ผลของการพัฒนาสู่การเป็นเกษตรกรปราดเปรื่องด้านข้าวหอมมะลิที่มีต่อสภาพเศรษฐกิจ สังคม และสภาพแวดล้อมของชุมชน ในอำเภอกระสัง จังหวัดบุรีรัมย์

Impact of development to jasmine rice smart farmer on socio-economic and community environmental condition in Krasang district, Buri Ram province

Name: วลัยกร นครไธสง

ThaSH: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ -- วิทยานิพนธ์. วท.ม. (การใช้ที่ดินและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน) 2564

Classification :.LCCS: S494.5.I5

ThaSH: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. สาขาการใช้ที่ดินและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน -- วิทยานิพนธ์

ThaSH: การพัฒนาการเกษตร

ThaSH: เกษตรกร

ThaSH: เกษตรกรรมแบบยั่งยืน

ThaSH: การพัฒนาแบบยั่งยืน

ThaSH: ข้าว -- พันธุ์ขาวดอกมะลิ -- การผลิต

Abstract: การพัฒนาสู่การเป็นเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) เป็นโครงการยุทธศาสตร์ที่สำคัญของกระทรวง เกษตรและสหกรณ์ที่มุ่งพัฒนาคุณภาพชีวิตเกษตรกรให้มีความสามารถพึ่งพาตนเองและมีภูมิคุ้มกันพร้อมรับความเสี่ยง ด้านการผลิต การตลาด มีการกระจายรายได้ที่ทั่วถึง อย่างไรก็ตาม ข้อมูลของผลการดำเนินการและปัญหาทุกมิติ ที่เกิดขึ้นกับโครงการดังกล่าวยังมีอยู่จำกัด ดังนั้น การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของการพัฒนาสู่การเป็นเกษตรกร ปราดเปรื่องด้านข้าวหอมมะลิที่มีต่อสภาพเศรษฐกิจ สังคม และสภาพแวดล้อมของชุมชน ในอำเภอกระสัง จังหวัด บุรีรัมย์ของกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกข้าวหอมมะลิในฤดูเพาะปลูก พ.ศ. 2557/2558 โดยใช้วิธีการคัดเลือกตัวอย่างเกษตรกรแบบเจาะจง จำแนกเป็น 3 ประเภท ได้แก่กลุ่มเกษตรกรปราดเปรื่องต้นแบบ (Smart Farmer Model, SFM) กลุ่มเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer, SF) และกลุ่มกำลังพัฒนาสู่การเป็นเกษตรปราดเปรื่อง (Developing Smart Farmer, DSF) เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้ แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างจำนวนทั้งหมด 60 ราย ร่วมกับการสุ่มวิเคราะห์ความอุดมสมบูรณ์ของดินนาของกลุ่มตัวอย่างเกษตรกร เปรียบเทียบกับกลุ่มเกษตรกรที่ไม่ได้ผ่านการเข้าร่วมโครงการ ฯ (General Farmer, GF) ผลการศึกษาพบว่า เกษตรกรกลุ่ม SFM และ SF มีรายได้รวมทางการเกษตรเพิ่มขึ้นหลังการเข้าร่วมโครงการฯ คิดเป็น ร้อยละ 22.79 และ 20.10 ตามลำดับ ส่วนกลุ่ม DSF กลับมีรายได้รวมลดลงคิดเป็นร้อยละ 5.61โดยภาพรวมเกษตรกรทั้ง 3 กลุ่ม มีต้นทุนการผลิตลดลงอย่างเห็นได้ชัดหลังจากที่ เข้าร่วมโครงการฯโดยต้นทุนค่าปุ๋ยและค่าเมล็ดพันธุ์ลดลง โดยกลุ่ม SFM มีต้นทุนลดลงมากที่สุดร้อยละ 20.91 รองลงมาคือ กลุ่ม DSF ลดลงร้อยละ 11.94 และ กลุ่ม SF ลดลงร้อยละ 11.21ผลผลิตข้าวเฉลี่ยของเกษตรกรทั้งสามกลุ่มเพิ่มขึ้น ซึ่งกลุ่ม SFM ได้รับผลผลิตเพิ่มขึ้นมากที่สุดร้อยละ 23.71 รองลงมาคือกลุ่ม SF เพิ่มขึ้นร้อยละ 18.04 และกลุ่ม DSF เพิ่มขึ้น ร้อยละ 15.34 สภาพดินในนาของเกษตรกรทั้งสามกลุ่มที่เข้าร่วมโครงการฯ มีความอุดมสมบูรณ์ของดินก่อนเข้าร่วมโครงการฯอยู่ในระดับที่ต่ำ คล้ายคลึงกัน แต่หลังจากที่ได้เข้าร่วมโครงการฯสภาพดินนาของกลุ่ม DSF และ SFM มีความอุดมสมบูรณ์เพิ่มขึ้นอยู่ในระดับ ปานกลาง ในขณะที่กลุ่ม GF มีระดับความอุดมสมบูรณ์ของดินในพื้นที่นาไม่เปลี่ยนแปลงอยู่ในระดับต่ำ นอกจากนี้ เกษตรกร ที่ผ่านการเข้าร่วมโครงการฯ ทั้ง 3 กลุ่ม มีการเผาตอซังและฟางข้าวลดลง โดยกลุ่ม DSF ลดลงมากที่สุดร้อยละ 42.86เกษตรกร ทั้ง 3 กลุ่ม ได้รับอันตรายจากมลพิษทางอากาศ ที่เกิดจากกิจกรรมทางการเกษตรลดลงหลังจากที่เข้าร่วมโครงการโดยกลุ่มที่ลดลง ร้อยละ 100 คือ DSF และยังพบว่าการได้รับอันตรายจากสารเคมีที่ใช้ในการทำการเกษตรลดลงหลังจากที่เข้าร่วมโครงการ มีกลุ่มเดียว คือSFM ลดลงร้อยละ 66.67 และการได้เข้าร่วมโครงการฯ ช่วยให้พื้นที่นาของเกษตรกรกลุ่ม DSF มีจำนวนสัตว์ ที่มีประโยชน์เพิ่มขึ้นมากที่สุด ร้อยละ 57.14และมีปัญหาจากแมลงที่เป็นศัตรูข้าวลดลงร้อยละ 22.22 The Smart Farmer development is an important strategic project of the Ministry of Agriculture and Cooperatives (MOAC) aiming