ศึกษาวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงของประเพณีฮีตสิบสอง : ศึกษา กรณี ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น

Name: พระสุขี ชาครธมฺโม (ศรีมาตย์)

Organization : ผู้วิจัย

keyword: ศึกษาวิเคราะห์

; การเปลี่ยนแปลง

; ประเพณีฮีตสิบสอง

Abstract: งานวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์สามประการ คือ (1) เพื่อศึกษาประเพณีฮีตสิบสอง (2) เพื่อศึกษาปัจจัยที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางประเพณีฮีตสิบสอง และ (3) เพื่อศึกษาผลการเปลี่ยนแปลงประเพณีฮิตสิบสองในเขตเทศบาลตำบลเมืองเก่า อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่นผลการวิจัยมีดังนี้ ประเพณีฮีตสิบสอง พบว่า เขตเทศบาลตำบลเมืองเก่า อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่นด้านประเพณี ฮีตสิบสอง ยังคงประพฤติปฏิบัติกันครบอยู่ทุกประเพณี แต่มีการปรับเปลี่ยนไปตามเนื้อหาสาระวิถีชีวิตความเป็นอยู่ที่เป็นไปตามกาลเวลา และได้รู้ถึงหลักการและข้อประพฤติปฏิบัติตามประเพณี ฮีตสิบสอง ในแต่ละเดือน ประเพณีที่เกี่ยวกับพระสงฆ์โดยตรง ประเพณีลักษณะนี้จะมี 6 ประเพณี หรือ 6 เดือน คือ บุญเข้ากรรม บุญข้าวจี่ บุญผะเหวด บุญเข้าพรรษา บุญออกพรรษาและบุญกฐิน ประเพณีที่เกี่ยวกับการทำมาหากิน ประเพณีลักษณะนี้จะเกี่ยวกับการขอพรหรือบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ดลบันดาลความ อุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติให้ เช่น ฟ้าฝน ข้าวปลาอาหารเป็นต้น จะมีอยู่ 2 ประเพณี คือ บุญคูณลาน และบุญบั้งไฟ ประเพณีที่เกี่ยวกับขวัญกำลังใจในการดำรงชีพ ประเพณีลักษณะนี้เกิดขึ้นภายใต้ความเชื่อที่ว่า สิ่งศักดิ์สิทธิ์จะอำนวยความสุข สวัสดิ์ภาพให้มี 2 ประเพณีคือ บุญสงกรานต์และบุญซำฮะ ประเพณีที่เกี่ยวกับความกตัญญู ประเพณีลักษณะนี้จะเน้นที่การทำบุญอุทิศเป็นสำคัญมี 2 ประเพณีคือ บุญข้าวประดับดินและบุญข้าวสาก ปัจจัยที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของฮีตสิบสอง พบว่า ลักษณะการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม ประกอบด้วย ระบบครอบครัวและเครือญาติ ระบบการศึกษา ระบบสาธารณะสุข ระบบความเชื่อและประเพณี และระบบการนันทนาการ บันเทิงปัจจัยที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม มี 2 ปัจจัยหลัก คือ 1 ปัจจัยภายนอก 2 ปัจจัยภายใน ปัจจัยภายนอกที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงประเพณีฮีตสิบสองในเขตเทศบาลตำบลเมืองเก่า ประกอบด้วยปัจจัยด้านสาธารณูปโภค ปัจจัยด้านการแพร่หลายทางวัฒนธรรมใหม่เข้ามา ปัจจัยด้านการสื่อสารมวลชน ที่เผยแพร่ข่าวสารได้อย่างรวดเร็ว เช่น โทรทัศน์ วิทยุ เป็นต้น ปัจจัยภายในที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงประเพณีฮีตสิบสองในเขตเทศบาลตำบลเมืองเก่า คือปัจจัยด้านนิเวศวิทยาสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ ได้แก่ ทรัพยากรป่าไม้ ทรัพยากรน้ำ ทรัพยากรดิน ปัจจัยด้านความเชื่อต่อประเพณี ชาวเทศบาลตำบลเมืองเก่าได้สืบทอดกันมากระทั้งปัจจุบัน โดยเชื่อว่าประเพณีที่คนโบราณได้รักษาไว้มีประโยชน์ต่อชุมชน ปัจจัยด้านบุคลิกภาพทัศนคติส่วนบุคคล ซึ่งเป็นปัจจัยภายในส่วนมากมีทัศนคติว่า ในปัจจุบันได้มีการยอมรับแล้วว่าทัศนคติเป็นการแสดงออกถึงความชอบ ไม่ชอบ ทางบวกหรือทางลบต่อบุคคล ต่อวัตถุและต่อเรื่องราวต่าง ๆ โดยทัศนคติทำหน้าที่ผลักดันให้เลือกในสิ่งที่ตนต้องการ ไม่เลือกในสิ่งที่ตนเห็นว่าจะทำให้เกิดความเสื่อมเสียหรือไม่เกิดประโยชน์แก่ตนเอง ผลการเปลี่ยนแปลงด้านประเพณีฮีตสิบสองในตำบลเมืองเก่าปัจจุบัน พบว่า ด้านสังคมและวัฒนธรรม สืบเนื่องมาจาก การเปลี่ยนแปลงจากพัฒนาการทางด้านเทคโนโลยี จากการที่มนุษย์ได้นำเอาวิธีการใหม่ ๆ เข้าใช้ แทนวิธีการกระทำแบบดั้งเดิม เช่น การทำการเกษตรแผนใหม่ โดยการใช้เครื่องทุ่นแรง และการใช้ปุ๋ยเคมี ผลต่อการเปลี่ยนแปลงด้านแนวคิดและการดำเนินชีวิตระดับชุมชน ในเขตเทศบาลตำบลเมืองเก่า อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ประเพณีฮีตสิบสองได้มีการเปลี่ยนแปลงไปเป็นบางอย่าง อาทิ บุญคูณลานหรือบุญเดือนยี่ บุญข้าวจี่หรือบุญเดือนสาม บุญบั้งไฟหรือบุญเดือนหก ประเพณีฮีตสิบสองอื่น ๆ ไม่มีการเปลี่ยนแปลงแต่อย่างใด ยังคงยึดถือปฏิบัติเพื่อเป็นแนวทางการดำเนินชีวิตและอนุรักษ์ไว้เพื่อคนรุ่นหลังต่อไป

