รูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของพระสงฆ์ที่สูงอายุตามหลักพระธรรมวินัยในจังหวัดชัยภูมิ

Name: พระครูวาปีชัยธรรม (ไชโย)

keyword: ส่งเสริมสุขภาวะ

; พระสงฆ์ที่สูงอายุ

; พระธรรมวินัย

Abstract: การศึกษาวิจัยเรื่องรูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของพระสงฆ์ที่สูงอายุตามหลักพระธรรมวินัยในจังหวัดชัยภูมิ มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาการส่งเสริมสุขภาวะของพระสงฆ์ที่สูงอายุตามหลักพระธรรมวินัย 2) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาสุขภาวะของพระสงฆ์ที่สูงอายุในจังหวัดชัยภูมิ และ 3) รูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของพระสงฆ์ที่สูงอายุตามหลักพระธรรมวินัยในจังหวัดชัยภูมิ ซึ่งเป็นการวิจัยแบบคุณภาพ พื้นที่ในศึกษา 6 อำเภอ คือ (1) อำเภอบำเหน็จณรงค์ (2) อำเภอเมือง (3) อำเภอจัตุรัส (4) อำเภอเทพสถิต (5) อำเภอซับใหญ่ และ (6) อำเภอหนองบัวแดง จังหวัดชัยภูมิ ซึ่งกลุ่มเป้าหมายทั้งหมด 90 รูป/คน ผู้วิจัยได้ลงพื้นที่ในการสัมภาษณ์ และการจัดสนทนากลุ่ม และเพื่อให้ได้ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ของการศึกษา ผลการศึกษาพบว่า การส่งเสริมสุขภาวะของพระสงฆ์ที่สูงอายุตามหลักพระธรรมวินัย มี 2 ประการ คือ (1) การส่งเสริมสุขภาวะทางร่างกาย สามารถปฏิบัติให้เกิดความสมบูรณ์หรือสมดุลได้ พระสงฆ์ต้องยึดหลักปฏิบัติเพื่อเป็นไปโดยการปฏิบัติเพื่อให้เกิดสุขภาวะทางร่างกายทั้งในการฉันอาหาร การเดินจงกรม การออกรับบิณฑบาต การกวาดวิหารลานเจดีย์ เป็นต้น เพื่อให้ร่างนั้นได้เคลื่อนไหว ส่งผลถึงสุขภาพร่างกายที่สมบูรณ์เพื่อทำหน้าที่ของพระสงฆ์ได้ดี และ (1) การส่งเสริมสุขภาวะทางสภาพจิตใจ เพราะความสงบสุขที่แท้จริงแล้วย่อมเกิดขึ้นมาจากภายใน โดยเฉพาะกิเลสนั้น เป็นสาเหตุของปัญหาสุขภาพใจเสมอ การทำสมาธิ ทั้งนี้การบำบัดโรคทางใจอาจจะใช้ธรรมโอสถหรือการสวดมนต์ เพื่อทำให้จิตใจนั้นผ่อนคลายความกังวล หรือความเครียดต่าง ๆ หายไปได้ สภาพปัญหาสุขภาวะของพระสงฆ์ที่สูงอายุในจังหวัดชัยภูมิ พบว่า (1) สภาพปัญหาสุขภาวะทางกาย ซึ่งเกิดจากการฉันอาหาร อันเกิดจากการไม่ได้พิจารณาอาหารตามพระธรรมวินัย ไม่ประมาณในอาหาร ย่อมส่งผลถึงสุขภาพร่างกาย ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม ไม่เอื้ออำนวยการปฏิบัติกิจวัตร การมีโรคประจำตัว กรรมพันธุ์ และผลจากการเปลี่ยนแปลงร่างกาย (2) สภาพปัญหาสุขภาวะทางจิต สภาพจิตใจที่เปลี่ยนแปลงกังวล เกิดจากพฤติกรรม อารมณ์ ทัศนคติ และความเครียด (3) สภาพปัญหาสุขภาวะทางสังคม อันเกิดจากขาดองค์ความรู้ ความเข้าใจในการดูแลตนเอง และไม่ใส่ใจระบบสุขภาวะของตนเอง และ(4) สภาพปัญหาสุขภาวะทางปัญญา ซึ่งเกิดจากขาดวิธีการแก้ปัญหา และไม่เข้าใจวิธีแก้ปัญหา บางครั้งไม่เข้าร่วมกิจกรรมระบบสุขภาพของชุมชน รูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของพระสงฆ์ที่สูงอายุตามหลักพระธรรมวินัยในจังหวัดชัยภูมิ ซึ่งมี ๔ รูปแบบ ดังต่อไปนี้ (1) ) รูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมทางกาย พระสงฆ์ควรตระหนักเกี่ยวกับสุขภาวะทางด้านร่างกายและจิตใจ ยึดหลักพระธรรมวินัยหรือสิกขาบทกำหนดไว้ (2) รูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมทางจิต พระสงฆ์ควรทำสมาธิ เพราะทำให้มีสภาพจิตที่สุขุมนิ่มนวล การปรับอารมณ์ ปรับทัศนคติ พระสงฆ์ต้องมีทัศนคติที่ดีงามเพื่อเป็นแบบอย่างในการปฏิบัติตามพระธรรมวินัยที่ถูกต้อง (3) รูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมทางสังคม ควรยึดหลักกายภาวนา 4 คือ กายภาวนา ศีลภาวนา จิตภาวนา และปัญญาภาวนา และ (4) รูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมทางปัญญา พระสงฆ์ควรยึดหลักปฏิบัติได้ด้วยหลักไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ และปัญญา

