แนวทางการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามหลักปมาณิกา 4 : กรณีศึกษา ศูนย์ปฏิบัติวิปัสสนาวิลเลจ จังหวัดภูเก็ต

Name: พระปฐม อจฺจาทโร (ไชยได้เพ็ชร์)

keyword: การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา

; หลักปมาณิกา 4

; ศูนย์ปฏิบัติวิปัสสนาวิลเลจ จังหวัดภูเก็ต

; จังหวัดภูเก็ต

Abstract: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาหลักปมาณิกา 4 ในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท 3) เพื่อศึกษาแนวทางการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามหลักปมาณิกา 4: กรณีศึกษาศูนย์ปฏิบัติวิปัสสนาวิลเลจ จังหวัดภูเก็ต เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพเน้นเอกสารโดยการสรุป เรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาเป็นหลักการฝึกอบรมเพื่อพัฒนาปัญญาอย่างต่อเนื่อง เป็นเครื่องทำลายกิเลส ความเห็นแจ้งตามความเป็นจริง โดยใช้อารมณ์ที่เรียกว่า วิปัสสนาภูมิ สำหรับเพ่งพิจารณา ซึ่งแบ่งออกเป็น 6 หมวด คือ ขันธ์ 5 อายตนะ 12 ธาตุ 18 อินทรีย์ 22 อริยสัจ 4 ปฏิจจสมุปบาท 12 ซึ่งย่อลงเป็นรูป-นาม โดยยึดหลักการปฏิบัติตามหลักสติปัฏฐาน 4 คือ กายานุปัสนาสติปัฏฐาน เวทนานุปัสสนาสติปัฎฐาน จิตตานุปัสสนาสติปัฎฐาน และธัมมานุปัสสนาสติปัฎฐาน ส่วนผลของการปฏิบัติทำให้ผู้ปฏิบัติอย่างถูกต้องบรรลุธรรมเป็นพระอริยบุคคล พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และพระอรหันต์ได้ หลักปมาณิกา หมายถึง บุคคลที่ถือประมาณต่าง ๆ เป็นเครื่องวัดลักษณะของการเกิดความเชื่อ ความเลื่อมใส มี 4 ประการ คือ 1) รูปัปปมาณิกา ถือเอารูปเป็นประมาณ 2) โฆสัปปมาณิกา ถือเอาเสียงเป็นประมาณ 3) ลูขัปปมาณิกา ถือเอาสิ่งของเศร้าหมองเป็นประมาณ 4) ธัมมัปปมาณิกา ถือเอาธรรมเป็นประมาณ ปมาณิกาทั้ง 4 มีหน้าที่ทำลายอติมานะ คือ ความเย่อหยิ่ง ความจองหอง ความถือตัว การยกตนให้ยิ่งกว่าใคร ๆ ซึ่งอติมานะนี้ต้องแก้ด้วยการรู้จักประมาณตน และมีหน้าที่ป้องกันวิจิกิจฉาไม่ให้เกิดขึ้นในสิ่งที่ตนเองเชื่อ จึงทำให้การปฏิบัติธรรมเกิดผลได้อย่างสมบูรณ์เต็มที่ตามกำลังศรัทธาที่ตนมีอยู่ ส่วนแนวทางการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามหลักปมาณิกา 4: กรณีศึกษาศูนย์ปฏิบัติวิปัสสนาวิลเลจ จังหวัดภูเก็ต ได้แก่ 1) บุคคลผู้ปฏิบัติธรรมที่ถือประมาณในรูป โดยการใช้ความงดงามทางกายเพื่อสร้างศรัทธาที่ถูกต้องให้เกิดแก่ผู้พบเห็นย่อมก่อให้เกิดผลดีในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา 2) บุคคลผู้ปฏิบัติธรรมที่ถือประมาณในเสียง โดยการใช้น้ำเสียงที่ไพเราะเสนาะโสตเพื่อให้เป็นที่ชื่นชมแก่คนทั่วไปจนกลายเป็นศรัทธาย่อมก่อให้เกิดผลดีต่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเป็นอย่างยิ่ง 3) บุคคลผู้ปฏิบัติธรรมที่ถือประมาณในความเศร้าหมอง โดยการใช้ความสมถะ ความสันโดษ ความเศร้าหมองเพื่อให้เป็นที่ชื่นชมแก่ผู้พบเห็นกลายเป็นความเลื่อมใสศรัทธานั้นย่อมก่อให้เกิดผลดีต่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเป็นอย่างยิ่ง 4) บุคคลผู้ปฏิบัติธรรมที่ถือประมาณในธรรม โดยการใช้ความเป็นธรรมกถึกเพื่อให้เป็นที่ชื่นชมแก่ผู้คนทั้งหลายจนกลายเป็นความเลื่อมใสศรัทธาย่อมก่อให้เกิดผลดีต่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเป็นอย่างยิ่ง ศูนย์ปฏิบัติธรรมวิปัสสนาวิลเลจควรนำหลักปมาณิกามาใช้เพื่อให้ผู้ปฏิบัติยึดมั่นในความถูกต้อง มีเหตุผลในการดําเนินชีวิต เป็นผู้รู้จักเหตุ รู้จักผล รู้จักตน รู้จักกาล รู้จักประมาณ รู้จักสถานที่ รู้จักบุคคล เป็นต้น

