การศึกษาสัมฤทธิผลของการฟังเทศน์ในงานบุญผะเหวด (เทศน์ มหาชาติ) จังหวัดร้อยเอ็ด

Name: พระมหาวิเชียร วชิโร (ชาอินทร์)

Organization : ผู้วิจัย

keyword: การศึกษาสัมฤทธิผล

; เทศน์มหาชาติ

; การเผยแผ่พระพุทธศาสนา

; จังหวัดร้อยเอ็ด

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อศึกษาความเป็นมาของงานบุญผะเหวด(เทศน์มหาชาติ)ของจังหวัดร้อยเอ็ด (2) เพื่อศึกษารูปแบบการเทศนาในงานบุญผะเหวด(เทศน์มหาชาติ)ของจังหวัดร้อยเอ็ด และ (3) เพื่อศึกษาสัมฤทธิผลในการฟังเทศน์ในงานบุญผะเหวด(เทศน์มหาชาติ) ของจังหวัดร้อยเอ็ด ผลการศึกษาพบว่า บุญผะเหวดจังหวัดร้อยเอ็ดแต่เดิมทีเป็นบุญประเพณีพื้นบ้านที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อการประกอบพิธีกรรมตามความเชื่อในทางพระพุทธศาสนา เพื่อเป็นพุทธบูชาและเพิ่มพูนทั้งสติปัญญาอันเกิดแต่การฟังเทศนาด้วย แต่วิวัฒนาการปัจจุบันได้เปลี่ยนมาเป็นบุญประเพณีเชิงพาณิชย์ การเผยแผ่พระพุทธศาสนาโดยอาศัยพิธีกรรมในทางพระพุทธศาสนาก็เป็นส่วนหนึ่งที่ใช้เป็นเครื่องมืออุปกรณ์ในการเผยแผ่ได้ ในงานบุญผะเหวดหรือเทศน์เวสสันดรชาดก ก็เป็นส่วนหนึ่งที่กระตุ้นให้บุคคลสนใจในพระพุทธศาสนา ซึ่งจังหวัดร้อยเอ็ดได้พยายามสร้างอัตลักษณ์ของตนเองขึ้นมา โดยความร่วมมือทั้งส่วนคณะสงฆ์ ข้าราชการ ประชาชนทั่วไป ได้ร่วมพัฒนาบุญประเพณีดังกล่าวที่เป็นความเชื่อของคนอีสานที่มักจะกระทำในระหว่างเดือน 3 หรือ 4 ในทุกปีเมื่อบุญพิธีดังกล่าวได้ถูกวิวัฒนาการมาจากแรงผลักดันของภาครัฐ งานบุญดังกล่าวจึงได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับกระแสเศรษฐกิจและการเมืองในระดับประเทศ โดยเห็นได้จากยอดเงินบริจาคที่เพิ่มขึ้นและลดลงซึ่งเกิดขึ้นเพราะสถานการณ์เศรษฐกิจของประเทศ และได้เชื่อมโยงระหว่างการเมืองระดับชาติกับนักการเมืองและข้าราชการในจังหวัด เป็นการเชื่อมโยงระหว่างงานบุญพิธีทางศาสนากับสังคมและการเมืองยิ่งขึ้นทุกวัน ร่องรอยแห่งความเชื่อดั้งเดิมเริ่มถดถอยเป็นเพียงพิธีกรรมรองหรือเป็นอุปกรณ์ทางการเมืองเท่านั้น หลักการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระพุทธเจ้านั้น พระองค์ทรงสอนไปตามลำดับจากเรื่องง่ายไปหาเรื่องยาก จากรูปธรรมที่เห็นได้ง่ายไปสู่เรื่องนามธรรมที่มองเห็นได้ยาก มุ่งเน้นให้ภิกษุตลอดถึงคฤหัสถ์ผู้ฟังเกิดความเลื่อมใสมากขึ้นไปตามลำดับ มีจิตอ่อนโยนเหมาะสม ไม่มีนิวรณ์ เพิ่มพูนให้เกิดศรัทธาขึ้นก่อน แล้วจึงสอนหลักธรรมชั้นสูงกระทั่งผู้ฟังได้บรรลุธรรมตามสมควรแก่อินทรีย์บารมีของแต่ละบุคคล ดังจะเห็นได้จากหลักอนุปุพพิกถา ส่วนวิธีการเผยแผ่พระพุทธศาสนาที่เหล่าพระสาวกทำสืบต่อกันมามี 4 แนวทางใหญ่ๆ คือ สันทัสสนา (ชี้แจงให้เห็นชัด) สมาทปนา (ชวนให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ) สมุตเตชนา (เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า) สัมปหังสนา (ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริง) รูปแบบการเทศน์ผะเหวดของจังหวัดร้อยเอ็ดในยุคปัจจุบันนั้น มีอยู่ 2 ประเภทใหญ่ ๆ ด้วยกัน คือการเทศน์แบบลำผะเหวด คือ การเทศน์ตามใบลานที่นักปราชญ์ประพันธ์ไว้เป็นร้อยแก้ว การเทศน์แบบที่สองคือการเทศน์แหล่ธรรมนองสรภัญญะ ซึ่งผู้เทศน์นั้นต้องมีน้ำเสียงที่ดีสามารถโน้มใจผู้ฟังให้เกิดอยากทำตามโพธิสัตวจริยาได้ บุญผะเหวดเป็นงานบุญประเพณีที่สื่อให้เห็นถึงความร่วมมือร่วมใจ ร่วมรักสามัคคีของคนในชุมชนอีสานมาแต่โบราณกาล ก่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์ใน 4 ด้าน คือ 1) ทางด้านจริยธรรมประชาชนประพฤติตนดีงาม 2) ด้านพฤติกรรม มีการแสดงออกทางกาย วาจา ใจดีขึ้น 3) ด้านการศึกษา ประชาชนมีความรู้ดีขึ้น 4) ด้านคุณภาพชีวิต ประชาชนมีความเป็นอยู่ดีขึ้นอันเป็นผลมาจากความสามัคคี สิ่งสำคัญสิ่งหนึ่งที่เราจะเห็นได้จากงานบุญผะเหวดนั่นก็คือ การสร้างงานศิลปะ อันสื่อให้เห็นถึงความละเมียดละไมทางจิตใจของผู้สร้างสรรค์งานศิลป์ เพราะศิลปะเปรียบดังภาษาที่บ่งบอกถึงวัฒนธรรมของมนุษยชาติ ตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบัน บ่อเกิดของอารยธรรมแหล่งต่างๆ ของมนุษยชาติต่างก็มีแนวโน้มที่ให้อิทธิพลสืบต่อกันมาอย่างไม่จบสิ้น