Abstract: his dissertation entitled ‘A Model for Promoting Holistic Well-Being of the ElderlyMonks According to the the Dhamma-Vinaya in Chiayaphum Province ’ has three objectives: 1) to study the enhancement of the elderly Buddhist monks’ health according to the Dhamma and Vinaya, 2) to study the states of problem on the elderly Buddhist monks’ health in Chaiyaphum province, and 3) to propose the model on the enhancement of the elderly Buddhist monks’ health according to the Dhamma and Vinaya in Chaiyaphum province. This is a qualitative research. Six districts in Chaiyaphum province, Bamnedgenarong, Mueang, Jatturas, Tepsathit, Sabyai, and Nongbuadaeng were used as the areas for the study. Ninety populations were also used. In this research, interview and focus group-discussion were also included to collect the data. In the research, it was clearly found that in the enhancement of the elderly Buddhist monks’ health according to the Dhamma and Vinaya, two important things are mentioned: 1) the enhancement of bodily health where the perfect or balance could be practically carried out by Buddhist monks while taking food, walking meditation, going out for collecting arms-food and cleaning the pagoda’s field in order to move the body which would bring about the physical health, and 2) the enhancement of the mental health; this believes that the real happiness locates inside not outside; the mental problem is caused by defilements, it can be got rid of through the concentration. Suffice it to say that the mental problem can be cured through the only Dhamma medicine or chanting the Buddhist teachings whereby one’s mind can find the relaxation leading to the extinction of tensions. The states of problem on the elderly Buddhist monks’ health in Chaiyaphum considerably showed the following: 1) the states of physical problem are caused by the consumption of food without proper examination in accordance with the Dhamma and Vinaya which is out of moderation. Consequently, it has brought about some problem to the bodily health, to the environment where they could not perform their daily duty; they have bodily diseases concerning with heredity and its physical changes, 2) the states of mental problem are precipitated by mental anxiety derived from their behaviour, attitude, and tension, 3) the states of problem on the social health are caused by lack of certain body of knowledge resulting in not knowing how to take a proper care of oneself in accordance with the system of health care, and 4) the states of problem on the intellectual health are caused by the proper methods providing the solution to the existing problem; they do not have the proper understanding of methods for solving the problem involved, and sometimes they do not participate in the activity relating to the health care system of the community. As far as the model on the holistic enhancement of the elderly Buddhist monks’ health system according to the Dhamma and Vinaya in Chaiyaphum province is concerned, four models are proposed by this research as follows: 1) in the model on the holistic enhancement of physical health, the Buddhist monks should realize the physical and mental health through Dhamma and Vinaya or disciplinary prescription, 2) in the model on the holistic enhancement of the mental health, the Buddhist monks should practice meditation in order to pacify mind whereby it would lead to the adjustment of emotion and attitude; the Buddhist monks need to have the good attitude in order to provide the role model in following Dhamma and Vinaya, 3) in the model on the holistic enhancement of the social health, the Buddhist monks should follow four kinds of development, the development in body, precepts, mind, and wisdom, and 4) in the model on the holistic enhancement of the intellectual health, the Buddhist monks need to follow the principle of threefold training, precepts, concentration and wisdom.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, หอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: สิรภพ สวนดง

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระมหาสุพร รกฺขิตธมฺโม

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2568-08-27

Issued: 2568-08-27

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระครูวาปีชัยธรรม (ไชโย).pdf	4.1 MB	6	2026-01-09 12:08:17

ใช้เวลา

0.021393 วินาที