ศรัทธาและการบูชาพระธาตุ 9 จอม ของชาวพุทธในจังหวัดเชียงราย

Name: พรศิริ ธนะสังข์

keyword: ศรัทธา

; การบูชาพระธาตุ 9 จอม

; จังหวัดเชียงราย

Abstract: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1. ศึกษาศรัทธาและการบูชาพระธาตุในพระพุทธศาสนา 2. ศึกษาศรัทธาและการบูชาพระธาตุ 9 จอมของชาวพุทธในจังหวัดเชียงราย และ 3. วิเคราะห์ศรัทธาและการบูชาพระธาตุ 9 จอมของชาวพุทธในจังหวัดเชียงราย ผลการวิจัยพบว่า ศรัทธาในพระพุทธศาสนาเป็นศรัทธาที่มีปัญญากำกับที่เรียกว่าศรัทธาญาณสัมปยุตคือการเชื่อในพระปรีชาญาณการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าที่เรียกว่าตถาคตโพธิสัทธา ส่วนการบูชาพระธาตุของพระพุทธเจ้ามี 2 อย่าง คือ อามิสบูชาคือการบูชาด้วยวัตถุสิ่งของ และธรรมบูชาคือการบูชาด้วยการปฏิบัติตามพระธรรมคำสอน ศรัทธาและการบูชาพระธาตุ 9 จอมของชาวพุทธในจังหวัดเชียงราย : ในอดีตชาวเชียงรายมีศรัทธาร่วมกันสร้างองค์พระธาตุและวัดที่พระธาตุนั้นตั้งอยู่ พระธาตุจำนวน 4 องค์ คือ พระธาตุดอยจอมทอง พระธาตุจอมสัก พระธาตุจอมกิตติ และพระธาตุจอมแว่ สร้างโดยเจ้าเมืองกับพสกนิกรร่วมกันสร้าง ส่วนพระธาตุอีก 5 องค์ คือ พระธาตุจอมแจ้ง พระธาตุจอมจ้อ พระธาตุจอมผ่อ พระธาตุจอมจันทร์ และพระธาตุจอมหมอกแก้วนั้น สร้างโดยพระสงฆ์และพุทธศาสนิกชน ตามตำนานพระธาตุจำนวน 8 องค์ คือ พระธาตุดอยจอมทอง พระธาตุจอมสัก พระธาตุจอมกิตติ พระธาตุจอมแว่ พระธาตุจอมแจ้ง พระธาตุจอมจ้อ พระธาตุจอมผ่อ และพระธาตุจอมจันทร์ เป็นพระธาตุที่บรรจุพระเกศาธาตุ พระนลาฏธาตุ และพระบรมสารีริกธาตุแต่สำหรับพระธาตุจอมหมอกแก้วเป็นที่บรรจุอัฐิของเจ้าเมืองโบราณ ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2550 อดีตสมเด็จพระสังฆราช (เจริญ สุวฒฺฑโณ) ได้ประทานพระบรมสารีริกธาตุมาให้วัดพระธาตุจอมหมอกแก้วได้บรรจุลงในองค์พระธาตุ ส่วนการบูชาพระธาตุนั้นเนื่องจากพระธาตุ 9 จอมในจังหวัดเชียงราย ตั้งอยู่บนดอยสูง ดังนั้น ประเพณีบูชาพระธาตุประจำปีพระธาตุ 9 จอม จึงเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “ประเพณีขึ้นพระธาตุ” เมื่อพุทธศาสนิกชนขึ้นไปถึงบริเวณพระธาตุแล้วบางแห่งจะมีการเวียนเทียนรอบพระธาตุ 3 รอบ บางแห่งจะนั่งสวดมนต์ ณ จุดเดียว บางแห่งนอกจากจะสวดมนต์แล้วยังมีพิธี “ไหว้พระธาตุ” หรือ “สรงน้ำพระธาตุ” หรือ “ห่มผ้าพระธาตุ” ด้วย ซึ่งแล้วแต่ว่าผู้นำในการบูชาจะกำหนดให้ดำเนินการในรูปแบบใดไม่มีตายตัว ส่วนเครื่องบูชาจะมีดอกไม้ ธูป เทียน เป็นหลักและอาจมีเครื่องบูชาพิเศษต่างๆ หลายอย่าง ศรัทธาของชาวพุทธในจังหวัดเชียงรายที่มีต่อพระธาตุ 9 จอมมีคุณค่าหลายด้าน คือ มีคุณค่าต่อพระพุทธศาสนาในฐานะเป็นเครื่องมือสืบทอดอายุกาลแห่งพระพุทธศาสนา มีคุณค่าต่อการเสริมสร้างบารมีแก่พระมหากษัตริย์ (ในอดีต) และผู้นำทุกระดับ (ในปัจจุบัน) มีคุณค่าในฐานะที่เป็นที่พึ่งทางใจ มีคุณค่าในฐานะที่เป็นแหล่งกำเนิดประเพณีในท้องถิ่น มีคุณค่าทางเศรษฐกิจในฐานะที่เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่สร้างรายได้แก่ชุมชน การบูชาพระธาตุ 9 จอมของชาวพุทธในจังหวัดเชียงราย ในปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงจากเดิมมาก เนื่องจากบริบททางสังคมที่เปลี่ยนไปซึ่งผู้วิจัยได้พบว่ามีการเปลี่ยนแปลงดังนี้ คือ 1) ด้านแนวคิดการบูชา 2) หลักการบูชา 3) จุดมุ่งหมายของการบูชา 4) วิธีการบูชา และ 5) อานิสงส์ของการบูชา การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเป็นไปในทางวัตถุนิยม (อามิสบูชา) ซึ่งเบี่ยงเบนไปจากการปฏิบัติบูชา (ธรรมบูชา) โดยการแสดงออกถึงวิธีการบูชาด้วยวัตถุหลากหลายประเภทมีขั้นตอนมากมายแต่ก็แฝงด้วยการประดิษฐกรรมทางวัตถุที่วิจิตรงดงามอันเป็นบ่อเกิดของสิ่งประดิษฐ์ทางศิลปกรรมหลายประเภทที่สำคัญยังเป็นบ่อเกิดงานด้านพุทธศิลปะอีกทางหนึ่งด้วย

