ศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในกามสูตร

Name: พระปลัดสมชัย ปญฺญาสาโร (นววงศ์วิวัฒน์)

keyword: การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา

; กามสูตร

; วิปัสสนาภาวนา

Abstract: สารนิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ในการศึกษา 2 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาและหลักธรรมสำคัญในกามสูตร 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์หลักธรรมในกามสูตรที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง สรุปวิเคราะห์ เรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า กามสูตร เป็นพระสูตรว่าด้วยกาม ซึ่งแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ 1) กิเลสกาม กิเลสที่ทำให้ใคร่ ได้แก่ ราคะ ความกำหนัด โลภะ ความโลก และอิจฉา ความอยากได้ เป็นต้น 2) วัตถุกาม วัตถุอันน่าใคร่ ได้แก่ กามคุณ 5 คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ที่น่าใคร่ น่าพอใจ พระสูตรนี้มีเหตุเกิดขึ้นด้วยอัธยาศัยของพระพุทธเจ้าเอง โดยพระองค์ทรงมีพระอัธยาศัยที่จะแสดงธรรมเอง มีบุคคลสำคัญ 2 บุคคลคือ พระพุทธเจ้าในฐานะผู้ทรงแสดงธรรม และภิกษุทั้งหลายในฐานะผู้ฟังธรรม ในพระสูตรนี้ทรงแสดงกามเปรียบเหมือนเด็กอ่อนนอนหงาย วิเคราะห์หลักธรรมในกามสูตรที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา โดยแบ่งออกเป็น 2 อย่าง คือ 1) กิเลสกามที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา คือ โยคีบุคคลผู้ปฏิบัติธรรมควรละมี 3 อย่าง คือ (1) ราคะ คือ ความอยากได้สิ่งของของคนอื่นมาเป็นของตนเองซึ่งเป็นความเพ่งเล็งด้วยความโลภ จัดเป็นอกุศลมูลคือที่เนื่องด้วยราคะ (2) โลภะที่อกุศลมูลทั้งหมดที่ทำให้จิตเศร้าหมอง ซึ่งจะทำให้การปฏิบัติธรรมก้าวหน้า (3) อิจฉา คือ ความอยากได้ ความปรารถนา ความขวนขวาย ความหลงใหลอยู่ในกามทั้งหลายได้จะทำให้การปฏิบัติธรรมเจริญก้าวหน้า 2) วัตถุกามที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาคือ โยคีบุคคลผู้ปฏิบัติธรรมควรละกามคุณทางรูป ทางเสียง ทางกลิ่น ทางรส และทางสัมผัสต้องคอยสำรวมระวังอารมณ์คือ อายตนะภายนอกเมื่อมากระทบสัมผัส กำหนดรู้ด้วยสติให้เท่าทันว่าสักแต่เป็นเพียงรูป-นามที่เกิด-ดับอย่างรวดเร็ว เห็นเป็นเพียงว่าเป็นธาตุธรรมชาติ ที่ปรากฏตามเหตุปัจจัย เมื่อผู้เจริญวิปัสสนาได้กำหนดรู้กามคุณ 5 ไปตามสภาพความเป็นจริงอย่างไม่ลดละ การกำหนดรู้ด้วยสติอย่างต่อเนื่องจะเป็นตัวช่วยการละและกำจัดความยึดติดอารมณ์กามคุณ 5 ได้อย่างดี

Abstract: This research paper contains 2 objectives: 1) to study the content and important teaching found in Kāmasutta, 2) to study the practice of Vipassana meditation in Kāmasutta. All research data had been taken from Theravada Buddhist scriptures and documents related, being summarized, analyzed, and compiled in descriptive type. Its results revealed that Kāmasutra is a discourse on sensuality, which is divided into two types: 1) subjective sensuality or pleasurable desire that causes lust, rut, greed, worldly pleasure and envy, longing etc., 2) objective sensitivity or desirable objects, referring to five qualities of sensual pleasures, namely form, sound, smell, taste, touch, which are pleasurable and desirable. This discourse was classified as Attajjhāsaya or self-determining in which the Buddha himself longs to deliver his teaching related to two agents; the Buddha as Dhamma preacher and Bhikkhus as audiences. In this sutra, he performed sensual pleasure as a child lying on his back. Analysis of the teachings in Kāmasutta related to Vipassana meditation practice divided into 2 types: 1) Kilesakāma or subjective sensitivity associated with insight practice in which yogi who practice insight should avoid these 3 defilements; (1) Rāga or the desire to possess other’s properties which do not belong to one own, which refer to attachment classified as unwholesome defilement connected with lust, (2) Lobha or greed referring to all unwholesome roots causing the mind to become miserable, this will advance the practice of insight, (3) Icchā or envy, which is the desire, longing, wondering, and passion for all sensual pleasures. To abandon these defilements will enhance the insight practice in progress, 2) Vatthukāma or objective sensitivity related to insight practice reveals that a yogi who practices insight should abandon the sensual desire of visible objects, sound, smell, taste, and touch, he must be mindful of all appearances, that is, when external senses are active, realizing the true nature of all as just Nāma or name and Rūpa or objects in which arises and falls immediately, just a natural way, appearing according to various factors. Completely having observed these five sensual-pleasures as they really were with consistent mindfulness, the practitioners will gain great aid in abandoning and eliminating these 5 sensual-pleasure attachments.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. หอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: วิโรจน์ คุ้มครอง

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2568-08-18

Issued: 2568-08-18

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระปลัดสมชัย ปญฺญาสาโร (นววงศ์วิวัฒน์).pdf	2.93 MB

ใช้เวลา

0.031814 วินาที