บูรณาการการสอนผู้ขอบรรพชาอุปสมบทของพระอุปัชฌาย์ด้วยตจปัญจกกรรมฐาน

Name: พระครูอภิรักษ์ชินวงศ์ (จักรพันธ์ ขนฺตฺยาคโม)

keyword: บูรณาการการสอน

; บรรพชาอุปสมบท

; พระอุปัชฌาย์

; ตจปัญจกกรรมฐาน

Abstract: ดุษฎีนิพนธ์ฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาตจปัญจกกรรมฐานในพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาการสอนผู้ขอบรรพชาอุปสมบทของพระอุปัชฌาย์ 3) เพื่อศึกษาการบูรณาการการสอนผู้ขอบรรพชาอุปสมบทของพระอุปัชฌาย์ด้วยตจปัญจกกรรมฐาน เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพเน้นศึกษาเอกสาร วิเคราะห์ข้อมูล และสัมภาษณ์บุคคลจำนวน 15 รูป/คน ผลการวิจัยพบว่า ตจปัญจกกรรมฐาน คือ หลักปฏิบัติกรรมฐานสำหรับให้ผู้ปฏิบัติ พิจารณาส่วนต่าง ๆ ของร่างกายตั้งแต่ผม ขน เล็บ ฟัน และหนัง เป็นกรรมฐานที่พระอุปัชฌาย์สอนนาคผู้จะเข้ามาอุปสมบทหรือบรรพชาก่อน ถือว่าเป็นมูลกรรมฐานที่พระพุทธองค์ทรงบัญญัติไว้ให้พระอุปัชฌาย์ต้องสอนแก่กุลบุตรที่บวชใหม่ เพื่อเป็นแนวทางหรือเป็นพื้นฐานในการปฏิบัติกรรมฐานขั้นต่อไป และเป็นกรรมฐานเบื้องต้นที่สำคัญของการบรรพชา เพื่อระงับกิเลสอันได้แก่ ราคะ โทสะ โมหะ เป็นฐานของกรรมฐานที่จะพัฒนาเป็นกรรมฐานขั้นสูงต่อไป การสอนผู้ขอบรรพชาอุปสมบทของพระอุปัชฌาย์ กล่าวคือพระอุปัชฌาย์ต้องคัดกรองผู้ที่เข้ามาขออุปสมบทเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนา แนะนำข้อปฏิบัติแก่ภิกษุผู้บวชใหม่ เมื่ออบรมทางจิตดีแล้วจะต้องปกครองภิกษุผู้บวชใหม่ให้อยู่ในระเบียบวินัย และต้องมีความเอื้อเฟื้อภิกษุผู้บวชใหม่ เช่น พระอุปัชฌาย์พึงสงเคราะห์ อนุเคราะห์ภิกษุผู้บวชใหม่ด้วยอุทเทส ปริปุจฉา โอวาท และอนุศาสน์ เป็นต้น และสอนตจปัญจกกรรมฐาน ให้พิจารณาแบบอนุโลม และปฏิโลม เพื่อให้เกิดความชำนาญและความเข้าใจที่ถูกต้อง เพราะเป็นกรรมฐานที่ระงับกามารมณ์ได้ บูรณาการการสอนผู้ขอบรรพชาอุปสมบทของพระอุปัชฌาย์ด้วยตจปัญจกกรรมฐาน โดยพระอุปัชฌาย์จะเริ่มในช่วงของกุลบุตรเปล่งคำขอบรรพชาอุปสมบทเป็นที่เรียบร้อยแล้วพึงกล่าวกับผู้ที่จะบวชว่า เธอจงตั้งใจเรียนตจปัญจกกรรมฐานอันเป็นอุบายสำหรับให้ภิกษุใหม่เกิดสมาธิได้เพื่อเป็นที่ตั้งของปัญญาต่อไป บอกทีละบทว่า 1) เกสา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ โดยอนุโลม 2) ตะโจ ทันตา นะขา โลมา เกสา โดยปฏิโลม เพราะการพิจารณาเช่นนั้น เป็นเหตุให้ละความกำหนัดยินดีได้ ส่วนการบูรณาการการสอนตจปัญจกกรรมฐานของภิกษุผู้บวชใหม่ คือ ต้องพิจารณาผม พิจารณาขน พิจารณาเล็บพิจารณาฟัน พิจารณาหนัง โดยความเป็นของไม่งามปฏิกูล เป็นรังของโรค เมื่อภิกษุผู้บวชใหม่ปฏิบัติตามหลักตจปัญจกกรรมฐานหรือมูลกรรมฐานในเบื้องต้นก็จะเป็นทางสู่มรรค ผล และพระนิพพานในที่สุด โดยพระอุปัชฌาย์จะต้องพร่ำสอนว่า ตจปัญจกกรรมฐาน เป็นกรรมฐานที่เป็นมูล เป็นกรรมฐานที่เป็นรากเหง้าของกรรมฐานทั้งปวง เป็นกรรมฐานที่ระงับกามราคะได้ และเป็นกรรมฐานที่ทำราคะ โทสะ โมหะของภิกษุผู้บวชใหม่ให้เบาบางลงได้