Abstract: The research project titled "Saddhā and Worship of Phra That Kaojom of the Buddhists in Chiang Rai" aims to achieve three objectives. The first objective is to study the concepts of Saddhã (Faith) and the practice of worship in Buddhism. The second objective is to examine the specific context of Saddhā and Worship in relation to Phra That Kaojom, a revered relic in Chiang Rai. The third objective is to analyze the various aspects of Saddhā and Worship as it pertains to Phra That Kaojom among Buddhists in Chiang Rai. According to the study findings, Saddhā, or trust, in Buddhism is led by wisdom and is referred to as Saddāñāõasampayutta. This sort of religion requires trusting in the Buddha's enlightenment. In terms of relic worship, two sorts of practices are observed: physical object worship and Dhamma (Buddha's teachings) practice. In the instance of Phra That Kaojom in Chiang Rai, it is shown that the people of Chiang Rai had a communal confidence (Saddhā) in the construction of the Phra That and the temple that housed it. The Phra That or relic is made up of eight relics, four of which were created by the monarch and the people and the other four by the monks and the people. Except for Phra That Jommokkaew, which is an unnamed relic of an old Lanna ruler, these relics, including Phra That Jommokkaew, are thought to be Lord Buddha relics. The former Supreme Patriarch of Thai Buddhist monks (Charoen Suwatthano) donated Buddha relics to Wat Phra That Jommokkaew in B.E 2551/2007, endowing the temple with relics. In terms of worshiping Phra That Kaojom, it is commonly known as "going up Phra That" due to its location on a high mountain. When Buddhists reach the relic site, they engage in rituals such as walking around the relics three times with candles, sitting and praying at specific spots, paying homage to the relics, and pouring water over them, depending on the leader of the ceremony. Main offerings include flowers, incense, and candles, with the possibility of additional special offerings. The value of faith in Phra That Kaojom encompasses various aspects, including its significance for Buddhism, enhancing the charisma of the leader associated with the relics, serving as a spiritual refuge, reflecting local traditions, and providing economic value as a tourist attraction. However, there have been changes in the worship of Phra That Kaojom due to societal shifts. The concept, principles, purposes, methods, and virtues of worship have evolved, with a greater focus on material aspects rather than the practice of Dhamma. Elaborately crafted objects are now used in worship, contributing to the development of Buddhist art.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระครูประวิตรวรานุยุต

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พูนชัย ปันธิยะ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2565

Modified: 2567-06-25

Issued: 2567-06-23

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: Doctor of Philosophy

Level: Doctorale Degree

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: Mahachulalongkornrajavidyalaya University

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พรศิริ.pdf	7.66 MB	5	2025-02-26 15:35:05

ใช้เวลา

0.036955 วินาที