ศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในสมาธิภาวนาสูตร

Name: แม่ชีณิชาดา ศรีธัญอมร

keyword: สมาธิภาวนาสูตร

; การปฏิบัติวิปัสสนา

; ภาวนา

; พระสูตร

Abstract: สารนิพนธ์เรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาและหลักธรรมในสมาธิภาวนาสูตร และ 2) เพื่อศึกษาแนวทางการเจริญวิปัสสนาภาวนาในสมาธิภาวนาสูตร เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท คือ พระไตรปิฎก อรรถกถา และคัมภีร์อื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น คัมภีร์วิสุทธิมรรค เป็นต้น ตรวจสอบโดยอาจารย์ที่ปรึกษา ปรับปรุงแก้ไข เรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนา จากการศึกษาพบว่า สมาธิภาวนาสูตรเป็นพระสูตรว่าด้วยอานิสงส์ของสมาธิภาวนา 4 ประการ พระสังคีติกาจารย์จัดไว้ในอังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต โรหิตัสสวรรค พระสูตรนี้มีเนื้อหาที่แสดงหลักธรรม 6 ประการ ได้แก่ สมาธิ ญาณ ญาณทัสสนะ สติสัมปชัญญะ ขันธ์ 5 และไตรลักษณ์ ซึ่งหลักธรรมเหล่านี้เป็นเหตุให้ธรรมทั้งหลายสมบูรณ์และมีอานิสงส์ให้เข้าถึงความสุขในปัจจุบันและการสิ้นอาสวะพ้นจากวัฏสงสารมุ่งสู่โลกุตตรธรรม ในการศึกษา แนวทางการเจริญวิปัสสนาภาวนา พบว่าการเจริญสมาธิภาวนาเป็นบาทฐานและมีความสำคัญต่อการพัฒนากายและใจและมีผลต่อการปฏิบัติเพื่อบรรลุธรรม กล่าวคือ ในขณะบรรลุธรรมจะต้องมีสัมมาสมาธิเป็นองค์ธรรมหนึ่งของการบรรลุธรรมซึ่งเป็นหลักธรรมในมรรคมีองค์ 8 และเป็นแนวทางการบรรลุธรรมอย่างหนึ่ง ในทางพระพุทธศาสนาที่ผ่านกระบวนการเพื่อให้เกิดองค์ฌาน คือ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุตถฌาน เป็นบาทฐานไปตามลำดับจนไปถึงนิพพิทา และวิราคะ กระบวนการดังกล่าวนี้คือ กระบวนการพัฒนาปัญญา โดยอาศัยการพิจารณา รูป-นามเป็นอารมณ์ ที่เกิดจากการพิจารณาองค์ธรรมของสัมมาสมาธิเห็นรูป-นามตามความเป็นจริง เห็นความเป็นไตรลักษณ์โดยมีสมถะเป็นบาทฐาน ในทางพระพุทธศาสนา เรียกว่า สมถยานิก คือการเจริญสมถะก่อนวิปัสสนา เป็นวิธีปฏิบัติที่เริ่มต้นด้วยสมถกรรมฐานจนเข้าฌานเป็นบาทฐานสู่การบรรลุธรรม มีพระอริยบุคคลที่ปรากฏในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา ได้แก่ พระขานุโกณทัญญะ เป็นต้น

Abstract: This research paper has 2 objectives; 1) to study the contents and dhamma rules in Samādhi Bhāvanāsutta and 2) to study the guideline to Vipassanā meditation practice in Samādhibhāvanāsutta. This is a documentary research which has been studied by collecting data from Thēravāda Buddhist scriptures; Tipitaka, its commentaries and other related Buddhist scriptures such as Visuddhimagga, etc. The research has been verified by supervisors, then corrected and edited in descriptive way. From the study, it found that Samādhibhāvanāsutta mentioned about the four benefits of meditation. This discourse presented 6 basic Dhammas, they are concentration (Samādhi), wisdom (ñāṇa), insight (ñāṇadassana), mindfulness and awareness (Sati-Sampajañña), five aggregates (Khandha) and Three Common Characteristics; impermanence, sufferings and non-self. These virtues are the supportive factors to complete other Dhammas as well as the insight practice which benefit towards present happiness and totally free from all defilements from circle of birth and death entering Lokuttara Dhamma. Insight meditation development found in Samādhisutta revealed that meditation is most beneficial practice as the base for insight and being necessary state for physical, mental development as well as enlightenment, that is to say, while practicing insight meditation, one needs power of meditation to support for its progress. Level of meditation required depends on their training and skillfulness which cause the complete absorption in each level; first absorption, second absorption, third absorption and forth absorption as its bases for insight knowledge starting from Nibbidāñāṇa and Virāgañāṇa. This is the mental development procedure of observing Nāma-rūpa as its objects for concentration. This process is right concentration (Sammāsamādhi) including observing Nāma-rūpa as they really are and Three Common Characteristics having absorption as its base called Samathayānika or insight practice by starting from absorption before then insight later until achieving enlightenment seen in the case of Ven. Khānukoṇdañña mentioned in Buddhist scriptures.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. หอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: เวทย์ บรรณกรกุล

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2561

Modified: 2567-07-15

Issued: 2567-07-15

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	แม่ชีณิชาดา ศรีธัญอมร.pdf	4.38 MB

ใช้เวลา

0.029048 วินาที