Abstract: The dissertation contains 3 objectives; 1) study Tacapañcakakammaṭṭhāna or five basic meditation including skin etc. in Theravadin Buddhism, 2) study how the preceptors teach ordination requesters and 3) illustrating an integration of Tacapañcakakammaṭṭhāna teaching for ordination applicants of the preceptor. It was qualitative research stating on document survey, data analysis and depth-interview with 15 persons. The findings revealed that Tacapañcakakammaṭṭhāna refers to the specific meditation principle for those meditators focusing on observing various parts of body starting from hairs, body hairs, nails, teeth and skin firstly taught by the preceptor to the new ordained Bhikkhus. This type of meditation is fundamental practice regulated by the Buddha for the preceptor to teach the new ordained as a direction or basic code of spiritual growth for further development as well as a required meditation which is the ground for advance concentration for suppressing the lust, hatred and delusion. The required teaching to the ordination requester of preceptor indicated that the preceptor must screen the person who had applied for ordination and teach them the disciplinary codes of monastic life. After that he must train, look after and be hospitable to new ordained Bhikkhu, viz. the preceptor should support and teach them topic (Uddesa), issue (Paripucchā), preaching (Ovāda) and teaching (Anusāsana) etc. and Tacapañcakakammaṭṭhāna with forward and backward order for skillfulness and right understanding since this meditation helps sensual pleasure suppression. An integration of Tacapañcakakammaṭṭhāna teaching for ordination applicants of the preceptor was that the preceptor starts teaching after all applicants have been asking for their ordination advising that new Bhikkhu must comprehend this Tacapañcakakammaṭṭhāna as per a trick of meditation and wisdom cultivation for new ordained saying each word that Kesā, Lomā, Nakhā, Dantā, Taco in forward order, 2) Taco, Dantā, Nakhā, Lomā, Kesā in reverse order. It is true that such concentration helps a new ordained to abandon sensual pleasure indulgence. For an integration of Tacapañcakakammaṭṭhāna teaching for new ordained, it was that the new ordained must observe hairs, body hairs, nails, teeth and skins as dirty, a source of diseases. Having completed basic Tacapañcakakammaṭṭhāna practice, a new ordained will head to Noble Path, Fruits and Nibbana in the end. The preceptor must also continue training by emphasizing that this type of meditation appears a ground, a root of all meditation, able to subdue the sextual desire and reducing the degree of lust, aggression, and delusion of a new ordained.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. หอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: วิโรจน์ คุ้มครอง

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ธานี สุวรรณประทีป

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2565

Modified: 2568-09-02

Issued: 2568-09-02

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: สาขาวิชาพระไตรปิฎกศึกษา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระครูอภิรักษ์ชินวงศ์ (จักรพันธ์ ขนฺตฺยาคโม).pdf	10.58 MB	1	2025-11-11 06:52:39

ใช้เวลา

0.037372 วินาที