Abstract: The main purposes of this thesis were to study the Heetsipsong-traditions, the factors of changes of the Heetsipsong- traditions, and a result of changes of the Heetsipsong- traditions at the municipal areas, Muangkao sub-district, Muang district, Khonkaen province from the result of this research. The Heetsipsong-traditions at the municipal areas, Muangkao sub-district, Muang district, Khonkaen province was completely derived as seen in the past time. However, some medication of this festival that was appropriately done depended upon a way of the people’s life relating to the change of time, a study of principles, and practice of the Heetsipsong-traditions in each month. There were six traditions dealing with Buddhist monks: Bunkhaokam, Bunkhaoji,Bunphravet, Bunkhaopansa, Bun-okpansa, and Bunkathin. The tradition of an occupation dealt with asking the blessing and worshiping the sacred things for the natural complete such as raining and nutrition. This tradition dealt with two traditions: Bunkhunlan and Bunbangfai. The tradition of morale in life was under the belief that the sacred things would give people peach and happiness. It was consisted of two traditions: Bunsongkran and Budsamha. The tradition of gratitude stressed on making the fulfillment of merit for meritorious dedication. It dealt with two traditions: Bunkhaopradabdin and Budkhaosak. Some factors that affected the change of Heetsipsong finds that the social and cultural change: a family and relative system, an educational system, a system of public health, a system of beliefs and traditions, and a system of entertainment. There were two factors to affect the social and cultural change: external and internal. The external factor that affected a change of the Heetsipsong-traditions at a Muangkao sub-district dealt with factors of the public utility, new cultural import, and mass communication such as television, and radio. The internal factor that affected a change of the Heetsipsong-traditions at Muangkao sub-district was the environmental factors-a forest resource, a water resource, and an earth resource. About a factor of beliefs in traditions, the Muangkao people took it from the past to the present with a strong belief that the derived tradition was useful to the community. About a factor of a personal view known as an internal factor, people thought that in the present time, there was the acceptance of a personal view-like or unlike, and positive or negative expressed on a person, a thing or a material. Here, the attitude compulsorily urged a person to select only whatever he wanted. Generally, he was not urged to select whatever he performed or produced as a main cause to damage his life and the others. A change of the Heetsipsong-traditions at the Muangkao sub-district in the present find that depends upon the social and cultural factor. This change was found because the ancient techniques were replaced with new technological products such a new technique of cultivation with machines and chemical fertilizer. The change affected thoughts and a way of life in the community. There was some changes of the Heetsipsong-traditions at a municipal area, Muang sub-district, Muang district, Khonkaen province-Bunkhunlan or Bundianyi, Bunkhawchi or Bundiansam, and Bunbangfai or Bundianhok. The other Heetsipsong-traditions were not changed in all aspects. People still followed the ancient tradition as a way of life and preserved it for persons in the next generation.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระครูภาวนาโพธิคุณ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: อุดม บัวศรี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: อุดร จันทวัน

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2553

Modified: 2566-06-04

Issued: 2566-06-04

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระสุขี ชาครธมฺโม (ศรีมาตย์).pdf	5.89 MB	9	2026-03-10 19:31:58

ใช้เวลา

0.022972 วินาที