บุญข้าวประดับดินชาวไทยลาวบ้านแข้ จังหวัดศรีสะเกษ

The Bun Khao Pradab Din tradition of the Thai-Lao people in Ban Khae, Sisaket Province

Name: พระมีชัย มะโนรัตน์

Address: 118 หมู่ที่ 1 ตำบลแข้ อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ

keyword: บุญข้าวประดับดิน

Classification :.DDC: 390.09593

; ประเพณีไทย

Abstract: การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาองค์ประกอบการทำบุญข้าวประดับดิน ในบริบทสังคมชาวไทยลาวบ้านแข้ (2) เพื่อศึกษคุณค่าของบุญข้าวประดับดิน และ (3) เพื่อศึกษาแนวทางการ จัดการความรู้ในการจัดทำคู่มือบุญข้าวประดับดินชาวไทยลาวบ้านแข้ จังหวัดศรีสะเกษประกอบการศึกษากลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษาศาสนาและวัฒนธรรม สาระศาสนา ศีลธรรม จริยธรรมเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือในการวิจัยได้แก่ แบบสัมภาษณ์ ประเด็นสนทนากลุ่ม และการสังเกต การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพเป็นการสังเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1. องค์ความรู้การทำบุญข้าวประดับดิน ในบริบทสังคมชาวไทยลาวบ้านแข้ อำเภออุทมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ เป็นงานบุญประเพณีที่จัดขึ้นในเดือน 9 วันแรม 14 ค่ำ และแรม 15 ค่ำ เป็นการทำบุญเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่ญาติผู้ล่วงลับไปแล้ว บางชุมชนเรียกว่า บุญห่อข้าวน้อย เหตุที่เรียกว่าบุญห่อข้าวน้อยหรือบุญข้าวประดับดิน ก็เนื่องมากจากชาวบ้านที่ทำบุญห่อข้าวไปวางที่พื้นดิน ในเวลาเช้ามืดของวันแรม 14 ค่ำ เดือน 9 ในวันนี้เชื่อว่ายมบาลจะปล่อยสัตว์นรกออกมาหากินหลังจากที่วางห่อข้าวเสร็จแล้ว ก็จัดอาหารไปถวายพระภิกษุสามณรแล้วกล่าวคำอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้แก่ญาติน้องที่ล่วงลับ รวมถึงอุทิศส่วนกุศลให้กับสัตว์นรก หรือเปรต นอกจากนี้บุญข้าวประดับดินยังถือว่าเป็นการให้ทานแก่ผู้ยากไร้ รวมทั้งสัตว์ที่ไม่มีเจ้าของ ที่ต้องหิว อดมื้อกินมื้อมาตลอดทั้งปีอีกด้วย หลังจากวางเสร็จแล้ว ชาวบ้านจะกลับบ้านเพื่อเตรียมอาหารทำบุญที่วัดอีกทีหนึ่งในตอนเช้าวันแรม 15 ค่ำ เดือน 9 โดยกิจกรรมในวันนี้ เมื่อพระสงฆ์ฉันเช้าเสร็จก็จะเทศน์ฉลองบุญข้าวประดับดิน ต่อจากนั้น ชาวบ้านจะนำปัจจัยไทยทานถวายแด่พระสงฆ์ เมื่อพระสงฆ์ให้พรเสร็จ ชาวบ้านที่มาทำบุญก็จะกรวดน้ำ อุทิศส่วนกุศลไปให้ญาติผู้ที่ล่วงลับไปแล้วทุก ๆ องค์ประกอบและขั้นตอนของพิธีกรรมบุญข้าวประดับดินของชาวพุทธชาวไทยลาวบ้านแข้ จังหวัดศรีสะเกษ มีองค์ประกอบหลักอยู่ 4 ประการ คือ 1. บุคคลที่เกี่ยวข้องกับพิธีกรรม (ผู้นำพิธีกรรมคณะกรรมการวัด ผู้ร่วมพิธีกรรม) 2. สถานที่ใช้ในการประกอบพิธีกรรม (บ้านและวัด) 3. วัตถุสิ่งของทีใช้ในการประกอบพิธีกรรม ได้แก่ 1) สิ่งของที่เตรียมไปจากบ้าน เป็น เครื่องสักการะ ได้แก่ ดอกไม้ 1-2-3 คู่ก็ได้ ธูป 3 ดอก เทียน 2 เล่ม เงิน 1 บาทขึ้นไป ใบตองหรือใบกล้วย ไม่ไผ่เพื่อไว้กลัดใบตอง ค่าเทศนาธรรม ขวดน้ำและภาชนะรองรับ เครื่องถวายทาน และ 2) สิ่งของที่ใช้ในวัด มีดังนี้ บาตร จำนวนเท่ากับพระสงฆ์ และ 4. ระยะเวลาที่ประกอบพิธีกรรม จะเริ่มตั้งแต่เวลา 06.00 น. วันแรม 14 ค่ำ เดือน 9 จนถึง 06.00 น. ของวันต่อไปรายละเอียดจะนำเสนอในขั้นตอนของการประกอบพิธีกรรม ต่อไป 3.2.4 ขั้นตอนของการประกอบพิธีกรรม สำหรับขั้นตอนในการประกอบพิธีกรรม วันแรม 14 ค่ำ เดือน 9 ซึ่งเป็นวันงานจะมีขั้นตอนในการประกอบพิธีกรรมดังต่อไปนี้ เวลา 04.30 น. พระสงฆ์ได้ตื่นมาทำวัตรสวด มนต์ แสดงอาบัติ สามเณรรับศีลตามวัตร ปฏิบัติที่พระสงฆ์สามเณรพึงปฏิบัติ 2. คุณค่าของบุญข้าวประดับดินของชาวไทยลาวบ้านแข้ จังหวัดศรีสะเกษ 2.1 คุณค่าด้านวัฒนธรรม ชาวไทยลาวบ้านแข้ พากันทำบุญข้าวประดับดิน เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้กับญาติพี่น้องผู้ที่ตายไปแล้ว หรือ ผีไม่มีญาติจะได้รับการแบ่งส่วนบุญนี้ด้วย ความเชื่อที่ว่าจะได้ร่วมกันทำบุญกุศลและอุทิศ ผลทานนี้แก่บรรพบุรุษและญาติที่ได้ล่วงลับไปแล้ว รวมถึงเจ้ากรรมนายเวรจะช่วยส่งผลบุญให้ลูกหลานอยู่เย็นเป็นสุข เจริญรุ่งเรือง จึงเป็นวัฒนธรรมประเพณีชาวไทยลาวบ้านแข้ 2.2 คุณค่าด้านสังคม