การศึกษาเปรียบเทียบมนุษย์ในพุทธปรัชญาเถรวาทกับปรัชญานิทเช่

Name: พระอธิการวัชระ จิตฺตสาโร (จันทร์แสง)

keyword: การศึกษาเปรียบเทียบ

; พุทธปรัชญาเถรวาท

; มนุษย์

; ปรัชญานิทเช่

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ของการวิจัย คือ 1) เพื่อศึกษามนุษย์ในพุทธปรัชญาเถรวาท 2) เพื่อศึกษามนุษย์ในปรัชญานิทเช่ และ 3) เพื่อเปรียบเทียบความเหมือนและความแตกต่างของมนุษย์ในพุทธปรัชญาเถรวาทกับปรัชญานิทเช่ เป็นการศึกษาวิจัยเชิงเอกสาร และนำเสนอข้อมูลในรูปแบบการเขียนพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า มนุษย์ในพุทธปรัชญาเถรวาท หมายถึง ผู้มีใจสูง ผู้ประเสริฐ อุบัติจากพรหมเทพชื่อว่า อาภัสสรพรหม ปฏิสนธิลงสู่ครรภ์มารดาและเจริญเติบโตอยู่ในครรภ์ 9 เดือน จึงคลอดออกมา ธรรมชาติและลักษณะของมนุษย์ คือ ขันธ์ 5 ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มนุษย์มี 5 ประเภท ได้แก่ 1) มนุษย์สัตว์นรก 2) มนุษย์เปรต 3) มนุษย์สัตว์ดิรัจฉาน 4) มนุษย์แท้ ๆ และ 5) มนุษย์เทวดา มนุษย์แบ่งออกเป็น 3 ระดับ ได้แก่ 1) ระดับปุถุชน คือ ผู้หนาด้วยกิเลส 2) ระดับกัลยาณชน คือ ผู้มีความรู้ดี มีคุณธรรม และ 3) ระดับอริยชน คือ ผู้บรรลุความจริงอันประเสริฐคือ อริยสัจ 4 มนุษย์ในปรัชญานิทเช่ หมายถึง เจตจำนงที่จะมีอำนาจเหนือเรียกว่าอภิมนุษย์ มนุษย์เหนือ ซุปเปอร์แมน ผู้ที่ยังพร่อง พวกขาด ๆ เกิน ๆ ไม่เต็มหรือไม่สมบูรณ์และเป็นสิ่งที่ต้องก้าวข้าม มนุษย์มีอยู่ 2 ประเภท คือ มนุษย์ศีลธรรมแบบทาสและมนุษย์ศีลธรรมแบบนาย นิทเช่แบ่งมนุษย์ออก 3 ระดับ คือ 1) ระดับทาส เป็นผู้ไม่เป็นตัวของตัวเอง 2) ระดับนาย เป็นผู้มีกิเลสแก่กล้า และ 3) ระดับอภิมนุษย์ เป็นตัวของตัวเอง หรือเรียกว่าอภิมนุษย์ ธรรมชาติและลักษณะของมนุษย์นั้นเห็นแก่ตัว มีกิเลสดิ้นรนต่อสู้อยู่เบื้องหลังธรรมชาติทั้งหมด นิทเช่ปฏิเสธแนวคิดเทวนิยมด้วยคำว่าพระเจ้าตายแล้ว บ่งถึงเสรีภาพของมนุษย์ ศักยภาพมนุษย์พัฒนาได้โดยสัญลักษณ์เด็ก ความเหมือนและความแตกต่างของมนุษย์ในพุทธปรัชญาเถรวาทกับปรัชญานิทเช่ ได้แก่ 1) พุทธปรัชญาเถรวาทเห็นว่ามนุษย์เป็นผู้มีใจใจสูง