to improve the life quality of farmers in order to be able to be self-reliant and immune to production and marketing risks and to achieve an even distribution of income. However, information on the results of key performances and problems in all dimensions associated with the project is limited. Therefore, the objective of this research was to examine theimpact of development to jasmine rice smart farmer on socio-economic and community environmental condition. Jasmine rice growers and their paddy fields under the project were investigated inKrasang District, Buri Ram Province, Thailand in the growing year of 2014/2015. The 60 farmer samples were selected with non-probability purposive sampling method classified into three groups according to the degree of development including developing smart farmer (DSF), smart farmer (SF) smart farmer model (SFM). The data was collected by using structured interview, integrated with soil analysis of farmer’s paddy fields compared to that of general farmers (GF) who hasnever participated in the project. The results showed that the net income of SFM and SF group after participating in the project was 22.8 and 20.1% higher than that before participating in the project, respectively, but the net income of DSF group decreased by 5.61%. Production costs, especially the expenses of fertilizer and seed for these three farmer groups, significantly decreased after participating in the project. The most cost reduction was achieved by 20.91% for SFM, followed by 11.94% and 11.21% for DSF and SF group, respectively. Among three farmer groups, SFM obtained the highest grain yield increased after participating in the project by 23.7%, followed by the SF and DSF group increased by 18.0 and 15.3 %, respectively. The soil fertility of paddy fields for all three farmer groups (DSF, SFand SFM) before participating in the project was at a low level. However, the paddy soil fertility increased to a medium level after they participated in the project, compared to that with a low level for the GF group. The awareness and understanding aboutthe negative effect of rice straw open -burning on environment and soil fertility was significantly improvedamong farmers participating in the project. Burning rice straws to clear the fields after harvesting was most reduced by DSF group of 100.0%. This resulted in decreased air pollutionlevel from rice cultivation in these paddy fields of all farmer groups. Additionally, decrease in agricultural chemical hazard was found only in SFM group (66.7%).The rice cultural practices of DSF group provided higher population of predatory insects accounting for 57.1% whilethe population of pest insects was decreased by 22.22% in their paddy fields.

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. สำนักหอสมุด

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: tdckulib@ku.ac.th

Name: นรุณ วรามิตร

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์หลัก

Name: สุพัตรา ศรีสุวรรณ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ร่วม

Created: 2564

Modified: 2568-06-25

Issued: 2568-06-25

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

URL: http://www.lib.ku.ac.th/KUthesis/2564/walaikorn-nak-all.pdf

CallNumber: S494.5.I5.ว171

tha

DegreeName: วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: การใช้ที่ดินและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน

Grantor: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

©copyrights มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	walaikorn-nak-all.pdf	6.44 MB	12	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.032182 วินาที