ระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญาเพื่อการพึ่งพาตนเองของชาวบ้าน ตำบลภูเขาทอง อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

Name: ฐิติวัฒน์ เพชรถิรสวัสดิ์

Organization : ผู้วิจัย

keyword: ถ่ายทอดภูมิปัญญา

; การพึ่งพาตนเอง

; ตำบลภูเขาทอง

Abstract: การวิจัยเรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาประวัติความเป็นมาและภูมิปัญญาของชาวบ้านกลุ่มผู้จักสานปลาตะเพียนใบลานและกลุ่มผู้ผลิตและจัดจำหน่ายขนมไทย ตำบลภูเขาทอง อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา 2. ศึกษากระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญาเพื่อการพึ่งพาตนเองของชาวบ้าน ตำบลภูเขาทอง อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และ 3. นำเสนอแนวทางการส่งเสริมและอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการพึ่งพาตนเองของชาวบ้าน ในตำบลภูเขาทอง อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยทำการวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Analysis) กับการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) โดยผู้วิจัยได้ทำการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitive Research) เพื่อให้ทราบถึงประเด็นของการศึกษาในรายละเอียดที่สำคัญ และมีความครอบคลุมในเนื้อหาสาระสำคัญที่ทำการศึกษาอย่างครบถ้วน พร้อมกันนั้น ในการวิจัยเชิงคุณภาพจะทำให้ทราบถึงข้อมูลเชิงลึกที่มีรายละเอียดชัดเจน ก่อนที่จะนำเสนองานวิจัยต่อสาธารณะ ผลการวิจัย พบว่า 1. ปลาตะเพียนสานใบลาน เกิดจากวิถีชีวิตประจำวันและความเชื่อ ที่ว่าปลาตะเพียนเป็นเครื่องหมายแห่งความอุดมสมบูรณ์ ซึ่งมีอยู่ชุกชุมในลุ่มน้ำภาคกลาง เริ่มต้นจากการใช้ใบมะพร้าวสานเป็นรูปปลาตะเพียน ต่อมาเพื่อความคงทนมากขึ้น จึงนิยมเอาใบลานมาสานขัดกันเป็นปลาตะเพียนจำลอง ตัวขนาดใหญ่บ้าง ขนาดเล็กบ้าง แล้วจับผูกกันเข้าเป็นพวงสำหรับแขวนไม้เหนือเปลนอนของเด็กอ่อน เพื่อให้เป็นสิ่งมงคลแก่เด็ก จะได้เจริญเติบโตเลี้ยงง่าย และมีฐานะมั่งคั่งอุดมสมบูรณ์ ชาวบ้านภูเขาทองได้รับสืบทอดการสานปลาตะเพียนใบลานมาจากรุ่นสู่รุ่น ภายในครอบครัวของตนเอง ส่วนขนมไทย (ทองหยอด ฝอยทอง เม็ดขนุน) นั้น มีที่มาจากชาวโปรตุเกสเป็นผู้คิดค้นทำขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา ที่รู้จักกันในชื่อว่า ท้าวทองกีบม้า ซึ่งเป็นขนมที่มีวัตถุดิบคือไข่เป็นองค์ประกอบส่วนใหญ่ มีรสชาติหวานอร่อย แต่ไม่มีกลิ่นคาวของไข่ และชื่อที่เป็นมงคล จึงทำให้ได้รับความนิยมในงานพิธีต่างๆ เพื่อความเป็นสิริมงคลอีกด้วย การสืบทอดการทำขนมไทย (ทองหยอด ฝอยทอง เม็ดขนุน) เป็นการสืบทอดกันภายในครอบครัว จากรุ่นสู่รุ่นเช่นเดียวกัน 2. กระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญาเพื่อการพึ่งพาตนเองของชาวบ้าน ตำบลภูเขาทอง อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทั้งกลุ่มผู้จักสานปลาตะเพียนใบลาน และกลุ่มผู้ผลิตและจำหน่ายขนมไทย