ศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในโสณสูตร

Name: พระใบฎีกาชิงชัย นาถปญฺโญ (วงษ์ยะลา)

keyword: การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา

; โสณสูตร

; พระสูตร

Abstract: สารนิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ในการศึกษา 2 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาและหลักธรรมสำคัญในโสณสูตร 2) เพื่อศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในโสณสูตร โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง สรุปวิเคราะห์ เรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า โสณสูตร เป็นพระสูตรว่าด้วยเรื่องของพระโสณะเถระ โดยกล่าวถึงประวัติของนายโสณะเป็นบุตรเศรษฐีคนหนึ่งในกรุงราชคฤห์ ผู้มีเท้าอ่อน ต่อมาได้ฟังธรรม มีความเลื่อมใสศรัทธา จึงออกบวชเป็นพระภิกษุ มุ่งปฏิบัติกรรมฐานเพื่อความหลุดพ้นโดยการเดินจงกรมตลอดเวลาจนทำให้ฝ่าเท้ามีเลือดออก ได้รับความเจ็บปวดเป็นอย่างมาก พระพุทธเจ้าทรงทราบแล้วตรัสสอนเรื่องความเพียรอุปมาด้วยพิณ 3 สาย ทำให้พระโสณะเกิดความมุ่งมั่นที่จะทำความเพียรต่อไปจนสำเร็จเป็นพระอรหันต์ ท่านได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายด้านการปรารภความเพียร ส่วนเนื้อหาและหลักธรรมสำคัญในโสณสูตรมี 3 หลักธรรม คือ 1) วิริยะ คือ ความเพียร 2) อินทรีย์ 5 3) อายตนะ 6 เป็นเหตุให้พระโสณะบำเพ็ญเพียรจนบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ ส่วนการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในโสณสูตร แบ่งออกเป็น 1) ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาจำเป็นต้องมีความเพียรเป็นองค์ประกอบ ถ้ามีความเพียรมากเกินไปก็จะฟุ้งซ่าน ถ้ามีความเพียรย่อหย่อนเกินไปก็จะเกียจคร้าน ถ้ามีความเพียรสม่ำเสมอจะทำให้การปฏิบัติธรรมเจริญก้าวหน้าอย่างถูกต้อง 2) ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาจำเป็นต้องมีอินทรีย์ 5 เป็นองค์ประกอบ คือ ศรัทธา วิริยะ มีสติ มีสมาธิ และมีปัญญา ผู้เจริญวิปัสสนาต้องปรับอินทรีย์ 5 ให้เสมอกันกล่าวคือ ปรับศรัทธากับปัญญาให้เสมอกัน ปรับสมาธิกับวิริยะให้เสมอกัน แต่สำหรับสตินั้นผู้ปฏิบัติธรรมควรบำเพ็ญให้มีอยู่ทุกที่ทุกเวลา 3) ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาควรกำหนดรู้อายตนะภายในและภายนอกทั้ง 6 คู่ คือ อายตนะคู่ที่ 1 ตาคู่กับรูป คู่ที่ 2 หูคู่กับเสียง คู่ที่ 3 จมูกคู่กับกลิ่น คู่ที่ 4 ลิ้นคู่กับรส คู่ที่ 5 กายคู่กับโผฏฐัพพะ คู่ที่ 6 ใจคู่กับธรรมารมณ์ เมื่อเกิดการกระทบสัมผัสทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ให้กำหนดรู้เท่าทันการเกิด-ดับของอายตนะ 6 ที่เข้ามาสัมผัส และไม่ติดใจหลงใหลไปตามอารมณ์นั้น ๆ จะทำให้การเจริญวิปัสสนาภาวนาเจริญก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว

Abstract: This research paper contains 2 objectives: 1) to study the content and important Buddhist teaching found in Sonasutta, 2) to study the practice of Vipassana meditation in Sonasutta. All studying data had been taken from Theravada Buddhist scriptures and documents related, being summarized, analyzed, and compiled in descriptive type. The results of the research revealed that Sonasutra is a discourse concerning with Sonathera’s story. It read that Sona was a son of a millionaire in Rajagariha city. His feet were soft and light. Having listened to the dharma, he was very faithful, then decided to ordain as a Bhikkhu, bearing great effort for liberation so he exercised walking meditation all the time until the soles of his feet were bled causing him the severe pains. Knowing this, the Buddha taught about perseverance with a three-stringed harp, causing Sona to be determined to continue his effort until he became an Arahant. He was granted an Excellent Bhikkhu position of perseverance. There found three themes of the core Buddhist virtues found in Sonasutta; 1) effort, 2) 5 faculties, 3) 6 sensual bases, which support and energize Sonathera to continue insight practice until he attained the Arahant. As for the insight practical principle found in Sonasutra, it was shown that 1) In advance insight practice, perseverance is necessarily required, if there is too much persistence, it will be distracted, in opposite if there is too much relentlessness, it will be idle, the constant diligence only will lead the practice for progress and success. 2) In Vipassana meditation practice, the five faculties are necessary as elements composing of faith, persistence, mindfulness, concentration, and wisdom, the insight practitioner must adjust the five faculties to be equal, that is, faith and wisdom to be equal, persistence and concentration but only mindfulness should be followed and implied anywhere and everywhere, 3) in vipassana meditation, one should determine the six pairs of internal and external senses, namely the first pair of eye with visible objects, the second pair of ears and sound, third pair is nose and smells, fourth pair is tongue and taste, fifth pair is body and touch, sixth pair is mind and mental objects. When there is contact with the eyes, ears, nose, tongue, body, and mind, practitioners must be aware of their rise and fall of six sensual organs that appear in present moment and do not be fascinated by any thought, then their insight practice will be in advance faster.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. หอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: วิโรจน์ คุ้มครอง

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2567-07-15

Issued: 2567-07-15

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระใบฎีกาชิงชัย นาถปญฺโญ (วงษ์ยะลา).pdf	2.83 MB

ใช้เวลา

0.027414 วินาที