รูปแบบและเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก ของพระธรรมจาริกในสังคมไทย

Name: พระอุดมบัณฑิต (สมศักดิ์ สุทฺธิญาณเมธี)

Organization : ผู้วิจัย

keyword: รูปแบบและเครือข่าย

; การเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก

; พระธรรมจาริกในสังคมไทย

Abstract: การวิจัยครั้งนี้ เป็นการศึกษาเกี่ยวกับรูปแบบและเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกของพระธรรมจาริกในสังคมไทย มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษารูปแบบเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก ของพระธรรมจาริกในสังคมไทย 2) เพื่อพัฒนากิจกรรมและเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก ของพระธรรมจาริกในสังคมไทย 3) เพื่อเสริมสร้างรูปแบบเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก ของพระธรรมจาริกในสังคมไทย การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) ของการวิจัย 4 ประเภท คือ การวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) การวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Research) การวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) และการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) มีกลุ่มตัวอย่างในงานวิจัยเชิงปริมาณ เป็นพระธรรมจาริก ที่ประชุมเชิงปฏิบัติการ จำนวน 69 ท่าน และงานวิจัยเชิงคุณภาพ และเชิงปฏิบัติการ มีผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key Informants) จำนวน 82 ท่าน คือ พระผู้บริหารระดับสูงของโครงการพระธรรมจาริก จำนวน ๗ รูป และพระธรรมจาริก 69 รูป ผู้ทรงคุณวุฒิที่เกี่ยวข้องกับโครงการทุนเล่าเรียนหลวงเพื่อพัฒนาศักยภาพพระธรรมจาริก และผู้บริหารกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ 6 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษาพบว่า 1. รูปแบบการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระธรรมจาริก มี 3 รูปแบบ คือ 1) รูปแบบการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระธรรมจาริก ตามภารกิจโครงการพระธรรมจาริก หมายถึง โครงการพระธรรมจาริก จัดตั้งขึ้นโดยความร่วมมือระหว่างคณะสงฆ์ โดยความเห็นชอบของมหาเถรสมาคม และรัฐบาล คือ กรมประชาสงเคราะห์ กระทวงมหาไทย (กรมพัฒนาสังคม และสวัสดิการ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์) ที่เห็นความสำคัญในการใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาในการช่วยเหลือและพัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูง ซึ่งก่อให้เกิดปัญหาแก่รัฐบาลในสมัยนั้น เช่น การตัดไม้ทำลายป่า การปลูกฝิ่น การยุยงจากคอมมิวนิสต์ให้เป็นเป็นฝ่ายตรงข้ามกับรัฐบาล จึงได้มอบหมายให้กรมประชาสงเคราะห์ในสมัยนั้น อาราธนาพระสงฆ์ออกปฏิบัติการเผยแผ่พระพุทธศาสนาแก่ราษฎรบนพื้นที่สูง สร้างความเลื่อมใสศรัทธา และปลูกจิตสำนึกในการรักชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ กระชับความเข้าใจ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2508 จนถึงปัจจุบัน ทำให้การเผยแผ่พระพุทธศาสนาแก่ราษฎรบนพื้นที่สูงผลสัมฤทธิ์ด้วยดี ขยายไปทั่วพื้นที่ของราษฎรบนพื้นที่สูงในภาคเหนือและภาคกลางตอนบนกว่า 16 จังหวัด มีพระธรรมจาริกปฏิบัติหน้าที่ 300 รูป ใน 315 อาศรม มีระบบการบริหารงานแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนกลางมีหน้าที่ในการกำหนดนโยบาย และแผนยุทธศาสตร์ และส่วนภูมิภาค นำเอาแผนยุทธศาสตร์ไปปฏิบัติในพื้นที่ให้เหมาะสม มีกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ เป็นเครือข่ายหลักที่ช่วยสนับสนุนด้านงบประมาณและบุคลากรทำให้งานพระธรรมจาริกประสบความสำเร็จ 2) รูปแบบการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระธรรมจาริกด้วยจิตอาสา หมายถึง รูปแบบที่พระสงฆ์นักเผยแผ่ทั่วไป มองเห็นภารกิจ เป้าหมาย กิจกรรม และประโยชน์ในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา แก่ราษฎรบนพื้นที่สูง เกิดมีจิตใจความเอื้อเฟื้อ เสียสละเวลา แรงกาย แรงใจ เพื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนา ช่วยเหลือผู้อื่น สังคม ให้เกิดประโยชน์และความสุขมากขึ้น จึงมีจิตอาสาสมัครเป็นพระธรรมจาริก หรือร่วมกับคณะพระธรรมจาริกออกเยี่ยมให้กำลังใจ และสาธารณสงเคราะห์แก่ราษฎรบนพื้นที่สูง หรือเข้าไปอยู่ในพื้นที่ชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ เพื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนา และพัฒนาในหลายพื้นที่ เช่น คณะสงฆ์ในพื้นที่ คณะสงฆ์หนใต้ ได้ออกตรวจเยี่ยมให้กำลังใจถวายปัจจัยสี่แก่พระธรรมจาริก และเยี่ยมแจกเครื่องอุปโภคบริโภคแก่ชาวบ้านราษฎรบนพื้นที่สูงในชุมชนต่าง ๆ เป็นประจำทุกปี เกิดเป็นเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนา และเกิดความเลื่อมใสแก่ราษฎรบนพื้นสูง 3) รูปแบบการเผยแผ่พระพุทธศาสนาแบบทั่วไป หมายถึง พระธรรมจาริก ที่มีการปฏิบัติหน้าที่ของพระสงฆ์ให้สมบูรณ์ครบถ้วน อยู่ประจำอาศรมในพื้นที่ เพื่อเป็นเนื้อนาบุญให้ชาวบ้านกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง และเป็นศูนย์กลางในการพัฒนาพื้นที่ ส่วนมากเป็นอาศรมที่พัฒนาด้านกายภาพสมบูรณ์แล้ว มีเครือข่ายในพื้นที่เป็นเครือข่ายหลักที่ช่วยเหลือสนับสนุนให้การปฏิบัติงานของพระธรรมจาริกประสบความสำเร็จ 2. การพัฒนากิจกรรมและเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกของพระธรรมจาริกในสังคมไทย การพัฒนากิจกรรมและและเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกของพระธรรมจาริก เป็นคัดเลือกพระธรรมจาริกฝ่ายปฏิบัติการภาคสนาม จำนวน 69 รูป มาการอบรมพัฒนาศักยภาพ ตามโครงการอบรมพระธรรมจาริกทุนเล่าเรียนหลวง ผ่านกระบวนการพัฒนา 4 ด้าน คือ 1) กระบวนการเสริมสร้างความรู้แก่พระธรรมจาริก 2) กระบวนการเสริมสร้างทักษะการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกแก่พระธรรมจาริก 3) กระบวนการกลุ่มและภาคีเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกของพระธรรมจาริก 4) กระบวนการการมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย เป็นการเสริมสร้างความรู้แก่พระธรรมจาริก ทั้งหลักสูตรทั้งภาคทฤษฎี ภาคปฏิบัติกรรมฐาน และภาคปฏิบัติการภาคสนาม แล้วสรุปผลทำให้เกิดผลลัพธ์เป็นกระบวนการกลุ่มและภาคีเครือข่าย กระบวนการการมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย ที่ส่งผลให้เกิดรูปแบบและเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกของพระธรรมจาริกมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลมากยิ่งขึ้น 3. การเสริมสร้างรูปแบบและเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกของพระธรรมจาริกในสังคมไทย การเสริมสร้างรูปแบบและเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก จากการอบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพพระธรรมจาริก และจากทัศนะของผู้ให้ข้อมูลสำคัญที่เกี่ยวข้องมีประสบการณ์การเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระธรรมจาริก สามารถสรุปเป็นรูปแบบและเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกของพระธรรมจาริกในสังคมไทย ดังนี้ 1) รูปแบบการเผยแผ่พระพุทธศาสนาโดยทั่วไป 2) รูปแบบในการใช้หลักสาธารณสงเคราะห์ หรือมีจิตอาสาช่วยเหลือในรูปแบบต่าง ๆ แล้วบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาเพื่อพัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูงทั้งด้านกายภาพและด้านจิตใจ 3) รูปแบบการสร้างภาคีเครือข่ายการทำงานอย่างมีส่วนร่วม เป็นการทำงานร่วมกันระหว่างเครือข่ายที่มีเป้าหมายเพื่อพัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูง 4) รูปแบบใช้กิจกรรมนำศรัทธา คือ การบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาผ่านกิจกรรมต่าง ๆ ในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกที่เกิดในพื้นที่ โดยการสนับสนุนการทำงานจากเครือข่าย ซึ่งมี 3 รูปแบบ คือ 1) เครือข่ายเชิงพื้นที่ 2) เครือข่ายเชิงประเด็นกิจกรรม 3) เครือข่ายแบ่งตามโครงสร้างหน้าที่ ในงานวิจัยนี้ ผู้วิจัยได้เสนอรูปแบบและเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก ของพระธรรมจาริก หรือสำหรับนักเผยแผ่อื่น ๆ เป็น (UDOM - Goals Model) เพื่อใช้ในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก ดังนี้ U – Unit of concept คือ แนวคิดการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระธรรมจาริก D – Development strategy คือ ยุทธศาสตร์การพัฒนา O – Organization network คือ องค์กรภาคีเครือข่าย M – Management in process คือ กระบวนการพัฒนา