ส่วนปรัชญานิทเช่มองว่ามนุษย์เป็นตัวของตัวเอง เป็นอภิมนุษย์ ส่วนความแตกต่างกันนั้นพุทธปรัชญาแบ่งมนุษย์ไว้ 5 ประเภท แยกออกเป็น 3 ระดับ ส่วนนิทเช่เห็นว่ามนุษย์มีอยู่ 2 ประเภท คือ มนุษย์ศีลธรรมแบบทาสและมนุษย์ศีลธรรมแบบนาย และแบ่งมนุษย์ไว้ 3 ระดับ คือ 1) ระดับทาส 2) ระดับนาย และ 3) ระดับอภิมนุษย์ 2) พุทธปรัชญาเถรวาทมองว่าธรรมชาติและลักษณะของมนุษย์หมายเอาขันธ์ 5 ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ส่วนปรัชญานิทเช่เห็นว่า พลังอำนาจกิเลสแก่กล้าแผลงฤทธิ์ออกมาเป็นหน่วย ๆ ดิ้นรนต่อสู้กันอยู่ มีลักษณะทาสแท้หรือความเห็นแก่ตัว ความแตกต่างนั้นพุทธปรัชญาเน้นมุ่งขจัดกิเลสในใจมนุษย์ ส่วนปรัชญานิทเช่มุ่งใช้พลังกิเลสในเชิงสร้างสรรค์ 3) ด้านเสรีภาพของมนุษย์ พุทธปรัชญาเห็นว่าเสรีภาพคือการเป็นอริยบุคคล 4 ส่วนนิทเช่เห็นว่าเสรีภาพของมนุษย์เปรียบเหมือนการตายของพระเจ้า ส่วนความแตกต่างกัน คือ พุทธปรัชญาเน้นเจตนาเพื่อพ้นทุกข์ แต่นิทเช่เน้นเจตจำนงว่ามีอำนาจโดยชอบธรรม 4) ด้านศักยภาพของมนุษย์ พุทธปรัชญาเถรวาท เห็นว่า สามารถเรียนรู้และฝึกได้จนบรรลุถึงอริยชน ส่วนนิทเช่เห็นว่าควรมีการปฏิรูปวิถีชีวิต รูปแบบสังคมและประเมินมนุษย์ใหม่ ส่วนข้อแตกต่าง คือ พุทธปรัชญาเน้นการบำเพ็ญเพียรจนบรรลุอริยบุคคล แต่นิทเช่ใช้สัญลักษณ์เด็กด้วยการมุ่งบรรลุอภิมนุษย์ 5) ด้านแนวทางสู่ความเป็นอริยบุคคล พุทธปรัชญาเถรวาทได้ชี้แนวทางปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน ส่วนนิทเช่เห็นว่าแนวทางสู่ความเป็นอภิมนุษย์ พัฒนาจากพวกเลว (ทาส) มาเป็นดี (นาย) จากดีสู่ความเป็นตัวของตัวเอง (อภิมนุษย์) ด้านความแตกต่างกัน คือ พุทธปรัชญาเถรวาทเห็นว่ามนุษย์สามารถพัฒนาจนถึงขั้นบรรลุพระอรหันต์ ส่วนนิทเช่นเห็นว่าอภิมนุษย์อยู่ชั้นพระโสดาบันเท่านั้น และ 6) พุทธปรัชญาเถรวาทมีเป้าหมายสูงสุด คือ การบรรลุพระอรหันต์ แต่ปรัชญานินทเช่มีเป้าหมายสูงสุดคือการเป็นอภิมนุษย์ ส่วนความต่างกันนั้น พุทธปรัชญาเถรวาทมองว่าพระอรหันต์ คือโลกุตรวิสัย แต่ปรัชญานิทเช่ระบุว่าพระโสดาบันยังข้องในโลกิยวิสัย

