เกณฑ์ปฏิบัติงานระบบอ่างเก็บน้ำเอนกประสงค์เพื่อการป้องกันอุทกภัยในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา

Flood protection operation of a multipurpose multi-reservoir system in the Chao Phraya River basin

Name: ทรงศักดิ์ ภัทราวุฒิชัย

ThaSH: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ -- วิทยานิพนธ์. วศ.ม. (วิศวกรรมชลประทาน) 2560.

Classification :.LCCS: TC167

ThaSH: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. -- สาขาวิศวกรรมชลประทาน -- วิทยานิพนธ์

ThaSH: อ่างเก็บน้ำ

ThaSH: การป้องกันน้ำท่วม -- ลุ่มน้ำเจ้าพระยา

Abstract: การบริหารจัดการน้ำในลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนบนมีความสำคัญมาก เนื่องจากส่งผลต่อพื้นที่กรุงเทพมหานคร ปริมณฑล ทั้งนี้พื้นที่ดังกล่าวยังเป็นที่ตั้งของนิคมอุตสาหกรรมซึ่งมีความสำคัญทางเศรษฐกิจของประเทศไทยในปี พ.ศ. 2554 เกิดมหาอุทกภัยในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ทำให้เกิดความเสียหายมากที่สุดในประวัติศาสตร์ ทั้งนี้แนวทางการแก้ไขปัญหาอุทกภัยในพื้นที่ลุ่มนํ้าเจ้าพระยาที่สามารถทำได้ทันที คือการปรับปรุงการบริหารจัดการน้ำ เช่นการเลื่อนเวลาการปลูกข้าวให้ไม่เสี่ยงต่อน้ำท่วมและการปรับปรุงเกณฑ์ ปฏิบัติงานอ่างเก็บน้ำเพื่อป้องกันน้ำท่วม ในอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ การบริหารจัดการน้ำในลุ่มน้ำเจ้าพระยาให้มีประสิทธิภาพสูงสุด ทำได้หากมีการพยากรณ์ น้ำฝนได้อย่างแม่นยำ แนวความคิดใช้ดัชนีตรวจวัดสภาพอากาศโลกมาทำนายน้ำฝนในลุ่มน้ำเจ้าพระยา สามารถทำได้ แต่ผลของการทำนายไม่แม่นยำพอในการนำมาใช้ในการบริหารจัดการ ได้เนื่องจากมหาอุทกภัยเป็นเหตุการณ์ที่เกิดนอกช่วงการทำนาย ดังนั้นการเตรียมพร้อมรับมือน้ำท่วมจึงควรใช้แนวทางการเลื่อนเวลาเพาะปลูกเพิ่มพื้นที่รับน้ำนอง และการปรับปรุงและพัฒนาเกณฑ์ปฏิบัติงานอ่างเก็บน้ำเพื่อป้องกันน้ำท่วม เนื่องจากทำได้ทันทีโดยไม่ต้องใช้สิ่งก่อสร้าง การพัฒนารูปแบบในการบริหารจัดการน้ำด้วยกฎปฏิบัติงานอ่างเก็บน้ำจากเทคนิคช่องว่างน้อยที่สุดที่เพียงพอต่อการป้องกันน้ำท่วม (Vacancy Requirement Rule Curve) โดยทดลองพัฒนากับเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ก่อนพบว่าการระบายน้ำจากเขื่อนป่าสักฯในระดับเฝ้าระวัง (ระบายน้ำสูงสุด 800 ลบ.ม./วินาที) มีความเหมาะสมเนื่องจากป้องกันอุทกภัยได้โดยเสียประโยชน์จากน้ำเพื่อการเกษตรเล็ก น้อย จากนั้นนำแนวทางดังกล่าวไปใช้กับอ่างเก็บน้ำเขื่อนภูมิพลและเขื่อนสิริกิติ์ พบว่าเกณฑ์ปฏิบัติงานอ่างเก็บน้ำที่เหมาะสมคือ เกณฑ์ที่ได้จากกรณีศึกษาที่ยอมให้มีการระบายน้ำจากอ่างเก็บน้ำไม่เกินระดับเฝ้าระวังน้ำท่วมที่ ไม่เกิน 800ลบ.ม./ วินาที จากทั้งสองเขื่อน และชะลอการระบายน้ำหากปริมาณน้ำที่สถานีตรวจวัดน้ำ C.2 จังหวัดนครสวรรค์เกิน 3,590 ลบ.ม./วินาที ซึ่งเป็นแนวทางที่ยังคงมีน้ำเก็บกักเพียงพอต่อความต้องการ แต่ควบคุมยอดน้ำ หลากที่ สถานีตรวจวัดนา C.2 จังหวัดนครสวรรค์ได้ โดยสามารถลดความเสียหายจากอุทกภัยในรอบ 10 ปี ( พ.