopes in uncertain times. Here, "making kin" serves as a form of resistance and adaptation, sustaining life and culture amid economic and ecological disruptions.The dissertation introduces the concept of "Anthropocene detonators" to describe pivotal shifts in Ban Had Krai's human-nature relations. A significant factor was the construction of the Mekong hydropower dams, which began in the 1990s, clearing paths for trade and integrating the region into the Greater Mekong Subregion (GMS) economic corridor. The community's overexploitation of the mystical Pla Buk in the 1980s is another detonator, driving the species to near extinction. Chiang Khong now faces multiple Anthropocene detonators, with ongoing dam construction and the expansion of monoculture banana plantations for export to China. This dissertation applies Capitalocene and Plantationocene critiques to highlight the environmental destruction in Chiang Khong caused by these converging forces.The concept of "Feral Effects" is used to explain how infrastructure developments, such as dams and plantations, generate unpredictable, non-scalable outcomes, creating feral entities that coexist with Mae Ying and others amid capitalist ruins. The spread of algal blooms and plant diseases in the Mekong exemplifies these feral qualities. The expansion of Cavendish banana plantations in Northern Thailand, driven by Chinese demand, has disrupted the region's ecological and cultural fabric.Through multispecies ecofeminism, this tension between global capitalist interests and local traditions highlights the competing realities of cultural practices, economic systems, and ecological processes in the same landscape.Finally, the research centers on local Mekong women who sustain their lives through kin-making with the multispecies world of Mekong, particularly Kai. Drawing on Val Plumwood's Ecofeminism and Donna Haraway's tentacular thinking, the dissertation emphasizes the destructive impact of monocultural expansion on human and more-than-human relationships. It calls for multispecies justice to achieve ecological and social resilience.

Abstract: ยุคแอนโทรโปซีน ซึ่งถูกกำหนดโดยอิทธิพลของมนุษย์ที่มีต่อระบบโลกอย่างลึกซึ้ง มักปรากฏความไม่เท่าเทียมกันเมื่อพิจารณาผ่านปฏิสัมพันธ์หลายสปีชีส์ในท้องถิ่น วิทยานิพนธ์นี้ศึกษาปรากฏการณ์นี้ในเชียงของ ประเทศไทย ซึ่งแม่น้ำโขงเป็นพื้นที่ที่มีความขัดแย้งสำหรับผู้หญิงแม่น้ำหรือแม่ญิง ผู้ซึ่งมีความเชื่อมโยงอย่างลึกซึ้งกับชีวิตสัตว์น้ำในแม่น้ำ โดยเฉพาะสาหร่ายสีเขียว (ไก่) และต้นกล้วยท้องถิ่น การศึกษานี้ใช้วิธีการวิจัยเชิงชาติพันธุ์วิทยาหลายสปีชีส์ในระยะยาวเป็นเวลา 18 เดือน เพื่อสำรวจความสัมพันธ์ของแม่ญิงกับระบบนิเวศของแม่น้ำโขงและภูมิทัศน์ทางสังคมและการเมืองของเชียงของ วิธีการวิจัยประกอบด้วยการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม การสัมภาษณ์ และการเยี่ยมชมสถานที่ โดยมีการทำงานร่วมกับทั้งมนุษย์และสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ เช่น สาหร่าย ต้นกล้วย ปลาบึก และนาคในตำนาน เพื่อให้ได้ความเข้าใจที่ครอบคลุมเกี่ยวกับปฏิสัมพันธ์เหล่านี้การวิจัยพบว่า ไก่ ไม่ใช่แค่สาหร่าย แต่เป็นส่วนหนึ่งของโลกหลายมิติที่เชื่อมโยงกับปลาบึกและนาค ตำนานท้องถิ่นเชื่อมโยงการสร้างแม่น้ำโขงกับนาค โดยปลาบึกเป็นตัวแทนของความสัมพันธ์ศักดิ์สิทธิ์นี้ ทำให้อัตลักษณ์ทางจิตวิญญาณและวัฒนธรรมของท้องถิ่นถูกถักทอเข้ากับแม่น้ำ การมีอยู่ของไก่ในเชิงนิเวศวิทยาเป็นสัญลักษณ์ของสุขภาพสิ่งแวดล้อมและช่วยรักษาความสัมพันธ์ศักดิ์สิทธิ์ระหว่างแม่ญิง นาค และแม่น้ำโขงในทำนองเดียวกัน กล้วยน้าว้ามีความสำคัญต่อพิธีบายศรีในบ้านหาดคล้าย ซึ่งสะท้อนถึงคุณค่าทางนิเวศวิทยาและวัฒนธรรมที่ช่วยรักษาชีวิตแม้จะเผชิญกับความท้าทายทางนิเวศวิทยา ใบกล้วยมีความสำคัญในการสร้างเครื่องบูชาแบบดั้งเดิมที่ฝังรากลึกในความเชื่อของชุมชนเกี่ยวกับขวัญและการบูชาพระเจ้าพ่อ (เทพเจ้า)ที่บ้านหาดคล้าย ขวัญในที่นี้หมายถึงดวงวิญญาณลี้ลับที่เป็นรากฐานของกิจกรรมทางสังคมหลายอย่าง โดยพิธีบายศรีที่ทำจากใบกล้วยมีบทบาทสำคัญในพิธีที่นำโชคดีมาสู่ผู้ที่เริ่มต้นชีวิตใหม่ กล้วยเป็นสัญลักษณ์ของความหวังสำหรับอนาคตที่พลังศักดิ์สิทธิ์จะปกป้องความเป็นอยู่ที่ดี แม่ญิงซึ่งมีความรู้ลึกซึ้งเกี่ยวกับการหาของป่า การเกษตร และการปรุงอาหาร รับประกันว่าพิธีบายศรีแต่ละครั้งจะก้าวข้ามขนบธรรมเนียมทางวัฒนธรรม กลายเป็นการกระทำทางจิตวิญญาณที่ลึกซึ้งที่แสดงถึงความหวังของชุมชนในช่วงเวลาที่ไม่แน่นอน ในบริบทนี้ การ "สร้างเครือญาติ" เป็นรูปแบบหนึ่งของการต่อต้านและการปรับตัว ที่ช่วยรักษาชีวิตและวัฒนธรรมท่ามกลางการหยุดชะงักทางเศรษฐกิจและนิเวศวิทยาวิทยานิพนธ์นี้นำเสนอแนวคิด "ตัวจุดระเบิดแอนโทรโปซีน" เพื่ออธิบายการเปลี่ยนแปลงสำคัญในความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติในบ้านหาดคล้าย ตัวจุดระเบิดสำคัญคือการก่อสร้างเขื่อนพลังน้ำในแม่น้ำโขงที่เริ่มต้นในทศวรรษ 1990 ซึ่งเปิดทางให้กับการค้าและการรวมภูมิภาคนี้เข้าสู่เขตเศรษฐกิจ GMS การล่าปลาบึกอย่างเกินขนาดในทศวรรษ 1980 โดยชุมชนเชียงของเป็นอีกหนึ่งตัวจุดระเบิด ที่ทำให้สายพันธุ์นี้ใกล้สูญพันธุ์ ปัจจุบัน เชียงของเผชิญกับตัวจุดระเบิดแอนโทรโปซีนหลายประการ ทั้งการก่อสร้างเขื่อนอย่างต่อเนื่องและการขยายพื้นที่ปลูกกล้วยเชิงเดี่ยวเพื่อส่งออกไปยังจีน วิทยานิพนธ์นี้ใช้การวิพากษ์วิจารณ์ยุคทุนซีนและยุคปลูกพืชเชิงเดี่ยวซีน เพื่อตอกย้ำถึงการทำลายล้างทางสิ่งแวดล้อมในเชียงของที่เกิดจากแรงกระตุ้นเหล่านี้แนวคิด "ผลกระทบจากสัตว์ป่า" ถูกใช้เพื่ออธิบายถึงวิธีที่การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน เช่น เขื่อนและสวนกล้วย ก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ไม่สามารถคาดเดาได้และไม่สามารถขยายตัวได้ สร้างสิ่งมีชีวิตใหม่ที่อยู่ร่วมกับแม่ญิงและคนอื่น ๆ ท่ามกลางซากปรักหักพังของระบบทุนนิยม การแพร่กระจายของดอกสาหร่ายและโรคพืชในแม่น้ำโขงเป็นตัวอย่างของคุณสมบัติเหล่านี้การขยายพื้นที่ปลูกกล้วยคาเวนดิชในภาคเหนือของประเทศไทยที่ขับเคลื่อนโดยความต้องการจากจีน ได้ทำลายโครงสร้างทางนิเวศวิทยาและวัฒนธรรมของภูมิภาคนี้ การศึกษานี้ใช้เลนส์เอคอฟีมินิสต์หลายสปีชีส์เพื่อชี้ให้เห็นถึงความตึงเครียดระหว่างผลประโยชน์ของระบบทุนนิยมระดับโลกและประเพณีท้องถิ่น ที่ทำให้เกิดความเป็นจริงที่ขัดแย้งกันในพื้นที่เดียวกันสุดท้าย การวิจัยนี้เน้นถึงบทบาทของผู้หญิงแม่น้ำโขงที่ดำรงชีวิตผ่านการสร้างเครือญาติกับโลกหลายสปีชีส์ของแม่น้ำโขง โดยเฉพาะกับไก่ การศึกษาอ้างอิงแนวคิดเอคอฟีมินิสต์ของวาล พลัมวูด และแนวคิด tentacular ของดอนน่า ฮาร์อะเวย์ เพื่อเน้นย้ำถึงผลกระทบที่ทำลายล้างของการขยายตัวทางเกษตรเชิงเดี่ยวต่อความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ซึ่งนำไปสู่การทำลายสิ่งแวดล้อมและการสูญเสียวัฒนธรรม การศึกษานี้เรียกร้องให้เกิดความยุติธรรมในระดับหลายสปีชีส์ เพื่อให้เกิดความยั่งยืนทางนิเวศวิทยาและสังคม

Chiang Mai University. Library

Address: CHIANG MAI

Email: cmulibref@cmu.ac.th

Name: Maranatha Ivanova

Role: Advisor

Name: Kengkij Kitirianglarp

Role: Advisor

Name: Pasoot Lasuka

Role: Advisor

Created: 2025

Modified: 2568-10-06

Issued: 2025-09-02

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

eng

Spatial: Chiang Khong (Chiang Rai)

DegreeName: Doctor of Philosophy

Level: Doctoral Degree

Descipline: Social Science

Grantor: Chiang Mai University

©copyrights Chiang Mai University

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	640455801.pdf	3.79 MB	1	2026-01-15 16:33:11

ใช้เวลา

0.04201 วินาที