การสร้างประสบการณ์ทางสุนทรียะจากสีไทย

Aesthetic experience from Thai color

Name: ไพโรจน์ พิทยเมธี

ThaSH: สีในศิลปกรรม

ThaSH: สี

ThaSH: สีไทยโทน

ThaSH: สี -- แง่จิตวิทยา

ThaSH: สุนทรียภาพ

Abstract: จากวัตถุประสงค์ของโครงการวิจัยและสร้างสรรค์ผลงาน คือการสังเคราะห์องค์ความรู้เรื่องของสีไทยที่กาลังจะสูญหายและถูกลืมเลือนไปจากเหตุหลายประการ อาทิเช่นการเกิดขึ้นของสีบรรจุหลอดสาเร็จมาจาหน่ายที่มีความสะดวกสบาย การสืบทอดภูมิปัญญาสีไทยที่ไม่ได้ถูกจดบันทึกเป็นลายลักษ์อักษร เป็นต้น ทาให้ภูมิปัญญาการปรุงสีไทยหายไปและทาให้ระดับค่าสีที่มีลักษณะสีคล้าแบบไทยผิดเพี้ยนไป ชื่อเรียกสีไทยและคติความเชื่อของการใช้สีไทยหายไปด้วย โดยการศึกษาการใช้สีไทย การปรุงสีไทยแบบโบราณ ทั้งจากผู้เชี่ยวชาญและจากตาราจิตรกรรมไทย ตาราการทาหัวโขน ชื่อเรียกสีที่มีอยู่ในวรรณกรรมสมัยสุโขทัยมาจนถึงปัจจุบัน ชื่อเรียกสีในหนังสือพจนานุกรมของไทยฉบับแรกตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงปัจจุบัน และอื่นๆ แล้วจึงนาองค์ความรู้เหล่านี้มาสังเคราะห์แล้วมาจัดทาฐานข้อมูลสี ชุดค่าสี เทียบค่ามาตรฐานของชุดสีไทย ตามระบบสีแบบสากล และศึกษาความเชื่อของการใช้สีของศาสนาพุทธที่มีหลายมิติที่ลึกซึ้ง แล้วจึงนาองค์ความรู้ที่ได้มาสร้างสรรค์ผลงานในหัวข้อ การสร้างประสบการณ์ทางสุนทรียะจากสีไทย จากการวิจัยและสร้างสรรค์ในครั้งนี้ได้ผลงานสร้างสรรค์สอดคล้องกับสมมติฐานการวิจัยและสร้างสรรค์ผลงานที่ว่า การศึกษาการปรุงสีไทยแบบโบราณ จะได้กรรมวิธีและค่าสีที่เป็นภูมิปัญญาเดิมของชาติไทยได้อย่างแท้จริง บวกกับการนาภูมิปัญญาความเชื่อในการใช้สีมาสู่การสร้างสรรค์ผลงานในแนวทางของศิลปะแบบจัดวาง (Installation) เพื่อที่จะให้ผู้เข้าชมได้เข้าไปมีประสบการณ์กับสีไทยในหมวดสีต่างๆ ผ่านงานสร้างสรรค์อันเป็นผลสัมฤทธิ์ทางศิลปกรรม เป็นประสบการณ์ตรงของการเรียนรู้ที่สาคัญเพื่อให้ผู้ชมได้เห็นได้สัมผัสความงามของคติความเชื่อของการนาไปใช้ที่เป็นเอกลักษณ์ของไทยเช่น คติความเชื่อในสีหมู่สีแดงว่าเป็นสีแทนบรรยากาศของสวรรค์ สีทองแทนความเป็นพุทธะ เป็นต้น มีการใช้วัสดุจริงจากธรรมชาติเป็นวัสดุที่เป็นการใช้งานจริงในงานศิลปะไทย เพื่อให้ได้เห็นความงามของวัสดุสี ซึ่งถือว่าเป็นวัสดุสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม อาทิเช่น ใช้สีดินแดง หรือดินลูกรังที่พบเห็นดาษดื่นทั่วไปในเมืองไทยว่าสามารถนามาทาเป็นสีได้เช่นกัน ผนวกกับการกาหนดสัญลักษณ์วัสดุจากสีกับความเชื่อว่าจากดิน จากหิน สู่การนาไปใช้ในงานจิตรกรรมไทยเป็นสีที่เป็นสัญลักษณ์แทนบรรยากาศของสวรรค์ การใช้สีทองจากทองคาเปลว และวัสดุสีทองประกอบกัน และการใช้น้าครามจากธรรมชาติ ทั้งหมดเป็นการกาหนดสัญลักษณ์ที่มีคติความเชื่อทางวัฒนธรรมกับวัสดุสีเพื่อเป็นการสื่อสารทางทัศนศิลป์อย่างหนึ่ง และความงามของชื่อเรียกสีไทยที่มีความไพเราะ เป็นคาเรียกชื่อสีที่ทาให้เข้าใจและนึกถึงสีได้ง่ายยิ่งขึ้น คาเรียกสีถูกนามาใช้เป็นชื่อของผลงานในแต่ละชุด โดยแบ่งผลงานออกเป็น 3 ชุด 3 ชื่อ 3 หมู่สีคือ 1. ทองพุทธะ 2. ชาดดาวดึงห์ 3. ครามหยาดมหานทีสีทันดร การตั้งชื่อผลงานโดยการนาชื่อเรียกสีไทยมาตั้งชื่อเป็นคาหน้าผสมกับการแทนคติความเชื่อในการใช้สีในคาตามหลังเพื่อขยายความหมายของสีตามแนวคิดของศิลปิน ประโยชน์ของการวิจัยและสร้างสรรค์ในครั้งนี้จะเกิดองค์ความรู้ เรื่องสี และการปรุงสีไทย อันเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีคุณค่าของไทยได้ถูกอนุรักษ์ไว้ไม่ให้สูญหาย และได้รับจัดการอย่างเป็นระบบสีแบบสากล การนาไปต่อยอดในการทางานสร้างสรรค์ศิลปะและการออกแบบ และงานอื่นๆ ที่ต้องการแสดงอัตลักษณ์ไทยได้สะดวกยิ่งขึ้น ผลงานสร้างสรรค์ก่อให้เกิดการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์สี ทาให้ผู้ชมเกิดความสนใจใคร่รู้ให้ติดตามหาสาระของสีไทยในทางลึกอย่างละเอียดต่อไป และคาดว่าจะเป็นตัวอย่างในการสร้างสรรค์งานที่แสดงเอกลักษณ์ไทย สามารถสร้างแรงบันดาลใจ กระตุ้นให้เกิดการใช้สีไทยอย่างแพร่หลายยิ่งขึ้น

