ธุดงควัตร : แนวทางพัฒนาศาสนทายาทในพระพุทธศาสนา

Dhutanga Vatta : The Guideline of Religious Heir Development in Buddhism

Name: พระครูปลัด ทินกร อิสฺสโร (คงถาวร)

keyword: การธุดงค์

ThaSH: ศาสนทายาท

ThaSH: พระพุทธศาสนา

Abstract: การศึกษาวิจัยเรื่อง ธุดงควัตร : แนวทางพัฒนาศาสนทายาทในพระพุทธศาสนา มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาหลักธุดงควัตร 2) เพื่อศึกษาการพัฒนาศาสนทายาทในพระพุทธศาสนา 3) เพื่อบูรณาการพัฒนาศาสนทายาทในพระพุทธศาสนาด้วยหลักธุดงควัตร 4) เพื่อนำเสนอองค์ความรู้เกี่ยวกับ “รูปแบบบูรณาการพัฒนาศาสนทายาทในพระพุทธศาสนาด้วยหลักธุดงควัตร” เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพเก็บข้อมูลเชิงเอกสาร วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาและการสัมภาษณ์เชิงลึก (In- depth Interview) ผู้ทรงคุณวุฒิ 12 รูป/คน ผลการวิจัยพบว่า 1) หลักธุดงควัตรในพระพุทธศาสนาที่มีมาในพระไตรปิฎกแค่เพียง 8 ข้อเท่านั้น ซึ่งมีใจความว่า ธุดงค์เป็นวัตรแต่ไม่เป็นศีล มี 8 ข้อ คือข้อ 1 ถึง 8 คือ 1)ปังสุกูลิกังคธุดงค์ (นุ่งห่มผ้าบังสุกุล) 2) เตจีวริกังคธุดงค์ (ทรงไตรจีวร) 3) ปิณฑปาติกังคธุดงค์ (เที่ยวบิณฑบาต) 4) สปทานจาริกังคธุดงค์ (เที่ยวบิณฑบาตตามลำดับ) 5) ขลุปัจฉาภัตติกังคธุดงค์ (การห้ามภัตเมื่อภายหลัง) 6) อารัญญิกังคธุดงค์ (การอยู่ป่า) 7) ยถาสันถติกังคธุดงค์ (การอยู่ในเสนาสนะอันท่านจัดให้) 8) เนสัชชิกังคธุดงค์ (การนั่ง) ต่อมามีการเพิ่มธุดงควัตรเข้ามาอีก 5 ข้อ คือข้อ 9 ถึง 13 ปัจจุบันนี้ ธุดงควัตรมี 13 ข้อ 2) การพัฒนาศาสนทายาทในพระพุทธศาสนา พบว่า การปฏิบัติธุดงควัตรตามหลักพระพุทธศาสนาเพื่อขัดเกลากิเลส เป็นคนมักน้อย สันโดษ เลี้ยบง่าย เป็นต้น ศาสนทายาทปฏิบัติธุดงควัตรของพระมหาเถระ ในสังคมไทยที่ปรากฏเด่นชัดในหลักของการปฏิบัติธุดงควัตร ประกอบด้วย 1) หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต 2) หลวงปู่ดูลย์อตุโล 3) ท่านพ่อลี ธมฺมธโรและ 4) พระมหาบัว ญาณสมฺปนฺโน เป็นต้น ได้ถือปฏิบัติธุดงควัตรมาเป็นประจำไม่ลดละการปฏิบัติธุดงค์จึงเป็นการทวนกระแสเข้าสู่วิถีเดิมของการปฏิบัติ เนื่องจากอัครสาวกในพุทธกาลมี พระมหากัสสปะเถระ ได้ปฏิบัติตามคำสอนพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วส่งผลให้บรรลุผลได้ตามต้องการ 3) บูรณาการพัฒนาศาสนทายาทในพระพุทธศาสนาด้วยหลักธุดงควัตร พบว่า ธุดงค์ทั้ง 13 ข้อ ในแต่ละข้อสามารถปฏิบัติเคร่งครัดได้มากน้อยโดยแบ่งเป็นขั้นอุกฤษ์ ขั้นกลางและขั้นธรรมดา การปฏิบัติธุดงค์ย่อมเป็นผู้สันโดษในปัจจัย 4 ได้แก่ เครื่องนุ่งห่ม (จีวร) อาหาร (บิณฑบาต) ที่อยู่อาศัย (เสนาสนะ) และยารักษาโรค ซึ่งลักษณะดังกล่าวเป็นลักษณะของธุดงคกรรมฐานที่ชอบนิยมปฏิบัติธุดงค์ไปพร้อมกับการเจริญสมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนากัมมัฏฐาน ดังนั้นธุดงควัตรเป็นวัตรปฏิบัติเพื่อพัฒนาศาสนทายาทให้เป็นผู้มักน้อย สันโดษ เลี้ยงง่ายอันจะทำให้เป็นผู้มีความสุขทั้งกายและใจในการดำเนินชีวิตในสังคม 4) องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการวิจัย คือ “FDPPP” Model F = Friend กัลยาณมิตร หมายถึง บัณฑิต หรือสัตบุรุษ กัลยาณมิตรทำหน้าที่เผยแพร่ความรู้ D = Detachment สันโดษ หมายถึง การปฏิบัติธุดงค์เป้าหมายเพื่อการส่งเสริมพัฒนาจิตใจ เพื่อลดละกิเลสการยึดมั่นถือมั่น P = Perseverance ความเพียร หมายถึง ความเพียรเป็นตัวขับเคลื่อนให้เกิดคุณแก่ชีวิต ด้วยความพรากเพียรระวัง P =Patience ความอดทน หมายถึง การพัฒนาจะทำให้ศาสนทายาทมีความอดทน มุ่งมั่นในการทำหน้าที่ รู้จักความพอเพียงแก่อัตภาพ P = Preach dhamma ประกาศธรรม หมายถึง พุทธบริษัท 4 ปฏิบัติตามหลักคำสอนในพุทธศาสนา

