ศึกษาการเจริญวิปัสสนาภาวนาในฌานสูตร

Name: พระสหชาติ อธิปญฺโญ (กำชามา)

keyword: ฌานสูตร

; พระสูตร

; การเจริญวิปัสสนา

; การเจริญภาวนา

Abstract: สารนิพนธ์เรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาสาระสำคัญในฌานสูตร 2) เพื่อศึกษาหลักการเจริญวิปัสสนาภาวนาที่ปรากฏในฌานสูตร เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท คือ พระไตรปิฎก อรรถกถา และคัมภีร์อื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น คัมภีร์วิสุทธิมรรค เป็นต้น ตรวจสอบโดยอาจารย์ที่ปรึกษา ปรับปรุงแก้ไขเรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนา จากการศึกษาพบว่า ฌานสูตรเป็นพระสูตรที่แสดงถึง บุคคลผู้มีศรัทธา มีศีล เป็นพหูสูต กล้าแสดงธรรม เป็นผู้ทรงวินัย อยู่ป่าเป็นวัตรและอยู่ในเสนาสนะอันสงัด ได้ฌาน 4 ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะสิ้นไปด้วยปัญญา เป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์ธรรม 10 ประการนี้ ชื่อว่าเป็นผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใสได้รอบด้าน กล่าวคือมีกายกรรม วจีกรรมที่น่าเลื่อมใสและเป็นผู้บริสุทธิ์ด้วยอาการทั้งปวง การเจริญวิปัสสนาภาวนาในฌานสูตรเกิดจากการเจริญสมาธิจนจิตตั้งมั่นแน่วแน่เป็นอุปจารสมาธิ อัปนาสมาธิ บรรลุถึง ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุถฌาน เป็นต้น โดยเลือกกรรมฐานกองใดกองหนึ่งจาก 40 กอง มีความชำนาญเข้าออกจากฌานจนเป็นวสี แล้วยกอารมณ์ขึ้นสู่วิปัสสนาด้วยการกำหนดตามแนวสติปัฏฐาน 4 โดยพิจารณาเห็นความเกิดขึ้นตั้งอยู่และดับไป ความไม่คงที่ แปรปรวนของขันธ์ 5 หรือรูปนาม จนเกิดปัญญาญาณ คลายความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ 5 ดำเนินไปสู่อริยมรรคมีองค์ 8 บรรลุมรรค ผล พระนิพพาน เข้าถึงความเป็นอริยบุคคล สามารถประหานกิเลส ให้ขาดลงได้ ไม่ต้องกลับมาเวียนว่ายตายเกิดอีก แต่ถึงกระนั้น ผู้ที่ยังไม่บรรลุถึงความเป็นพระอรหันต์ ก็จะมีปัญญาประคับประคองตนเองให้พ้นจากกิเลส โลภะ โทสะ โมหะ ส่งผลให้สามารถปิดอบายภูมิได้ เกิดอีกแค่ 7 ชาติเท่านั้น ไม่ต้องมาเกิดอีก จะเห็นได้ว่าการเจริญวิปัสสนาในฌานสูตรได้เริ่มต้นจากสมาธิก่อนจนเป็นฌานแล้วค่อยยกขึ้นสู่วิปัสสนาจึงมีความสอดคล้องกับการเจริญวิปัสสนาแบบ สมถยานิก

Abstract: This researches paper has 2 objectives; 1) to study of contents and dhamma principle in Jhānasutta and 2) to study of Vipassana practice in Jhānasutta. Method of study was documentary research. Research data has been collected from primary sources; Tipitaka, its commentaries and other concerned texts such as Visuddhimagga etc. then previewed by supervisor, corrected and finally composed in descriptive style. From the study, it was found that Jhānasutta deals with the absorption owner appearing in Anguttaranikāya, Dasakanipāta Anisansavagga. It involves with concluded teachings supporting insight development and realization to attaining Nibbana. This discourse is part of advantages or results of good deeds. It said that these virtues; absorption, confidence, morality, wisdom, Three Common Characteristics, 5 aggregates and liberation cause the accomplishment and advantages or happiness in present life and enlightenment to those who followed. Jhāna-sutta for insight development revealed that insight development is wisdom improvement process divided into 2 types; Samathayānika and Vipassanāyānika. In the discourse, meditator must follow three trainings principle, that is, following confidence, moral deeds, learning, preaching, associating with Buddhist community, being discipline and residing in solitude place, these virtues was called as moral code. After that, one would practice 4 trances as using the trance state as a base of insight until the mind became profound happy, living peacefully at the present, this is mental training. At such state, he should contemplate on 5 aggregates observing what is happening into Three Common Characteristics for mental liberation and wisdom liberation without latent dispositions because all latent dispositions extinguish by wisdom. He still remains at the present. This is wisdom training.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. หอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระครูพิพิธวรกิจจานุการ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2561

Modified: 2567-07-16

Issued: 2567-07-16

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระสหชาติ อธิปญฺโญ (กำชามา).pdf	3.98 MB	3	2025-05-03 10:10:26

ใช้เวลา

0.031173 วินาที