Abstract: The purpose of this research were to study form and network of propagation Buddhism of Dhammacarika in Thai society. The objectives were 1) to study form and network of proactive propagation Buddhism of Dhammacarika in Thai society 2) to develop the activities and network of proactive propagation Buddhism of Dhammacarika in Thai society 3) to strengthen form and network of propagation Buddhism of Dhammacarika in Thai society. This was mixed methods research. It combines 4 types as documentary research, quantitative research, qualitative research and action research. The sample population in quantitative research, chosen by 69 Dhammacarika at the Dhammacarika Workshop. The sample population in qualitative research and action research, chosen by 80 key informants; the 6 Senior Executive of Dhammacarika Project, ๖๙ Advisory of Dhammacarika and 5 Executive Level of The Ministry of Social Development and Human Security. The result shown that 1. There were 3 forms of propagation Buddhism of Dhammacarika in Thai society. a) The first form of propagation Buddhism of Dhammacarika was classified by mission. Dhammacarika Project was set up between the cooperation of clergy, the approval of Sangha Supreme Council, association and the Government. The government was Department of Public Welfare, Ministry of Interior (Department of Social Development and Welfare, Ministry of Social Development and Human Security at present). The Department was emphasized on Bhuddism doctrine. It was applied for providing the assistance and development of life of people in Highland. There were too many social problems in the past for example deforestation, opium growing, instigation of communism. The Department of Public Welfare was assigned to invite the monks to play the important roles for people in Highland. The monk was a symbol of devotion belief and consciousness cultivation in Nation, Religious and the King and also deepen comprehension among people since 1965. The propagation Buddhism of Dhammacarika in highland were the most effectively. The operation was covered nationwide; 16 provinces in the northern and upper central of Thailand. There are totally ๓๐๐ Dhammacarika within ๓๑๕ hermitages. There were 2 parts of management. They were the Central and the Regional sector. The Central sector act as the unit of formulate policies and strategic plans. The Regional sector act as the practical level. b) The second form of propagation Buddhism of Dhammacarika was classified by volunteer. The Dhammacarika emphasized on mission, goal. activity, and public benefits concerning the propagation Buddhism fir people in Highland. The generosity, sacrifice of time, physical and mental energy to propagate Buddhism led into the useful and happy within society. Dhammacarika became volunteer. Some Dhammacarika Committee went out to give encourage the regional sector and also provided public welfare for people in the highlands. There were many activities about the visiting such as the Dhammacarika at local level or the Southern Sangha gave the 4 basic necessities to Dhammacarika and the needed consumption for people in highlands annually. The network of propagation Buddhism of Dhammacarika was expanded. c) The general form of propagation Buddhism of Dhammacarika was classified by generality. It means that Dhammacarika act full-function role. They live within the local hermitage. They are the focal point of the developing activities of people within the area. To become the one. The hermitage was the completely developed in physical side. 2. The activities development and networking of proactive propagation Buddhism of Dhammacarika in Thai society The 69 Dhammacarika were chosen through the workshop. The 69 Dhammacarika were selected from the operational unit from the Royal Scholarship Project. They were be trained by development process. There were 4 dimensions. They were 1) the process of enhancing the knowledge of the Dhammacarika 2) the process of enhancing the skills of proactive Buddhism propagation to the Dhammacarika 3) the process of group and network partners for the active propagation of Buddhism of the Dhammacarika ๔) the process of participation of all parties. The 69 Dhammacarika attended the training courses in both theory practice meditation and field operations. The result of group discussion led into the effective and efficiency form and networking of proactive propagation Buddhism of Dhammacarika 3. The strengthen form and network of propagation Buddhism of Dhammacarika in Thai society. The result of the workshop and the outlook of the expertise sampling shown that 1) the general form of propagation Buddhism of Dhammacarika; 2) a model for using the principles of public welfare or volunteering to help in various forms and applying Buddhist Dharma principles. The integration of Dhamma was applied and led to both physical and metal development; 3) forms of creating network partners to work with participation. The cooperation between networking was achieved. 4) the forms for using faith-leading activities. The integration of Dhamma was applied into many activities. Dhammacarika had 3 types of a network to support the performance of duties. They were 1) area network 2) issue network 3) network by functional structure. Udom-Goal Model was found from this study. (U – Unit of concept /D – Development strategy /O – Organization network / M – Management in process)

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระสุธีรัตนบัณฑิต,รศ.ดร.

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ดร.วสันต์ ลิ่มรัตนภัทรกุล

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2023-07-09

Issued: 2566-05-15

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: สาขาวิชาการพัฒนาสังคม

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MTlARHnVjAG8x0ByaLRia5rpc6zPpUqwkOtDcJxb.pdf	9.39 MB	82	2025-12-05 16:23:50

ใช้เวลา

0.017471 วินาที