Abstract: From the original purpose of this research which is to create the core knowledge of Thai Colors that is disappearing and lacking of recognition for many reasons, such as, an advent of scientific synthetic pigments in tube colors which are convenient and lack of hand-written down references or sources of Thai Colors knowledge, resulting in disappearance of Thai wisdom and the accurate tones of Thai Colors. Besides, Their Thai names and the belief of Thai Colors usage are also fading. Learning the process of making and the implementation of these Thai colors from masters , some Thai Art books ; like the Art book of Khon Making ,Thai literature from Sukhothai period until now, The first Thai dictionary since Ayudthaya period and so on and then put together all of these reference, information and precious knowledge to create the database for the standard Thai colors system and developed these knowledges of Thai colors under the name “Thai tone” resulted in the art work under the topic “ Aesthetic Experience from Thai Colors”. The art work exhibition was relevant to the research hypothesis which is by learning the traditional method of color making will lead us to the valuable Thai wisdom of the colors making process and implement it to create an installation art work where the viewers can experience beauty of different shades of Thai colors and the belief behind them; such as, red color from Dangchard, Dindang, refers to heaven ; gold represents precious or holy things. The viewers will be able to feel the beauty of the pigments that are all from nature. Symbolising red color Dindang red which is easily obtained on earth can refer to heaven or using red holy rope as a symbol of a sacred ritual. The uses of these gold leaves with some gold pigment and indigo blue or Khram in Thai language from nature are cultural symbolising by the communication of visual arts. The elegant names of the art work are divided into 3 sets ; Thonghangbuddha Charddaovadhong Khramhangmhahanatheeseethundorn which are easily recognised and sound interesting and fascinating. The benefits of the research are the conservation of the heritage of Thai color making process and functional color system that will be useful for artists and designer or anyone. It is not only

มหาวิทยาลัยศิลปากร. สำนักหอสมุดกลาง

Address: นครปฐม (Nakorn Prathom)

Email: tnp_lib@su.ac.th

Name: พิษณุ ศุภนิมิตร

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์

Name: สุธี คุณาวิชยานนท์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์

Modified: 2568-03-05

Created: 2559

Issued: 2568-02-28

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: ทัศนศิลป์

Grantor: มหาวิทยาลัยศิลปากร

©copyrights มหาวิทยาลัยศิลปากร

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	DR_Pairoj_Pittayamatee.pdf	10.25 MB	12	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.029104 วินาที