ศึกษาวิเคราะห์ธรรมาภิสมัยของพระอริยบุคคลตามหลักไตรสิกขา

Name: พระมหาเอกชัย อุปวฑฺฒโน (ข่อยแก้ว)

Organization : ผู้วิจัย

keyword: ธรรมาภิสมัยของพระอริยบุคคล

; หลักไตรสิกขา

Abstract: วิทยานิพนธ์เรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ (1) ศึกษาธรรมาภิสมัยในคัมภีร์พระพุทธศาสนา (2) ศึกษาพระอริยบุคคลผู้บรรลุธรรมาภิสมัย และ (3) วิเคราะห์พระอริยบุคคลผู้บรรลุธรรมาภิสมัยตามหลักไตรสิกขา งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) ผลการวิจัยพบว่า ธรรมาภิสมัยในคัมภีร์พระพุทธศาสนา คือการตรัสรู้ธรรม หรือการบรรลุธรรม อันได้แก่โลกุตตรธรรม 9 จนเกิดปัญญาญาณรู้แจ้งอริยสัจ 4 อันเป็นผลสืบเนื่องมาจากการฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าและจากพระสาวกพร้อมกับการปฏิบัติตามหลักสมถะและวิปัสสนากรรมฐานกระทั่งได้บรรลุธรรมาภิสมัยเป็นพระอริยบุคคล พระอริยบุคคลผู้บรรลุธรรมาภิสมัย มีจำนวน 8 รูป/คน คือ พระสารีบุตรเถระ พระอานนท์เถระ บรรลุธรรมาภิสมัยในระดับอรหัตตผล หัตถกอาฬวกะ จิตตคฤหบดี บรรลุธรรมาภิสมัยในระดับอนาคามิผล อิสิทัตตะ นางสุมนาเทวี บรรลุธรรมาภิสมัยในระดับสกทาคามิผล อนาถบิณฑิกเศรษฐี หมอชีวกโกมารภัจ บรรลุธรรมาภิสมัยในระดับโสดาปัตติผล ไตรสิกขา คือ (1) อธิสีลสิกขา เป็นการจัดระเบียบความประพฤติทางกาย วาจา (2) อธิจิตตสิกขา เป็นการจัดระเบียบจิตให้อยู่ในอารมณ์ที่เป็นกุศล (3) อธิปัญญาสิกขา การฝึกปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานโดยมีหลักธรรมสนับสนุน คือโพธิปักขิยธรรม 37 ประการ ได้แก่ สติปัฏฐาน 4 สัมมัปปธาน 4 อิทธิบาท 4 อินทรีย์ 5 พละ 5 โพชฌงค์ 7 อริยมรรคมีองค์ 8 โดยใช้ไตรลักษณ์เป็นกรอบในการพิจารณา หลักการเหล่านี้ส่งเสริมให้บรรลุธรรมาภิสมัย

Abstract: This thesis has three objectives: (1) to study the Dhamma attainments that were appeared in the Buddhist scriptures, (2) to study the noble persons (ariya-puggalas) who attain the Dhamma, and (3) to analyze the attainments of the noble persons according to Threefold Training. This thesis is a documentary research. The result of the research was found that the Dhamma attainments in Buddhism is the enlightenment or the omniscience in the Four Noble Truths, to have wisdom in seeing the five aggregates and everything that act in keeping with the law of Three Characteristics such as impermanence), (Anattatã), state of suffering (Dukkhatã) and soullessness (Anattatā), and to encourage the mind to be unattached to the Five Aggregates. The mind was free from the mental intoxication, because the person had listened to the Dhamma from the Buddha and his disciples, along with the practice of tranquility (samatha) and insight (vipassana) meditation until the person was enlightened as a noble person. The noble persons who attained the Dhamma there are 8 persons such as Phra Sariputta Thera and Phra Ananta Thera, attaining at the Dhamma level of absolute nirvana achiever (arahant); Hattaka Alavaka and Cittakahapatī, attaining at the Dhamma dhamma level of non-returner (Anāgāmī); Isidatta and Sumanā Dēvī, attaining at the Dhamma level of once-returner (Sakadāgāmī); Anaṭhapinḍika and Cīvaka Komārabhat, attaining at the Dhamma level of stream-winner (Sotāpanna). The Threefold Training (tri-sikkhā) is (1) extreme study of precept (Adhisilasikkhā) -the way of organizing bodily and verbal behaviors in order; (2) extreme study of mind (Adhicittasikkhā) - the way of organizing the mind in a virtuous mood; and (3) extreme study of wisdom (Adhipanyasikkhā) - the practice of insight meditation in accordance with the principles of 37 qualities related to awakening/understanding (Bodhipakkhiyā dhammā) such as the 4 Foundations of Mindfulness (Satipatthãnã 4), the 4 right efforts (Sammappadhãnã 4), the 4 roads to power (Iddhipãdã 4), the 5 spiritual faculties (Indriyãni 5), the 5 mental powers (Balãni 5), the 7 factors of enlightenment (Bojjhañgã 7), and the noble eightfold path (Ariyam atthañgikam maggam) and using the three characteristics as the conceptual framework to encourage the attainment of the Dhamma.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: ผศ. ดร.แม่ชีกฤษณา รักษาโฉม

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: รศ. ดร.สมิทธิพล เนตรนิมิตร

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2564

Modified: 2023-07-10

Issued: 2566-05-10

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	B0J6BkNFsJbhDIjqy2c0Xv1yF7t4r3zj77mC1bD0.pdf	1.5 MB	12	2025-03-24 15:30:11

ใช้เวลา

0.047219 วินาที