ความชุกและการระบุชนิดเชิงโมเลกุลของตัวอ่อนพยาธิใบไม้ระยะซิฟิดิโอเซอร์คาเรียในหอยขม (Filopaludina martensi martensi) จากบางท้องที่ของจังหวัดเชียงใหม่

Prevalence and molecular identification of Larval Trematode, Xiphidiocercariae in Filopaludina martensi martensi from some areas in Chiang Mai Province

Name: ฐิติชัย อาจตรา

ThaSH: พยาธิใบไม้ -- เชียงใหม่

ThaSH: หอยขม

ThaSH: พยาธิวิทยา

Abstract: การศึกษาในครั้งนี้ได้สำรวจการติดตัวอ่อนพยาธิใบไม้ในหอยขม (Filopaludina martensi matensi) ซึ่งเป็นหอยขมที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจและนิยมเพาะเลี้ยงเพื่อบริโภคในครัวเรือนจาก 8 จุดเก็บตัวอย่างในจังหวัดเชียงใหม่ ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2563 ถึงเดือนมกราคม 2564 พบว่าหอยขม (F. martensi martensi) ติดตัวอ่อนพยาธิใบไม้ ได้แก่ ระยะสปอโรซีสต์ 1 ชนิด (xiphidiocercaria) ระยะเรเดีย 1 ชนิด (echinostome) ระยะเซอร์คาเรีย 4 รูปแบบ คือ xiphidiocercaria, cercariaeum cercaria, echinostome cercaria และ furcocercous cercaria (ชนิด vivax cercaria และ strigea cercaria) และตัวอ่อนระยะเมตาเซอร์คาเรีย 2 ชนิดคือ Echinostoma revolutum และ Thapariella anastomusa ผลการศึกษากรระบาดของตัวอ่อนพยาธิใบไม้พบว่าค่าความชุกรวมสูงสุดพบในตำบลช่อแล อำเภอแม่แตง มีค่าเท่ากับ 20.34% ค่าความหนาแน่นสูงสุดพบที่ตำบลช้างม่อย อำเภอเมือง มีค่าเท่ากับ 39,771.45 และค่าความอุดมสมบูรณ์สูงสุดพบที่ตำบลหารแก้ว อำเภอหางดง มีค่าเท่ากับ 4,373.69 ส่วน xiphidiocercaria ที่มีรายงานสามารถเจริญไปเป็นพยาธิใบไม้ที่ก่อโรคในคนและสัตว์ จากการศึกษาในครั้งนี้ในหอยขมพบว่าค่าความชุก ความหนาแน่น และความอุดมสมบูรณ์สูงสุดพบในตำบลหารแก้ว อำเภอหางดง มีค่าเท่ากับ 13% 554.8 และ 77.06 ตามลำดับ ผลการศึกษาสัณฐานวิทยาด้วยกล้องจุลทรรศน์เลนส์ประกอบพบว่า xiphidiocercaria ในครั้งนี้อยู่ในกลุ่ม cercariae microcotylae ไม่พบ virgula organ และการศึกษาด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องกราดพบว่าพื้นผิวลำตัวปกคลุมไปด้วย spines ส่วนพื้นที่ผิวของหางมีลักษณะเป็นรอยตามขวาง การเปรียบเทียบลายพิมพ์ดีเอ็นเอด้วยเทกนิด HAT-RAPD (high annealing temperature random amplified polymorphic DNA) จาก 5 ไพรเมอร์ (OPA-02, OPA-07, OPN-04, OPN-05 และ OPR-11) พบว่า xiphidiocercaria จากทั้ง 8 จุดเก็บตัวอย่างเป็นชนิดเดียวกัน และการระบุชนิดด้วยลำดับนิวคลีโอไทค์บริเวณ ITS2 และ 28S รวมถึงการศึกษา phylogenetic tree สามารถระบุได้ว่า xiphidiocercaria ในหอยขม (F. martensi martensi) คือพยาธิใบไม้ Paralecithodendrium longiforme ด้วยความเชื่อมั่น 100% และ 98% ตามลำดับ ซึ่งเป็นการระบุพยาธิชนิดนี้ด้วยเทคนิคทางอณูชีววิทยาเป็นครั้งแรกในประเทศไทย

Abstract: This study surveyed the larval trematodes from pond snails, Filopaludina martensi martensi. This snail is a popular food item and is important for the local economy. The snails were collected from eight localities in Chiang Mai province from February 2020 to January 2021. The result showed seven larval trematodes including, one sporocyst (xiphidiocercaria sporocyst), one redia (echinostome cercaria), four types of cercaria ; xiphidiocercaria, cercariaeum cercaria, echinostome cercaria and furcocercous cercaria (vivax cercaria and strigea cercaria) and two species of metacercaria ; Echinostoma revolutum and Thapariella anastomusa. The highest prevalence was found in Cho Lae sub-district, Mae Taeng district (20.34%). The highest intensity was found in Chang Moi sub-district, Mueang district (39,771.45). The highest abundance was found in Harn Kaeo sub-district, Hang Dong district (4373.69). For the xiphidiocercaria infection, which can develop to several animal and human trematodes, the highest prevalence, intensity and abundance were found in Harn Kaeo sub-district, Hang Dong district as 13% 554.8 and 77.06 respectively. The result of the morphological study based on a compound microscope demonstrated the xiphidiocercaria from this study were categorized in cercariae microcotylae group. This xiphidiocercaria absent the virgula organ in the region of the oral sucker. The scanning electron microscope revealed the body surface of xiphidiocercaria covered with spines and the tail surface showed the transverse striation. The DNA fingerprint of HAT-RAPD technique confirmed the xiphidiocercaria from eight localities in a similar group. The identification and phylogenetic tree used the sequencing of the ITS2 and 28S ribosomal DNA were confirmed that the xiphidiocercaria from F. martensi martensi belongs to Paralecithodendrium longiforme with 100% and 98% bootstrap support values. So, this study present molecular identification of the xiphidiocercaria of P. longiforme for the first time in Thailand.

มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. สำนักหอสมุด

Address: เชียงใหม่

Email: cmulibref@cmu.ac.th

Name: พีระวุฒิ วงศ์สวัสดิ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ชโลบล วงศ์สวัสด

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2565

Modified: 2566-10-07

Issued: 2566-10-07

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: ชีววิทยา

Grantor: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

©copyrights มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	610531071.pdf	9.66 MB	14	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.032302 วินาที