Abstract: The objective of this research is 1) to study human in Theravada Buddhist philosophy, 2) to study of human in philosophy of Friedrich Nietzsche and 3) to comparative study of similarity and difference of human in Theravada Buddhist philosophy and philosophy of Friedrich Nietzsche. This research is used documentary process and presents in descriptive method. The research’s results found that; Human in Theravada Buddhism meant high-minded person or superb person. He born from Brahmas called Abhassara Brahma, conceived into the womb of his mother and grew in the womb about 9 months. The nature and character of human composed of 5 Khandhas namely, corporality (rūpa), sensation (vedanā), perception (saññā), mental formations (saṅkhāra), and consciousness (viññāna). There were 5 types of humans: 1) hell human, 2) ghost human, 3) animal human, 4) real human, and 5) god human. Humans were divided into 3 levels: 1) worldly person (puthujjana) who was thick with passion, 2) good person (kalyānajana) who was knowledgeable and moral person, and 3) noble person (ariyajana) who attained the Noble Truth. Human in the philosophy of Friedrich Nietzsche meant the will to have power called the superhuman, who was lack in excess and imperfect. There were two types of human: slave morality and master morality. Friedrich Nietzsche divided human into three levels: 1) slave level or who was not free, 2) master level or who was courageous and 3) the super level or who belonged itself. Nature and character of human was selfish. There was defilement which was a struggle behind all nature. Friedrich Nietzsche’s philosophy rejected atheism with the word was ‘God is dead’. This referred human freedom. Friedrich Nietzsche’s philosophy viewed that human potential was developed by the symbol of children. The similarity and difference of human in Theravada Buddhist philosophy and Friedrich Nietzsche’s philosophy as follows; 1) Theravada Buddhism pointed out that humans were high-minded person, while Friedrich Nietzsche viewed that human was free called superhuman. For different opinion, Theravada Buddhism divided human into 5 categories and 3 levels, while Friedrich Nietzsche divided human into 2 types: slave moral human and master moral human. There were 3 levels of human: 1) slave level, 2) master level and 3) superhuman level. 2) Theravada Buddhism pointed out that nature and character of human composed with of 5 Khandhas namely, corporality (rūpa), sensation (vedanā), perception (saññā), mental formations (saṅkhāra), and consciousness (viññāna). While Friedrich Nietzsche viewed that the power of defilement struggled and divided into small group. These showed real slave character or selfishness. For the different opinion, Theravada Buddhism focused on eliminating lusts in the human heart. While Friedrich Nietzsche focused on using creative defilement. 3) For human freedom; Theravada Buddhism pointed out that freedom meant supreme person while Friedrich Nietzsche viewed that human freedom as the death of God. For different opinion, Theravada Buddhism emphasized the intention to get out of suffering, while Friedrich Nietzsche emphasized human’s will to have legitimate power. 4) For human potential; Theravada Buddhism pointed out that human could be learned and trained to reach the supreme person, while Friedrich Nietzsche viewed that there should be a reform of the lifestyle, social model and re-evaluate of human. For different opinion, Theravada Buddhism focused on the practice of meditation until the achievement of supreme condition, while Friedrich Nietzsche used the symbol of children for reaching superhuman. 5) For the way to superhuman; Theravada Buddhism pointed out the practice of meditation, while Friedrich Nietzsche viewed that the way to superhuman developed from bad people (slave) to good person (master) and to freedom (superhuman). For different opinion, Theravada Buddhism pointed out that humans could develop to achieve Arahantahood, while Friedrich Nietzsche viewed that superhuman only remains in a stream-enterer (sotāpanna). And 6) the highest aim of Theravada Buddhism was to attain Arahantahood, while Friedrich Nietzsche was to achieve superhuman. For different opinion, Theravada Buddhism pointed that Arahant was super non-mundane, while Friedrich Nietzsche viewed that stream-enterer (sotāpanna) was still involved in mundane hood (Lokiyavisaya).

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระปลัดกิตติ ยุตฺติธโร

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: วิเชียร ชาบุตรบุณฑริก

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2568-08-27

Issued: 2568-08-27

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาปรัชญา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระอธิการวัชระ จิตฺตสาโร (จันทร์แสง).pdf	1.85 MB

ใช้เวลา

0.02408 วินาที