ศึกษาการบรรลุธรรมแบบสุกขวิปัสสกะในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท

Name: พระมหาศุภจิตร์ ธมฺมาโภ (หอประสงค์ผล)

keyword: การบรรลุธรรม

; คัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท

; สุกขวิปัสสกะ

Abstract: สารนิพนธ์เรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ เพื่อศึกษาการบรรลุธรรมในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และเพื่อศึกษาการบรรลุธรรมแบบสุกขวิปัสสกะในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์ พระไตรปิฎก คัมภีร์อรรถกถา คัมภีร์ฎีกา คัมภีร์ปกรณวิเสส หนังสือ ตำรา เอกสารทางวิชาการ และรายงานการวิจัยต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง นำมาเรียบเรียง แล้วนำเสนอ แบบบรรยายเชิงพรรณนา จากการศึกษาพบว่า การบรรลุธรรม คือ การรู้แจ้งอริยสัจ 4 บรรลุโลกุตตรธรรม 9 คือ มรรค 4 ผล 4 นิพพาน 1 สำเร็จเป็นพระอริยบุคคล ได้แก่ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี พระอรหันต์ ด้วยวิธีการปฏิบัติ 2 อย่าง คือ สมถภาวนา และวิปัสสนาภาวนา โดยอาศัยโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ ได้แก่ สติปัฏฐาน 4 สัมมัปปธาน 4 อิทธิบาท 4 อินทรีย์ 5 พละ 5 โพชฌงค์ 7 และอริยมรรคมีองค์ 8 เป็นธรรมที่ช่วยอุดหนุนกัน เป็นกระบวนการนำไปสู่การรู้แจ้งความจริง หลักธรรมทั้งหมดจะสนับสนุนให้เกิดความก้าวหน้า ของวิปัสสนาญาณและสนับสนุนการบรรลุธรรม โดยการเจริญภาวนาตามหลักสติปัฏฐาน 4 การบรรลุธรรมแบบสุกขวิปัสสกะ คือ การบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ประเภทหนึ่ง เรียกว่าพระปัญญาวิมุต หมายถึงผู้หลุดพ้นด้วยปัญญา เป็นวิปัสสนายานิก หรือสุทธวิปัสสนายานิก คือเจริญวิปัสสนาล้วนๆ สามารถดับกิเลสและกองทุกข์ทั้งปวงบรรลุถึงภาวะแห่งนิพพาน ได้ด้วยปัญญา พระสุกขวิปัสสกะ เป็นประเภทหนึ่ง ในพระปัญญาวิมุต 5 ประเภท ไม่ได้ฌาน หรือ อรูปฌาน มิได้สัมผัสวิโมกข์ 8 สำเร็จพระอรหันต์ด้วยการเจริญวิปัสสนาภาวนา เมื่อบรรลุเป็นพระอรหันต์จึงถูกเรียกว่า เป็นผู้เห็นแจ้งอย่างแห้งแล้ง เพราะว่าท่านไม่ได้สมาธิในระดับองค์ฌาน อาศัยเพียงแต่ขณิกสมาธิเป็นพื้นฐาน ของการเจริญวิปัสสนา เพื่อบรรลุถึงความหลุดพ้นเป็นพระอรหันต์

Abstract: Thisresearch paper has 2 objectives; 1) to study the enlightenment in the Theravãda Buddhist scriptures and 2) to study the methods of enlightenment by Sukkhavipassaka in the Theravãda Buddhist scriptures. The study had been done through collecting information from Pali Canon (Tipitaka), Pali commentary (Atthakatha), Pali literature, documents, textbooks, academic journals as well as related research papers. All were analyzed, compiled and presented in the form of descriptive research. The study found that the enlightenment means the realization of the Four Noble Truths, the attainting of supramundane states or 9 Lokuttaradhamma; the Four Paths, Four Fruits, and Nibbāna ,the one who attained the enlightenment is called the Noble One, they are Sotāpanna, Sakadāgāmi, Anāgāmi, and Arahanta. The practice of meditation can be done by two ways; Samatha-bhāvanā or tranquillity development and Vipassanā-bhāvanā or insight development. The process leading to enlightenment relies on Bodhipakkhiya-dhamma: 4 Satipatthāna, 4 Sammappadhāna, 4 Iddhipāna, 5 Indriya, 5 Bala, 7 Bojjhaṅga and Aṭṭhaṅggika-magga which are principles for support each other. All principles will encourage progress of all introspection and support to enlightenment by using the insight meditation based on principle of 4 Saṭipatthāna. The enlightenment by Sukkhavipassaka method or bare-insight is to attain the dhamma as Arahanta called as Pannavimutti referring to the enlightened one through wisdom which is Vipassanayanika or Suddhavipassanayanika. This kind of enlightenment uses only bare insight for exhuosting all defilements and pains leading to Nibbana by only wisdom. Sukkhavipassaka one was one among 5 liberations, without gaining trances or formless trance, without 8 liberations experience but attaining Arahanta by insight developing only. After realized, he was called as tasteless enlightenment because he uses only temporary concentration as a base of insight for entering into liberation without gaining any deep absorption.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. หอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: วิโรจน์ คุ้มครอง

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2561

Modified: 2567-07-16

Issued: 2567-07-16

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระมหาศุภจิตร์ ธมฺมาโภ (หอประสงค์ผล).pdf	1.85 MB	1	2026-01-10 15:42:36

ใช้เวลา

0.03458 วินาที