Abstract: This thesis focused on 3 objectives; 1) to study Vipassana meditation practice in Theravada Buddhist scriptures, 2) to study the principles of Pamāṇikā in Theravada Buddhist scriptures and 3) to study the guidelines for Vipassana meditation practice based on four Pamāṇikā teaching in the case of Vipassana Village Center, Phuket province. It was qualitative research investigating on documents, being summarized, composed in descriptive type. The results showed that Vipassana meditation practice is a specific method to train the mind through wisdom cultivating, which leads to defilement extinction through complete realization. Its contemplated objects of insight known as Vipassanābhūmi are divided into 6 categories; 5 Khandha or aggregates, 12 Āyatana or sensual contracts, 18 Dhātu or elements, 22 Indriya or faculties, Four Noble Truths, 12 Paṭiccasamuppāda, in which all conclude as Rūpa and Nāma. The insight practice relies on Four foundations of Mindfulness, namely, Kāyānupassanāsatipaṭṭhāna, Vedanānupassanāsatipaṭṭhāna, Cittanupassanāsatipaṭṭhāna and Dhammanupassana satipaṭṭhāna. The benefits gained by any right practitioner are to complete enlightenment as a Noble One known as Sotāpanna, Sakadāgāmī, Anāgāmī, and Arahanta. Pamāṇikā indicates to those who hold various measurement or judge of faithfulness and believing, consisting of 4 themes; 1) Rūpapamāṇikā or one whose faith depends on good appearance, 2) Ghosappamāṇikā or one whose faith depends on reputation 3) Lūkhapamāṇikā or one whose faith depends on shabbiness or ascetic, 4) Dhammappamāṇikā or one whose faith depends on righteousness. This teaching functions to eliminate the excessive conceit or contempt, vanity, hypocrisy, which must be resolved by moderation and it also prevents the rise of any doubt on forms that one believes in, therefore it enables the success of righteous practice resulting the strength of one’s confidence. Guidelines of Vipassana practice based on Pamāṇikā in the case of Village Vipassana Center, Phuket province showed that 1) for Rūpapamāṇikā practitioners, the center should benefit the good appearance to admire and strengthen their faith, which in turn will provide the best gains for Buddhism promotion, 2) for Ghosappamāṇikā practitioners, using a beautiful tone in order to admire and strengthen their faith would greatly benefit for Buddhism promotion and the center, 3) for Lūkhapamāṇikā practitioners, using the solitude style, moderated and self-dependent living to admire anyone who saw and strengthen their devoutness would greatly benefit for Buddhism propagation and the center, 4) for Dhammappamāṇikā practitioners, the center must apply the Buddhist virtues of preacher to admire anyone who met and to advance their devout faith, which greatly benefit the propagation of Buddhism. The Vipassana Village Center adheres this Pamāṇikā teaching as the required virtue for retreatants to practice rightly while living, understanding the cause and effect, knowing one-self, suitable times, right measurement, proper posts and persons.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. หอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: เวทย์ บรรณกรกุล

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: วิโรจน์ คุ้มครอง

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2568-08-18

Issued: 2568-08-18

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระปฐม อจฺจาทโร (ไชยได้เพ็ชร์).pdf	2.62 MB	1	2026-10-03 11:25:36

ใช้เวลา

0.034379 วินาที