ประเพณีบุญข้าวประดับดินของชาวไทยลาวบ้านแข้ เป็นหลักยึดเหนี่ยว ควบคุม ผู้คนและสังคม และเป็นสื่อในการสอนจริยธรรมแก่สังคม โดยยึดหลักธรรมของพระพุทธศาสนา จึงถูกนำมาใช้เป็นสื่อในการสอนหลักของการประพฤติตน และจริยธรรมที่ควรทำในสังคม ได้ให้คุณค่า 1) ด้นความสามัคคีของชุมชน 2) ด้านกสร้างความเป็นปีกแผ่นของชุมชน 3) คุณค่าการสร้างความสามัคคีในครอบครัว สันติสุขแก่สังคมครอบครัว 2.3 คุณค่าด้านเศรษฐกิจ บุญข้าวประดับดินชาวไทยลางบ้านแข้ ชาวบ้านหลายหมู่บ้านที่อยู่ใกล้เคียงได้ออกมาร่วมทำบุญ ดังนั้นเมื่อมีงานบุญประเพณีจะมีการจับจ่ายใช้สอยในสังคมชุมชนขึ้น มีการเลือกเปลี่ยนข้าของซื้อขายสินค้าในชุมชนและนอกชุมชน เกิดเศรษฐกิจหมุนเวียน ก่อให้เกิดรายได้ให้กับครัวเรือนและชุมชนขึ้น 3. แนวทางการจัดการความรู้ในการจัดทำคู่มือบุญข้าวประดับดินชาวไทยลาวบ้านแข้ จังหวัดศรีสะเกษประกอบการศึกษากลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษาศาสนาละวัฒนธรรม สาระศาสนา ศีลธรรมจริยธรรม พบว่า แนวทางการจัดการความรู้ในการจัดทำคู่มือบุญข้าวประดับดินชาวไทยลาวบ้านแข้ จังหวัดศรีสะเกษประกอบการศึกษากลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษาศาสนาละวัฒนธรรม สาระศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม ที่ประชุมเสนอว่าควรจัดทำคู่มือเรื่องบุญข้าวประดับดินเพื่อประกอบการศึกษากลุ่มสาระการเรียนรู้ เป็นคู่มือที่ใช้ในการประกอบการเรียนรู้ทั่วไป The objectives of this qualitative research were: 1) to study the components of the merit-making of Khao Pradab Din in the context of Thai-Lao people in Ban Khae; (2) to study the value of Bun Khao Pradab Din; and (3) to provide a knowledge management guideline regarding a handbook of Bun Khao Pradab Din of Thai-Lao people in Ban Khae, Sisaket province, to use as educational material in the learning area of Social Studies, Religion and Culture (Strand 1: Religion, Morality and Ethics). Data were collected through interview, focused-group discussion, and observation. The collected data was analyzed through a content synthesis. The study found that: 1. The “Bun Khao Pradab Din” tradition in the context of the Thai-Lao community in Ban Khae, Uthumphon Phisai district, Sisaket province, is a traditional merit-making ceremony involved making merit to dedicate the merits to deceased relatives held during the nineth lunar month on the 14th and 15th days of the waning moon. Some communities refer to “Bun Khao Pradab Din” as “Bun Hor Khao Noi” which is named as such because villagers offer rice packages on the ground in the early morning of the 14th day of the waning moon in the nineth lunar month with the belief that malevolent spirits are released to seek food on this day. After laying out the rice packets, the villagers then prepare food offerings to be presented to the Buddhist monks and offer prayers and dedicate merits to their deceased relatives and hell beasts or hungry spirits (Preta). Furthermore, the “Bun Khao Pradab Din” tradition is also considered an act of charity by providing food to the poor and ownerless animals that may go hungry throughout the year. After that, the villagers will return home to prepare food for merit-making at the temple again on the morning of the 15th day of the waning moon of the nineth lunar month. By today’s activities, when the monks finished eating breakfast, the monks would preach the sermon celebrating the merit of Bun Khao Pradab Din. After that, the villagers would present the offerings to the Buddhist monks, and the monks will give the blessing. When the monks finish blessing, the villagers how come to make merit will pour water to dedicate merit to their departed relatives. The components and steps of the “Bun Khao Pradab Din” tradition of the Thai-Lao Buddhists in Ban Khae, Sisaket province, consist of four main components. 