ศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในทุกขสูตร

Name: พระทัศพร ฐิตธมฺโม (ทองอยู่)

keyword: การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา

; ทุกขสูตร

; พระสูตร

Abstract: สารนิพนธ์เล่มนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการคือ 1) ศึกษาเนื้อหา และหลักธรรมสำคัญในทุกขสูตร 2) ศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาในทุกขสูตร เป็นงานวิจัยเชิงเอกสาร โดยการศึกษาจากคัมภีร์สำคัญทางพุทธศาสนาเถรวาท คือ พระไตรปิฎก อรรถกถา ปกรณวิเสส วิสุทธิมรรค เป็นต้น รวมถึงข้อมูลจากเอกสารวิชาการที่เกี่ยวข้องแล้วนำมาวิเคราะห์เรียบเรียงพรรณนาบรรยาย ผลการศึกษาพบว่า ทุกขสูตร เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแก่พระภิกษุผู้กำลังเจริญวิปัสสนา โดยทรงแบ่งหมวดธรรมเป็น 2 กลุ่มคือ กลุ่มอกุศลและกลุ่มกุศล ในหมวดฝ่ายอกุศล มี 6 ประการ ได้แก่ 1) กามวิตก 2) พยาบาทวิตก 3) วิหิงสาวิตก 4) กามสัญญา 5) พยาบาทสัญญา และ 6) วิหิงสาสัญญา ซึ่งเป็นธรรมที่เป็นเหตุให้อยู่เป็นทุกข์ เร่าร้อน มีทุคติเป็นแน่นอน คือ จะได้เป็นสัตว์นรก เปรต อสุรกาย และสัตว์ดิรัจฉานอย่างแน่นอน และธรรมในหมวดฝ่ายกุศล มี 6 ประการได้แก่ 1) เนกขัมมวิตก 2) อพยาบาทวิตก 3) อวิหิงสาวิตก 4) เนกขัมมสัญญา 5) อพยาบาทสัญญา และ 6) อวิหิงสาสัญญา ซึ่งเป็นเหตุให้อยู่เป็นสุข ไม่เดือดร้อน ไม่คับแค้นใจ ไม่เร่าร้อนในภพนี้ หลังจากตายแล้วย่อมไปสู่สุคติ คำว่า ทุกข์ พระอรรถกถาจารย์อธิบายว่า หมายถึงสิ่งที่แสดงลักษณะน่าเกลียดเพราะไม่สวยงาม ว่างเปล่าเพราะไม่อาจจะยึดถือว่าเป็นตัวตนอันมั่นคงยั่งยืนได้ แปลว่าเดือดร้อนเพราะมีการถูกกำจัด มีอันตราย แปลว่าเร่าร้อน หมายถึงความเร่าร้อนทางกายและทางใจ และแปลว่าพึงหวังได้ หมายถึงจำต้องปรารถนา จำต้องมีแน่นอนหรือจำต้องบังเกิดในคตินั้นๆ การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาที่ปรากฏในทุกขสูตร พบว่า ทุกขสูตรนี้เป็นหลักการเจริญวิปัสสนาภาวนาในหมวดธัมมานุปัสสนาโดยตรง โดยให้กำหนดรู้กามวิตก เป็นต้นซึ่งเป็นเป็นจิตฝ่ายอกุศล เมื่อกำหนดรู้แล้วจิตก็จะน้อมไปสู่เนกขัมมวิตก ซึ่งเป็นฝ่ายกุศลจิต เมื่อผู้เจริญวิปัสสนาภาวนารู้เท่าทันธรรมทั้ง 6 ประการทั้งสองฝ่ายด้วยการเจริญวิปัสสนากำหนดรู้ความเป็นสามัญญลักษณะของสภาวธรรมทั้งหมดคือ อนิจจัง ทุกขังและอนัตตา อย่างต่อเนื่องย่อมประจักษ์แจ้งอริยสัจตามความเป็นจริง ซึ่งเป็นการเกื้อกูลต่อการเจริญวิปัสสนาภาวนาให้ก้าวหน้าจนทำให้จิตของผู้ปฏิบัติวิปัสสนาดำเนินเข้าสู่ลำดับของวิปัสสนาญาณจนบรรลุถึงมรรค ผล พระนิพพานได้ในที่สุด

Abstract: There were two objectives of this research paper; 1) to study the contents and Buddha’s teachings appeared in Dukkha Sutta, and 2) to apply the contents and principalities in Dukkha Sutta into practical task of insight meditation. This was documentary research done by taking many compendiums in Theravada Buddhism, i.e., Tipitaka and its related commentaries such as Pakarana and Visuddhimagga, along with approved documents from academic lectures, then analysis, and finally written in descriptive type. The results of the study revealed that Dukkha Sutta is a discourse which the Buddha taught two groups of Dhamma to meditator Bhikkhus, each of which consisted of six elements, namely, the Dhamma in the category of unwholesome, which consisted of six: 1) sensual pleasure thought, 2) ill-will, 3) thought of violence, 4) sensual pleasure perception. 5) ill-will perception, and 6) violence perception, which cause suffering, fervor, and wrong destiny after death, i.e., hell entering, beast, and an animal world, and there are 6 virtues in the category of wholesomeness, namely, 1) thought of renunciation, 2) thought of free from hatred, 3) thought of non-violence, 4) renunciation perception, 5) perception free from ill-will, and 6) perception free from violence, which all lead to happiness, peace, non-resentment, happy realm after death. The word ‘Dukkha’ was described by commentator as badly look due to its dirty, emptiness due to uncontrol of any permanent self, resentment due to being eliminated and danger, restlessness due to physical and mental wondering, and un-escapable in the mean of certainty for wish or it must be born in that wrong destiny. In the practice of Vipassana meditation found in Dukkha Sutta, it was found that this discourse was a direct practice of vipassana meditation in the category of Dhammānupassanā by observing sensual pleasure thought etc. which is unwholesome. When the meditator realized such objects, his mind will reach to renunciation thought which is wholesome. Having completely understood these six virtues in both sides, he will soon comprehend his insight and knowing the common manners of all phenomena falling into ever-changing, contradictory and non-self, continuing his insight seeing Noble truth as they really are, in which it supports insight practice in advance for attaining Insight Knowledge respectably until final attainment of Noble Path and Fruit and Nibbana in the end.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. หอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: วิโรจน์ คุ้มครอง

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2567-07-15

Issued: 2567-07-15

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระทัศพร ฐิตธมฺโม (ทองอยู่).pdf	3.15 MB

ใช้เวลา

0.032211 วินาที