การศึกษาโซ่อุปทานข้าวเพิ่มมูลค่า : กรณีศึกษาวิสาหกิจชุมชนและเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ

The study of value added rice supply chain the case study of Community Enterprise and Outstanding Farmer of Thailand

Name: ปรีดาพร วรภัย

ThaSH: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ -- วิทยานิพนธ์. วท.ม. (การจัดการเทคโนโลยีอุตสาหกรรมเกษตร) 2559.

Classification :.LCCS: HD9066.T352

ThaSH: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. -- สาขาการจัดการเทคโนโลยีอุตสาหกรรมเกษตร -- วิทยานิพนธ์

ThaSH: ข้าว -- การผลิต -- ต้นทุนและประสิทธิผล

ThaSH: ข้าว -- ต้นทุนการผลิต

ThaSH: การบริหารงานโลจิสติกส์

Abstract: ข้าวเป็นทั้งอาหารหลักและเป็นสินค้าที่สร้างรายได้ให้กับประเทศไทยเป็นจำนวนมาก โดยผู้เกี่ยวข้องในโซ่อุปทานข้าวยังประสบกับปัญหาที่เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนากระบวนการผลิตข้าวโดยเฉพาะเกษตรกร อีกทั้งข้าวยังเป็นสินค้าที่มุ่งเน้นแข่งขันกันด้านราคาเนื่องจากเป็นสินค้าที่ผู้บริโภคสามารถแยกความแตกต่างได้ยาก งานวิจัยนี้จึงได้เลือกกรณีศึกษา 2 กรณี ได้แก่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านเขากลางผู้ผลิตข้าวสังข์หยดเมืองพัทลุง ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนข้าวสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์และมีคุณค่าทางโภชนาการสูง และเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติสาขาอาชีพทำนา ประจำปี พ.ศ. 2556 ผู้ผลิตและจำหน่ายข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้และข้าว 101 สายพันธุ์โดยทั้ง 2 กรณีศึกษาเป็นตัวอย่างของผู้ที่เป็นผู้นำและมีความโดดเด่นในการดำเนินกิจกรรมการผลิตข้าวเพิ่มมูลค่า โดยงานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาโซ่อุปทานของข้าวเพิ่มมูลค่า วิเคราะห์โครงสร้างทางธุรกิจโดยใช้แบบจำลอง กระบวนการทางธุรกิจ (IDEF0)และแผนภูมิโครงสร้างทางธุรกิจ (Business Model Canvas) ศึกษาโครงสร้างต้นทุน และการจัดการความเสี่ยง ซึ่งใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึกประกอบแบบสอบถาม จากนั้นจึงเปรียบเทียบและเสนอแนะแนวทางการแก้ไขปัญหาและการพัฒนาโซ่อุปทานข้าวเพิ่มมูลค่า ผลการศึกษาพบว่าทั้งเกษตรกรและโรงสีข้าวควรมีการจัดการความเสี่ยงและการกำหนดดัชนีชี้วัดที่สอดคล้องกับการทำงาน นอกจากนั้นการแปรรูปในส่วนของโรงสีข้าวควรดำเนินการขอรับรองมาตรฐานสินค้าเกษตรอินทรีย์และการนำหลักการบำรุงรักษาทวีผลแบบทุกคนมีส่วนร่วมมาประยุกต์ใช้เพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของเครื่องจักร และพบว่าคุณค่าของสินค้านั้นจะมีความโดดเด่นและแตกต่างกันตามพื้นที่ปลูก โดยที่กลุ่มลูกค้าจะมีลักษณะเดียวกัน แต่ช่องทางการเข้าถึงลูกค้าของวิสาหกิจชุมชนบ้านเขากลางนั้นมีมากกว่า การศึกษาโครงสร้างต้นทุนตามกิจกรรมพบว่าต้นทุนต่อไร่ของการปลูกข้าวและต้นทุนต่อกิโลกรัมของโรงสีข้าวของเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติสูงกว่าวิสาหกิจชุมชนบ้านเขากลาง โดยต้นทุนหลักของเกษตรกรมาจากกิจกรรมการผลิต ในขณะที่ต้นทุนของโรงสีข้าวส่วนใหญ่มาจากกิจกรรมจัดหา ได้แก่ ต้นทุนข้าวเปลือกและบรรจุภัณฑ์ เมื่อประเมินความเสี่ยงพบว่าปัญหาหลักของเกษตรกรคือภัยธรรมชาติ และปัญหาสำหรับโรงสีข้าวคือต้นทุนการผลิตสูงจากต้นทุนบรรจุภัณฑ์ดังนั้นจึงเสนอแนวทางการพัฒนาโซ่อุปทานเพื่อให้เป็นต้นแบบในการนำไปประยุกต์สู่การพัฒนากระบวนการผลิต การพัฒนาสินค้าและการขยายช่องทางการตลาดเพื่อพัฒนาโซ่อุปทานข้าวหรือสินค้าเกษตรที่ใกล้เคียงต่อไป Rice is staple food and the product which generates high revenue to Thailand. The stakeholders in a rice supply chain are also faced with the problems which hinders the development of rice production especially the farmers. Rice is highly price competitive. This research collects two cases which are Ban Khao Klang community enterprise which produces Sang Yod Muang Phatthalung, geographical indication and high nutritious rice, and the outstanding awarded farmer of Thailand in 2013 who produces Thung Kula Rong Hai jasmine rice and rice 101 species, mills and sell rice by himself. These selected cases are best practices for producing value added rice. The objectives of this research are to study value added rice supply chain, analyze the business processes by using Integration Definition for Function Modelling (IDEF0) and business model canvas, study cost structure and risk management. We perform the in-depth interview using questionnaires. Next, we compare between 2 cases and suggest the troubleshooting and improvement guidelines for value added rice supply chain. The results indicate that both farmers and rice mills should implement risk management and key performance indicators (KPIs) relevant to the activities. For rice mills, they need to require Organic Thailand certification and implement the principle of Total Productive Maintenance (TPM) in order to increase the performance of machines. Although, the value of their products is uniqueness regarding to the specific regions, the customer segments are the same. Ban Khao Klang community enterprise has more distribution channels. We study the cost structure based on activities. The results indicate that the cost of rice cultivation and rice mill of an outstanding farmer of Thailand are higher than those of Ban Khao Klang community enterprise. The major rice cultivation cost is production, while the major production cost of rice mills is sourcing paddy and packages. The main risks for farmers and rice mills are natural disaster and high production cost respectively. Therefore, we suggest the guidelines for value added rice supply chain in order to be the prototypes of the development of production, products, and market expansion for other agricultural products.

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. สำนักหอสมุด

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: tdckulib@ku.ac.th

Name: พรธิภา องค์คุณารักษ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์หลัก

Created: 2559

Modified: 2566-05-22

Issued: 2566-05-22

วิทยานิพนธ์/Thesis

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

URL: https://kasetsart.idm.oclc.org/login?url=https://www.lib.ku.ac.th/KUthesis/2559/predaporn-vor-all.pdf

CallNumber: HD9066.T352 .ป171

tha

DegreeName: วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: การจัดการเทคโนโลยีอุตสาหกรรมเกษตร

Grantor: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

©copyrights มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	predaporn-vor-all.pdf	4.31 MB	16	2025-10-24 21:55:40

ใช้เวลา

0.029774 วินาที