1. Persons involved in the ritual consist of ritual leader, temple committee, and ritual participants. 2. Locations used for the ritual which are usually houses or temples. 3. Items used for the ritual include: 1) items prepared from home (including ritual objects such as 1-2-3 pairs of flowers, 3 incense sticks, 2 candles, money at lease 1 baht, banana leaves, bamboo sticks to tie banana leaves for wrapping, money offering for the Dhamma sermon, bottles of water and containers, and offerings); 2) items used at the temple (alms bowls matching the number of monks. 4. The duration of the ritual: the ritual begins at 6.00 a.m. on the 14th day of the waning moon of the nineth lunar month and continues until 6.00 a.m. of the following day. According to the steps of the ritual, on the 14th day of waning moon of the nineth lunar month, which is a significant day, the Buddhist monks will be awakening at 04.30 a.m. and perform their morning rituals including chanting and showing confession. Novices receive precepts according to the practice that novice monks should follow. 2. The significant values of the “Bun Khao Pradab Din” tradition of the Thai-Lao people in Ban Khae, Sisaket Province. 2.1 The cultural value: The Thai-Lao people in Ban Khae lies in their collective practice practice of the “Bun Khao Pradab Din” tradition, aimed at bestowing merit upon departed relatives and spirits without kin. This belief centers around the idea of communal participation in acts of merit-making and dedicating these merits to departed relatives and persons with previous deeds on each other which the belief contributes to the accumulation of merit for the well-being and prosperity of future generations. 2.2 The social value: The “Bun Khao Pradab Din” tradition of the Thai-Lao people in Ban Khae serves as a fundamental pillar to guide and regulate the lives of the people and society. It also serves as a medium for imparting ethical values to society grounded in the principles of Buddhism. Therefore, it is employed as a means of teaching the fundamental principles of behavior and ethics that should be practiced in society by focusing on the imparting values in the following aspects: 1) community solidarity and harmony, 2) sense of unity within the community, and 3) unity within a family. 2.3 The economic value: The “Bun Khao Pradab Din” tradition of the Thai-Lao people in Ban Khae is the tradition practiced by several neighboring villages that come together to conduct communal merit-making ceremony. Consequently, when such a merit- making ceremony takes place, there is spending in a society and the community in forms of an exchange of things or trading of good both within and outside the community. This practice stimulates economic circulation resulting in income generation for households and communities.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: สุรินทร์

Email: arit@srru.ac.th

Name: ภัทระ อินทรกำแหง

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: อิทธิวัตร ศรีสมบัติ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: สิริพัฒถ์ ลาภจิตร

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2566

Modified: 2567-11-28

Issued: 2567-11-28

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: วพ 390.09593 พ17บ

tha

DegreeName: ครุศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สังคมศึกษา

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	SRRUThesis2567-11.pdf	16.72 MB	5	2026-01-15 12:45:02

ใช้เวลา

-0.967418 วินาที