จารีตบุญเดือนหกเพื่อการสาธารณสุข บวร ในหมู่บ้านแบบอย่างศีล 5 ของราชอาณาจักรไทย และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

The sixth month mores for Bowon public health of new normal 5-precepts village in the kingdom of Thailand and Lao people’s democratic republic doctor of Philosophy Program

Name: สาธิต สว่างแสง

Address: บ้านเลขที่ 8 หมู่ที่ 1 ตาบลย่อ อาเภอคาเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร

keyword: บวร

Classification :.DDC: 614

; บุญเดือนหก

; ประเพณีไทย

Abstract: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อศึกษาจารีตประเพณีของบุญเดือนหกในราชอาณาจักรไทยและสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว 2) เพื่อศึกษารายกรณีการสาธารณสุขในกลไก “บวร” (บ้าน-วัด-โรงพยาบาล)ในหมู่บ้านรักษาศีล 5 ในราชอาณาจักรไทยและหมู่บ้านสาธารณสุขแบบอย่างในสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว 3) เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบจารีตบุญเดือนหกที่สัมพันธ์กับการสาธารณสุข “บวร” และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อการสาธารณสุข “บวร” ของบุญเดือนหกในราชอาณาจักรไทย ทำการศึกษาที่จังหวัดยโสธร ราชอาณาจักรไทยและ แขวงสะหวันนะเขต สปป.ลาว ดำเนินการวิจัยแบบผสานวิธี การวิจัยเชิงคุณภาพแบบชาติพันธุ์วรรณนา โดยการสังเกตแบบมีส่วนร่วมและการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม การสัมภาษณ์เชิงลึกโดยการสุ่มแบบเจาะจง ผู้นำชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน ภูมิปัญญาชาวบ้าน อสม.และประชาชนทั่วไป ทำการสุ่มตัวอย่างจากราชอาณาจักรไทย 25 คน และสปป.ลาว 25 คน การศึกษารายกรณี กระทำโดยการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกและการสังเกตแบบมีส่วนร่วม จำนวน 4 คน (ราชอาณาจักรไทย 3 คน และ สปป.ลาว 1 คน) การวิจัยเชิงปริมาณโดยใช้แบบสอบถาม จำนวน 500 ชุด วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรม IBM SPSS Statistics 24 และทำการทดสอบความเที่ยงตรงข้อมูลตามเกณฑ์สัมประสิทธิ์อัลฟ่าของครอนบาค มีค่าความเชื่อมั่น 0.966 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ได้แก่ ร้อยละ ความถี่ และการวิเคราะห์องค์ประกอบ ผลการศึกษาพบว่า จารีตประเพณีของบุญเดือนหกในราชอาณาจักรไทยและ สปป.ลาว มีข้อมูลเชิงประจักษ์ การเกี่ยวเนื่องของเหตุปัจจัยระหว่าง ดิน น้ำ ไฟ ลม อากาศ ฟ้า เมฆหมอก ฝน พืชและจิตวิญญาณ บุญบั้งไฟเป็นบุญประเพณีขอฝน โดยมนุษย์สร้างเทคโนโลยีวัตถุระเบิดจาก ดิน น้ำ ไฟ ลม เพื่อเปิดเมฆ หมอก ฟ้า ให้กลายเป็นฝน จึงเป็นจุดเวลาของการเริ่มต้นใช้ชีวิตสอดคล้องกฎธรรมชาติ (นิยาม 5) ซึ่งเทคโนโลยีบั้งไฟนอกจากเป็นประดิษฐกรรมจากวิชาเคมีและฟิสิกส์แล้วยังเป็นคำสอนทางศาสนาเรื่อง กฎธรรมชาติธาตุทั้ง 6 อีกด้วย ดิน น้ำ ไฟ ลม อากาศและวิญญาณ คือ ธาตุ 6 ที่เกี่ยวเนื่องและหมุนเวียนเป็นระบบนิเวศภายในกายและนอกกาย ซึ่งเรียกรวมว่าคติชนบุญบั้งไฟหรือบุญเดือนหก “ฮีตเดือนหก” มีนัยสำคัญของการปลูกพืช ผลิตอาหารและยา“พืชผักเป็นรั้ว สวนครัวเป็นยา” คือแบบแผนค่านิยมของชุมชนศีล 5 เพื่อส่งเสริมสุขภาพและลดรายจ่ายราชการสาธารณสุข “วัด” คือศูนย์กลางสุขภาพทางจิตวิญญาณและเป็นแหล่งฝึกปฏิบัติจิตให้พัฒนาสติสัมปชัญญะและปัญญาสติ ปัญญาจะพัฒนาได้ดี ต้องอาศัยศีล 5 เป็นพื้นฐานซึ่งความสงบเท่านั้นจึงจะเข้าถึงความรู้ที่แท้จริง การรณรงค์ให้ความรู้ทางสาธารณสุขต้องอาศัยจิตที่สงบของคนใน บุญประเพณีเดือนหกการดูแลสุขภาพตนเอง โดยวัดเป็นแหล่งรักษา 7 พุทธวิธี คือ ศีล 5, ฟังธรรม, สวดมนต์, น้ำมนต์, สมาธิ, เดินจงกรมและสมุนไพร เมื่อสุขภาพจิตดี สุขภาพกายก็จะดีตามการศึกษารายกรณีการสาธารณสุขในกลไก “บวร” (บ้าน-วัด-โรงพยาบาล) ในหมู่บ้านรักษาศีล 5 การใช้วิทยาการและศิลปะแห่งการทำให้คนมีสุขภาวะและอยู่ร่วมกันเป็นชุมชนอันประเสริฐสันติสุข โดยกระบวนการ 4 อย่าง คือ 1) การส่งเสริมสุขภาพ 2) การป้องกันโรค 3) การรักษาโรค และ 4) การฟื้นฟูสุขภาพ การใช้การสาธารณสุขมูลฐานในการทำให้เกิดการมีสุขภาวะของชุมชน ในกลไก “บวร” บ้าน-วัด-โรงพยาบาล จึงเป็นการสาธารณสุขอันประเสริฐที่เกิดจากประชาชนผู้มีจิตเปี่ยมด้วยศีลและธรรมอาสาเข้ามาดูแลสุขภาพของคนในหมู่บ้าน ให้บรรเทาความทุกข์ทรมานทั้งร่างกายและจิตใจที่ผิดไปจากกความปกติ จึงเรียกว่า การสาธารณสุข “บวร” ทำให้ชุมชนมีสุขภาพกายและจิตแข็งแรงมีความสามัคคีและสันติสุขถ้วนหน้าผลการวิเคราะห์องค์ประกอบของจารีตบุญเดือนหกเพื่อการสาธารณสุข “บวร” ในหมู่บ้านแบบอย่างศีล 5 ของราชอาณาจักรไทย มีจำนวน 4 องค์ประกอบ คือ 1) ฮีตเดือนหกและเทคโนโลยีบั้งไฟคืออุตุนิยามในพุทธศาสนาที่มีอิทธิพลต่อการอบรมจิตวิญญาณรายบุคคลและพัฒนาคติชนวิทยาหมู่บ้านแบบอย่าง 2) เจ็ดพุทธวิธีคือกลไกส่งเสริมและรักษาความสมดุลของธาตุภายในกายและป้องกันรวมทั้งฟื้นฟูกายจากธาตุภายนอก ตามครรลองฮีตเดือนหกที่ให้โปรตีนและคาร์โบไฮเดรตแก่ชุมชน 3) ธรรมะ คือธรรมชาติโดยกลไกการสาธารณสุข “บวร” ที่สร้างดุลยภาพระหว่างโคกหนองนาป่าสัตว์กับการแพทย์และฮีตเดือนหกใน “พระ-หมอ-ครู” และ 4) หมู่บ้านแบบอย่าง ศีล 5 คือแหล่งพัฒนาองค์ความรู้ในอุตุนิยาม พีชนิยามและจิตนิยาม ของชุมชนเพื่อการสาธารณสุข “บวร” และสามารถจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อการสาธารณสุข “บวร” ของบุญเดือนหกในราชอาณาจักรไทย ได้ทั้งสิ้น 12 นโยบาย This research aimed to: 1) study the sixth month mores in the Kingdom of Thailand and Lao’s People Democratic Republic (Lao PDR), 2) case study for public health in the mechanism of “BOWON” (Home-Temple-Hospital) in 5-precepts village in the Kingdom of Thailand and public health village models in Lao PDR, and 3) analyze components of the sixth month mores relating to “BOWON” public health and propose policy proposals for “BOWON” public health of the sixth month mores in the Kingdom of Thailand. The research areas were Yasothon province in the Kingdom of Thailand and Savannakhet province in Lao PDR. This research used the mixed methods research, including Ethnographic Research using participatory observations and non-participatory observations, in-depth interviews by purposive random samplings of community leaders, local wisdoms experts, public health volunteers, and general people with totally 25 persons in the Kingdom of Thailand and 25 persons in Lao PDR. For case study of “BOWON” public health, the in-depth interviews were used with participatory observations with totally 4 persons (3 persons in the Kingdom of Thailand and 1 person in Lao PDR). The quantitative research was the usage of questionnaire with totally 500 persons. The data was analyzed using the program of IBM SPSS Statistics 24 and was then tested for validity of Cronbach’s Alpha Coefficient having the confidence at 0.966. Statistics used for data analysis were percentage, frequency, and factor analysis. The results found as the followings. The sixth month mores in the Kingdom of Thailand and Lao’s People Democratic Republic (Lao PDR) had the empirical data concerning the causal factors of soil, water, fire, wind, sky, cloud, rain, plan and spirit. Bangfai (Thai Rocket) merit is the custom of rainfall praying by humans creating