มีวิธีการถ่ายทอด ๔ วิธี ด้วยกัน คือ ๑) การสาธิต คือแสดงหรือกระทำพร้อมกับการบอกหรืออธิบายเพื่อให้ได้ประสบการณ์ตรงในเชิงรูปธรรม ซึ่งทำให้เข้าใจวิธีการ ขั้นตอน และสามารถปฏิบัติได้ ๒) การบอกเล่า โดยบอกเล่า อธิบาย หรือถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์สั่งสมมาในรูปของคำพูด ๓) การปฏิบัติ เป็นการลงมือกระทำจริงในสถานการณ์ที่เป็นอยู่จริง โดยจะคอยแนะนำ ตรวจสอบและแก้ไข เพื่อให้กระบวนการปฏิบัติถูกต้องตามขั้นตอน ทำให้ได้เรียนรู้และสั่งสมประสบการณ์ไปทีละน้อย และ ๔) การเรียนรู้ โดยการจัดเป็นแหล่งเรียนรู้ในลักษณะต่างๆ เช่น สถานที่ผู้ประกอบการ ศูนย์การเรียนรู้ เป็นต้น โดยจัดเป็นกิจกรรมสำหรับการเรียนรู้ ซึ่งรวมถึงลักษณะการถ่ายทอดแบบครูพักลักจำด้วย 3. แนวทางการส่งเสริมและอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการพึ่งพาตนเองของชาวบ้าน ในตำบลภูเขาทอง อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ควรเริ่มต้นจากการให้การสนับสนุนในแต่ละด้าน ดังนี้ ๑) ด้านบุคคล ซึ่งได้แก่ ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ ผู้นำศาสนา และผู้นำชุมชน ซึ่งล้วนแล้วแต่มีความเชี่ยวชาญและมีประสบการณ์ในภูมิปัญญานั้นๆ จึงควรได้รับการสนับสนุนและส่งเสริมให้เป็นบุคคลตัวอย่างของชุมชน ให้เป็นที่ประจักษ์ได้ทั่วไปและเข้าถึงได้ง่าย ๒) ด้านสารสนเทศ โดยการรวบรวมข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นไว้อย่างเป็นระบบ ซึ่งสามารถให้บุคคลทั่วไปหรือหน่ายงานสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ตลอดเวลา เช่น หนังสือ ตำรา งานวิจัย เว็บไซต์ สื่อออนไลน์ต่างๆ เป็นต้น ซึ่งถือได้ว่าเป็นตัวช่วยในการส่งเสริมการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นได้อย่างดี เข้าถึงข้อมูลเพื่อการศึกษาเรียนรู้ได้ง่ายอีกด้วย และ ๓) ด้านองค์กรภาครัฐและภาคเอกชน ซึ่งเป็นหน่วยงานที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในการส่งเสริมการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นไม่ให้สูญหายไป โดยให้การสนับสนุนโดยการจัดโครงการหรือจัดกิจกรรมสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นให้แก่ประชาชนในชุมชน นักเรียนนักศึกษา ผู้ที่สนใจทั่วไป ได้เข้ามาเรียนรู้และศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ทรงคุณค่านี้ ทั้งนี้ ควรมีการจัดสรรงบประมาณจากภาครัฐและภาคเอกชน ให้แก่กลุ่มภูมิปัญญาได้ดำเนินการและสามารถหาเลี้ยงชีพสร้างรายได้จากการภูมิปัญญาที่มีอยู่ โดยการหาช่องทางในการประชาสัมพันธ์ให้แพร่หลายมากยิ่งขึ้น รวมถึงจัดเป็นกิจกรรมการท่องเที่ยวเพื่อเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นให้กับชุมชน ให้คนทั่วไปได้เข้าถึงได้ง่าย จึงจะเป็นการช่วยให้การอนุรักษ์การถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นสามารถคงอยู่ได้ตลอดไปและยังเป็นการสร้างรายได้ให้กับชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้อีกด้วย