Abstract: The objectives of the dissertation on Dhutanga Vatta: The Guideline of Religious Heir Development in Buddhism were as follows : 1) to study the principles of Dhutanga in Theravada Buddhist Scriptures, 2) to study the development of Buddhist heirs in Theravada Buddhism, 3) to integrate the development of religious heirs with Dhutanga principles, and 4) to propose a form of knowledge with a model on the religious heir development integrated with Dhutanga principles. The data of this documentary study were gathered from documents and in-depth interviews with 12 experts. The results of the study were found that: 1) According to the Tipitaka, there are only 8 Dhutanga principles. Dhutangas are not precepts but austere practices. The original eight items consist of 1) Pamsukulikanga, 2) Tecivarikanga, 3) Pindapatikanga, 4) Sapadanacarikanga, 5) Khalupacchabhattikanga, 6) Araññikanga, 7) Yathasanthatikanga, and 8) Nesajjikanga. In later time, 5 items were added. So at present there are 13 principles of Dhutanga. 2) The development of religious heirs in Buddhism found that the practice of Dhutanga Vatta is to refine the defilements and is to become negligent, secluded and simple. In Thailand, the prominent monks known in Dhutanga practices are Luang Poo Man Bhuridatto, Luang Poo Dul Atulo, Luang Phor Lee Dhammadharo and Luang Ta Maha Bua Nyanasampanno. The practice of Dhutanga is to return to the form of practice in the Buddha’s time. At that time, Venerable Kassapa who followed the Lord’s teachings had gained his goal as he wished. 3) For integration, the 13 principles of Dhutanga are classified into 3 levels of practices; austere, intermediate and moderate. The Dhutanga practice is to have contentment on the four necessities of life; clothing, food, lodging and medicine. The practice of Dhutanga is usually accompanied with the practice of meditation, both Samatha meditation and Vipassana meditation. 4) The knowledge obtained from the study can be concluded into “FDPPP” Model. F refers to Friend, D to Detachment, P to Perseverance, P to Patience, and P to Preaching Dhamma.

มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย. ศูนย์บริการวิชาการ ฝ่ายห้องสมุด

Address: นครปฐม

Email: library@mbu.ac.th

Name: พระศรีวินยาภรณ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2568-05-26

Issued: 2568-05-26

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: ศาสนศาสตรดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: พุทธศาสน์ศึกษา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	TinnakornIss.pdf	6.87 MB	2	2025-11-19 00:47:37

ใช้เวลา

0.03415 วินาที