ศ. 2547 -2556) ได้มากกว่า 140,000ล้านบาท โดยที่ปริมาณน้ำเพื่อการเกษตรสำหรับท้ายอ่างเก็บน้ำลดเฉลี่ยปีละ 800 ล้านลูกบาศก์เมตร Water management in the Upper Chao Phraya River Basin is crucial for social and economic development of Thailand as it potentially has strong impact on the situation of water in the Chao Phraya Delta in which the capital city, Bangkok, and major economic clusters are located. In 2011, the great flood occurred on the lower Chao Phraya River Basin causing damages more than any other floods in Thailand’s history. Possible solutions for flood problem are improving water management by changing cropping pattern, adjusting the calendar of paddy cultivation, and development and improving of large scale reservoirs operation with flood protection rule curves. To increase the efficiency of water management in the Chao Phraya River Basin, sufficient accuracy of rainfall forecast is needed. Rainfall forecast could be performed using the global climate indices. However, this method has limited in producing high accuracy of rainfall forecast as needed in the flood prediction due to the existence of extreme values lying outside the prediction interval. Flood preparedness measures are probably preferable than attempting to obtain highly accurate rainfall forecast. These measures could be implemented by changing cropping pattern, adjusting the calendar of paddy cultivation to increase flood retention area, and improving and developing reservoir operation for flood control. These nonstructural measures can be implemented immediately with little investment. The Vacancy Requirement Rule Curve for flood protection was proposed and tested for Pasak Jolasid reservoir. It was found that releasing water from the reservoir at the flood prevention level resulting in huge reduction of flood damage on the downstream areas (Maximum Release of 800 m3/s). The Vacancy Requirement Rule Curves were then applied to the Bhumibol and Sirikit reservoirs. The optimal operation was that the maximum release from each reservoir does not exceed 800 m3/s and the release must be reduced when the water level at Nakhon Sawan station (C.2) reaches its maximum capacity of 3,590 m3/s. These implementation can maintain sufficient water supply and reduce the flood damage from 2004 to 2013 by more than 140,000 million Baht. Nevertheless, these measures may reduce water for agriculture at the downstream of the reservoirs about 800 million cubic meters per year.

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. สำนักหอสมุด

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: tdckulib@ku.ac.th

Name: บัญชา ขวัญยืน

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์หลัก

Name: ทองเปลว กองจันทร์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ร่วม

Created: 2560

Modified: 2566-05-23

Issued: 2566-05-23

วิทยานิพนธ์/Thesis

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

URL: https://kasetsart.idm.oclc.org/login?url=https://www.lib.ku.ac.th/KUthesis/2560/songsak-put-all.pdf

CallNumber: TC167.ท17

tha

Spatial: ลุ่มน้ำเจ้าพระยา

DegreeName: วิศวกรรมศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: วิศวกรรมชลประทาน

Grantor: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

©copyrights มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	songsak-put-all.pdf	10.48 MB	12	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.02868 วินาที