Abstract: Objectives of this research were 1. to study the history of wisdom inheritance of Platapienbailan making group and Thai dessert making group in Phukhaothong Sub-district, Phra Nakorn Si Ayutthaya District, Phra Nakorn Si Ayutthaya Province 2. to study the process of transferring wisdom inheritance for villagers’ self- reliance in Phukhaothong Sub-district, Phra Nakorn Si Ayutthaya District, Phra Nakorn Si Ayutthaya Province and 3. To Guidelines to promoting and conserve transferring wisdom inheritance for villagers’ self- reliance in Phukhaothong Sub-district, Phra Nakorn Si Ayutthaya District, Phra Nakorn Si Ayutthaya Province. Methodology was the qualitative method collected data from 22 key- informants by in-depth-interviewing to study of important details concurrently covering the subject matter fully studied, in qualitative research, detailed insights are provided with clear details can be analyzed before submitting to the public. Findings of the research were as follows : 1. Platapienbailan caused by daily life and beliefs about the meaning of fertility which are abundant in the central basin. It started with the use of coconut leaves to weave into the shape of a carp. Later for more durability therefore, it is popular to use palm leaves to weave together as a model carp. Some large, some small, then tied together in a bunch for hanging over the crib of a baby. In order to be auspicious for children will be easy to grow and have a wealth of wealth. The villagers of Phukhaothong have inherited the weaving of palm leaf carp from generation to generation. Within their own family, Thai desserts (Thong Yod, Foi Thong, Jackfruit Seeds) are originated from the Portuguese who invented it during the Ayutthaya period. Known as Thao Thongkip Ma, which has eggs as a main ingredient, has a delicious sweet taste but no fishy smell of eggs and it popular in various ceremonies for auspiciousness as well. The inheritance of Thai desserts is inherited within the family, from generation to generation as well. 2. The process of transferring wisdom inheritance for the villagers' self-reliance in Phukhaothong Sub-district, Phra Nakhon Si Ayutthaya District, Phra Nakhon Si Ayutthaya Province. Both groups of carp weaving palm leaves and a group of Thai dessert manufacturers and distributors. There are 4 methods of transmission: 1) Demonstration: acting together with telling or explaining in order to gain a direct, concrete experience. Which makes them understand the methods, procedures, and be able to practice. 2) Telling by telling, explaining or transmitting accumulated knowledge and experience in the form of words. 3) Practice is the actual action in a real-life situation, by recommending check and fix so that the process of doing it is correct according to the steps causing them to learn and accumulate experiences gradually. 4) Learning: centers, etc., by organizing activities for learning This includes the nature of the teacher's break-up broadcast. 3. Guidelines for promoting and conserving local wisdom inheritance for villagers' self-reliance in Phukhaothong Sub-district, Phra Nakhon Si Ayutthaya District, Phra Nakhon Si Ayutthaya Province. It should start from providing support in each aspect as follows: 1) Individuals, including village scholars. Product manufacturers, religious leaders and community leaders. All of which have experience in that wisdom. Therefore, it should be supported and promoted as a role model of the community, to be publicly apparent and easily accessible. 2) Information, by systematically collecting local wisdom inheritance data. Which can be used by the general public or the job to use at any time, such as books, websites, online media, etc., access to information for easy learning as well. And 3) Government and private organizations. This is an agency that is of great importance in promoting the transfer of local wisdom not to be lost. By organizing projects or organizing activities to inherit local wisdom for people in the community. Budget should be allocated from the public and private sectors, to the wisdom group that has taken action and can earn a living from the wisdom that exists by finding a way to publicize it to be more widespread including organizing a tourism activity to learn local wisdom for the community. it will help to preserve and pass on local wisdom to last forever and also generate income for the community to be self-reliant as well.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระสุธีรัตนบัณฑิต,รศ.ดร.

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ดร.วสันต์ ลิ่มรัตนภัทรกุล

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2565

Modified: 2566-05-15

Issued: 2566-05-15

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาการพัฒนาสังคม

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	N9OtCEwHlgUNNuxP0kojY6tcfCzAjERvWChi64Lb.pdf	2.94 MB	47	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.030281 วินาที