Abstract: This Thesis is of the following objectives :- (1) to study the origin of the meritorious work called ‘the Punฺy a Phawade’, the preaching of the Bodhisatva’s life called Mahājāti in Roi-Et Province, (2) to study the pattern of preaching in Punฺy a Phawade (The preaching of the Bodhisatva’s life called Mahājāti) in Roi-Et Province and (3) to study the effectiveness in listening to the Sermon called the Punฺy a Phawade (The preaching of the Bodhisatva’s life called Mahājāti) in Roi-Et Province From the study, it is found that the Punฺy a Phawade in Roi-Et Province, was originally the level ceremony with the objective to perform the ceremony, according to the belief in Buddhism. For worshipping the Buddha and increasing the people’s mindfulness and the wisdom wising from the listening to the sermon. Hewer, at present,the ceremony is the one in pattern of commence. The spread of Buddhism with the help of the ceremonial action on Buddhism is one of the good ways of spreading Buddhism. The Punฺy a Phawade or Vessantara-Jataka is one of the parts which supports the people to be interested in Buddhism. The people in Roi-Et Province tried to build up the special characteristies with the cooperation form the Provincial Sangha the officials, and the general people. Such the ceremony is the belief possessed by the Eastern people who usually perform the ceremony cluing the third and the fourth months every year. When such the ceremony has been developed with the help of the state, the said merit action is of the connection with the ceremony and politics in Roi-Et Province. This fact can be found in the creasing of the money given in the ceremony of celebrating this ceremony which is in connection with the national politics and officials in the Province. In Buddha’s Gotama is of spreading Buddhism, Buddha’s principles of spreading Buddhism, He taught the Dhamma in order, from the easy Dhamma to the difficult ones, from the formal doctrines to the informal ones difficult to see, to cause the monks and the layman to have faiths. The patter us of preaching the sermon called the Punฺy a Phawade in Roi – Et Province at present are of two types, namely : 1. the preaching according to the palm leaver 2. the preaching in the form of singing the Pali stanzas In conclusion, the Punฺy a Phawade is the ceremonial type of teaching to cause the people to have harmony and co-operation in making merits. The benefits of its are following; 1) ethical benefit – the people has the proper conduct, 2) Behavioral benefit – good conduct in act, speech and thought 3) educational benefit – the people can improve their knowledge and 4) good life – because of their unity. The most important point in this matter is the construction of the art works, the communicate the suttle state of minds belonging to the persons who construct the art works, because the art works is like the language telling the human beings, civilization form the past up to the present.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหากฤษณะ ตรุโณ, ผศ.,ดร.

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระมหาบุญเลิศ ธมฺมทสฺสี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: อาจารย์กฤต ศรียะอาจ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2553

Modified: 2566-05-28

Issued: 2566-05-28

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาธรรมนิเทศ

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระมหาวิเชียร อภิปญฺโญ (ศรีสุพรรณ์).pdf	60.84 MB	4	2025-10-29 01:31:34

ใช้เวลา

0.037072 วินาที