การศึกษาวิเคราะห์การดำรงชีวิตตามหลักปัจจัย 4 ในพระพุทธศาสนาเถรวาท

Name: สมิตรา โสรีวกุล

Organization : ผู้วิจัย

keyword: การดำรงชีวิต

; หลักปัจจัย 4

; พระพุทธศาสนาเถรวาท

Abstract: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาหลักปัจจัย 4 ในพระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาการดำรงชีวิตตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท 3) เพื่อวิเคราะห์การดำรงชีวิตตามหลักปัจจัย 4 ในพระพุทธศาสนาเถรวาท เป็นวิจัยเชิงเอกสาร ผลการศึกษาพบว่าหลักปัจจัย 4ในพระพุทธศาสนาเถรวาท ตามความหมายปัจจัย 4 ที่ปรากฏในพระไตรปิฎก เป็นปัจจัยที่มีขอบเขตในการครอบครองของพระภิกษุสงฆ์ คือ ไตรจีวร อาหารบิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานเภสัช เหตุที่ทำให้เกิดผล 4 อย่างของการแสวงหาปัจจัย 4 สำหรับคฤหัสถ์ คือ อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย และยารักษาโรค ปัจจัย 4 จะต้องแสวงหาเป็นส่วนที่มีความสำคัญต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์ และให้ความสำคัญต่อการบริโภคปัจจัย 4 จะต้องแสวงหาให้ได้ เพราะเป็นสิ่งที่ทำให้ชีวิตดำรงอยู่ได้ การแบ่งประเภทของปัจจัย 4จึงมีความใกล้เคียงกัน และหลักธรรมที่สนับสนุนการพิจารณาปัจจัย4 คือ หลักธรรมสันโดษ อิทธิบาท 4 เป็นต้น การดำรงชีวิตตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท มีวิธีการดำรงชีวิตตามหลักพระพุทธศาสนา เกี่ยวกับตัวบุคคลที่ปฏิบัติตามโดยเน้นความประพฤติและปฏิบัติให้ดีงามทั้งทางกายและทางจิตใจ โดยการประพฤติปฏิบัติ เพื่อส่งผลให้จิตใจมีความสุข ทำให้ชีวิตมีความสมบูรณ์ทั้งร่างกายและใจ (ศีล) เมื่อปฏิบัติตามแล้วย่อมส่งผลถึงสภาพจิตใจที่มีความตั้งมั่นและมั่นคง (สมาธิ) และสามารถทำให้เกิดสติปัญญาหรือมีความรอบรู้ในด้านต่าง ๆ (ปัญญา)หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า การปฏิบัติตามหลักไตรสิกขา เป้าหมายการดำรงชีวิตตามพระพุทธศาสนา ประกอบไปด้วย (1) ทำกรรมปัจจุบันที่จะเป็นกรรมเก่าในอนาคตให้เป็นกุศลกรรม (2) การปฏิบัติตนให้สม่ำเสมอให้ถูกอนามัย (3)การบำรุงร่างกายด้วยอาหารและยา ดังนั้นเป้าหมายการดำรงชีวิตตามหลักพระพุทธศาสนา พัฒนาเข้าสู่เป้าหมายที่สูงสุดในทางพระพุทธศาสนาทั้งในประโยชน์ปัจจุบัน ประโยชน์ในเบื้องหน้า และประโยชน์สูงสุด คือ พระนิพพาน วิเคราะห์การดำรงชีวิตตามหลักปัจจัย 4 ในพระพุทธศาสนาเถรวาท วิเคราะห์ได้ว่าการดำรงชีวิตตามหลักปัจจัย 4 ได้ 5 ประเด็น ได้แก่ 1) การดำรงชีวิตตามหลักปัจจัย 4 เพื่อความไม่ประมาท 2) การดำรงชีวิตตามหลักปัจจัย 4 เพื่อความประหยัด 3) การดำรงชีวิตตามหลักปัจจัย 4 เพื่อความพอเพียง บริโภคใช้สอยให้เพียงพอไม่น้อยหรือมากจนเกินไป จนส่งผลต่อฐานะความเป็นอยู่และการดำรงชีวิต 4) การดำรงชีวิตตามหลักปัจจัย 4 เพื่อความดับทุกข์ หลักของพระพุทธศาสนา ซึ่งคือนิพพาน ๕)การบริโภคปัจจัย 4 สามารถทำให้การบริโภคเข้าถึงจิตใจและอาจจะลด ละ เลิกการบริโภคปัจจัย 4 ที่เกินขอบเขตและเกินความจำเป็น โดยคำนึงประโยชน์และโทษที่เกิดจากการใช้สอยปัจจัย 4

Abstract: The study consisted of the following three objectives: 1) to investigate Paccaya in Theravada Buddhism; 2) to explore living life according to Theravada Buddhism; and 3) to analyze living life based on Paccaya in Theravada Buddhism. The study employed a documentary research method. From the study, it is discovered that Paccaya in Theravada Buddhism, as what appeared in the Tipitaka, refers to the requisites possessed by monks which are cīvara (clothing), piṇḍapāta (almsfood), senāsana (lodging), and bhesajja (medicine). For laypeople, the four necessities of life also include food, clothing, lodging, and medicine. These four necessities must be acquired in order to live. The Dhammas which contribute to the contemplation of Paccaya are contentment, iddhipāda (four paths of accomplishment), etc. Living life according to Theravada Buddhism is concerned with an individual's decent physical and mental conduct in order to have a happy mind as well as bodily and mental wholeness (sīla or morality). A decent conduct will result in a mind that is concentrated and one-pointed (samādhi or concentration), and lead to wisdom (paññā). This can be regarded as the practice according to tisikkhā (the threefold learning). The goals of life in Buddhism include: (1) to carry out present actions wholesomely; (2) to maintain one's hygiene on a regular basis; and (3) to nourish the body through food and medicine. As a result, the goals of life in Buddhism focus on the good to be won in this life, the good to be won in the life to come, and the highest good which is Nibbāna. Living life based on Paccaya consists of 5 main points: (1) heedfulness; (2) economy; (3) sufficiency; (4) the end of suffering which will result in Nibbāna; and (5) the decrease, abstinence, and termination of consumption of the four excessive and unnecessary necessities by considering their advantages and disadvantages.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาสุพร รกฺขิตธมฺโม, ผศ. ดร.

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ดร.เบญจมาศ สุวรรณวงศ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2565

Modified: 2023-06-21

Issued: 2566-05-12

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	LgTddZjLFvqO6wg5jFHRwEJVuX5l9ogiABGAm2WM.pdf	1.15 MB	11	2025-10-12 09:15:14

ใช้เวลา

0.029533 วินาที