the explosive technology from soil, water, fire and wind for opening cloud, fog and sky creating rain. This is the starting point of life according to the natural law (The five aspects of natural law), which the Bangfai technology is not only the invention of Chemistry and Physics, but also the teaching of Buddhism about the natural law of the 6 elements comprising soil, water, fire, wind, air and spirit, which relates and circulate in the ecosystems inside and outside the body. These are called the folklore of the Bangfai mores or the sixth month mores, “the sixth month mores”, implying to planting for food and medicine as “plants and vegetables are fences, and home-grown vegetable are medicines”, which are 5-precepts community for promoting health and reducing expenses from public health. The case study of “BOWON” public health (Home-Temple-Hospital) in 5- precepts village using sciences and arts creating public health and harmony in communities revealed that there are 4 things consisting of 1) health promotion, 2) disease protection, 3) disease treatment and 4) health rehabilitation. The usage of public health foundation to create community well-beings as “BOWON” (Home-Temple-Hospital) is the superb from people with psychological fulfillment with precepts and Dharma using volunteer mind to take care villagers’ health for relieving physical and psychological sufferings, which are called “BOWON” public health, creating people having strong physical and psychological health with harmony and peacefulness. The components of the sixth month mores relating to “BOWON” public health in the 5-precepts village in the Kingdom of Thailand comprised as the followings. 1) The sixth month mores and the Bangfai technology is the physical laws in Buddhism influencing spirit or psychological trainings in each person and develop the folklore in 5-precpets village. 2) 7-Buddhist ways are mechanisms to maintain 6 elements inside and outside body as well as protect and rehabilitate body from outside elements following the sixth month mores, providing protein and (3) carbohydrate to communities. 3) Buddhist Dharma is the nature, which “BOWON” public health mechanism creates the balance among ditch-ridge-rice field-forest-animal-medicine and the sixth month mores in “Monk-Doctor-Teacher”. 4) The 5-precpets village are sources of knowledge development in physical laws, biological laws and psychic laws of communities and “BOWON” public health. The policy proposals for “BOWON” public health of the sixth month mores in the Kingdom of Thailand comprised 12 policies.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: สุรินทร์

Email: arit@srru.ac.th

Name: สิงหา จันทริย์วงษ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ปิยศักดิ์ สีดา

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2565

Modified: 2023-09-23

Issued: 2566-09-23

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: 614 ส214จ

tha

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: ยุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค (สาธารณสุขชุมชน)

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	SRRUThesis2566-32.pdf	45.39 MB	6	2025-10-31 12:35:25

ใช้เวลา

0.036958 วินาที