สืบชะตาล้านนา: แนวคิดและการเสริมสร้างความสัมพันธ์ ทางสังคมและจิตวิญญาณของชุมชนในล้านนา

Name: พูนทรัพย์ เกตุวีระพงศ์

Organization : ผู้วิจัย

Name: สมจิต ขอนวงค์

Organization : ผู้วิจัย

Name: ระวีโรจน์ ศรีคาภา

Organization : ผู้วิจัย

Name: ศักดิ์ดา สุวรรณทา

Organization : ผู้วิจัย

keyword: สืบชะตา

; แนวคิด

; ชุมชนล้านนา

; พหุลักษณ์

Abstract: การวิจัยครั้งนี้มีจุดประสงค์ 1) เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมา แนวคิด และคุณค่าเชิง จริยธรรมของประเพณีสืบชะตาในล้านนา 2) เพื่อศึกษารูปแบบและกระบวนการเสริมสร้าง ความสัมพันธ์ทางสังคมและจิตวิญญาณของประเพณีสืบชะตาที่มีต่อชุมชนในล้านนา 3) วิเคราะห์ คุณค่าความสัมพันธ์ในเชิงพหุลักษณ์ของประเพณีสืบชะตาในล้านนา โดยวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ขอบเขตของการวิจัย คือพื้นที่ในภาคเหนือตอนบน สามจังหวัด คือ จังหวัด แพร่ ลำปาง เชียงราย ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ พระสงฆ์ ปราชญ์ท้องถิ่น นักวิชาการศาสนา และวัฒนธรรม มัคนายก กลุ่มละ 10 รูป/คน 3 กลุ่ม รวมทั้งหมด 30 รูป/คน โดยการจัดเวทีเสวนา และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth interview) ผลการวิจัย พบว่า การสืบชะตาเป็นพิธีกรรมที่มี ต้นทุนทางสังคมสูง มีประวัติพื้นฐานมาจากศาสนาและตามปูมเหตุแห่งอิทธิพลของพระพุทธศาสนา และศาสนาพราหมณ์ที่เชื่อมโยงกันอย่างเหมาะสม มีแนวคิดจากต้นเค้าเดิมตามจารีตล้านนา และ ข้อมูลประวัติศาสตร์ยุคสมัยพระนางจามเทวีและพระเจ้าสามฝังแกนราชวงศ์เม็งราย ผนวกกับความ เชื่อในเรื่อง "กรรม"หรือ "กฏแห่งกรรม" "มงคล 38 ประการ" ส่งผลต่อการดำเนินชีวิตที่สร้างเสริม คุณธรรมและจริยธรรม ส่วนตัวบทสวดในพิธีกรรมที่ศักดิ์สิทธิ์ ได้เสริมสร้างพลังทางใจ แก่ชุมชนเกิด ความสามัคคีความเอื้ออาทรการเกื้อกูลพึ่งพาอาศัยกันมีความปรารถนาดีต่อกันก่อให้เกิดบุญริยาวัตถุ 10 ประการตามหลักของพระพุทธศาสนา กรสืบชะตาตามจารีตล้านนามีสามแบบ คือ การสืบชะตา คน สืบชะตาบ้านและสืบชะตาเมือง ส่วนการสืบชะตาแม่น้ำและป่าเกิด ขึ้นตามบริบทของสังคม ปัจจุบัน เน้นการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สร้างความยั่งยืนให้กับชีวิตสู่พัฒนาการทางจิตวิญญาณ ในระดับที่สูงขึ้นมีความสมดุลประสานสอดคล้องกันอย่างลงตัวในการดำเนินชีวิตโดยรวมของชุมชน ล้านนา รูปแบบกระบวนการสืบชะตา พบว่า ยังคงยึดรูปแบบดั้งเดิมที่ปฏิบัติตามจารีตประเพณีของ ล้านนา สะท้อนภาพของการดำรงชีวิตในเชิงพหลักษณ์ คือ การอยู่ร่วมกันของ "คนกับสังคม" "คนกับสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ"และ "คนกับสิ่งเหนือธรรมชาติ" เป็นสิ่งที่ชุมชนล้านนาดำเนินมาอย่าง ต่อเนื่องจากอดีตถึงปัจจุบัน ในกระบวนการของประเพณีสืบชะตา บทสวดและคัมภีร์ธรรม เมื่อ วิเคราะห์โดยรวมของพิธีแล้ว พบว่า เกิดการเสริมสร้างความเข้มแข็งทางใจเกิดกุศลกรรมบถ ความ สุจริต ทางกาย ทางวาจา ทางใจ การคิดดีทำดีด้วยหลักไตรสิกขา ปลูกฝังการเสียสละและการ บริจาค เป็นการเสริมสร้างความสัมพันธ์ทางสังคมและจิตวิญญาณ สำหรับคุณค่าความสัมพันธ์ในเชิง พหุลักษณ์ พบว่า มีความสัมพันธ์ด้านพระพุทธศาสนา จิตวิทยา สังคมวิทยา มานุษยวิทยา จารีต ประเพณีและพิธีกรรม สังคม เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และการพัฒนาจิตใจ พิธีสืบชะตาพื้นเมืองเหนือ เป็นการบูรณาการระหว่างพิธีกรรมจารีตประเพณี ศาสนา ความเชื่อวิถีปฏิบัติดั้งเดิมของล้านนาและ บริบทของสังคมสมัยใหม่เป็นการสร้างขวัญและกำลังใจ สร้างความเข้มแข็งที่เป็นรูปธรรมในสังคม ล้านนาโดยรวมอย่างยั้งยืนต่อไป. คำสำคัญ:สืบชะตา,แนวคิด,ชุมชนล้านนา,พลักษณ์

Abstract: The research's objectives are to study the background, concept, and moral value of the Luck-Bringing Ritual in Lanna culture; to study the Ritual's model and procedures in building the relationship in terms of the society and the soul of Lanna community, and also to analyze the Ritual's value in terms of multiculturalism of the Luck-Bringing Ritual in Lanna culture. The work is a qualitative research. The scope of research areas took place in the 3 upper Northern provinces comprising Phrae, Lampang, and Chiang Rai. The data, meanwhile, were gained not only documentary research but also the primary sources, secondary sources, seminars and in- depth interviews with the population and samples extracted from 30 peoples, local scholars, academics in religions and culture, and temple's assistants who were categorized in 3 groups. The result of the research found that the Luck-Bringing Ritual is a rite with high social cost and have influenced from religion suitable combined from Buddhism and Brahmanism. It is also believe to have been influenced by the ancient northern mores, the historical events during the reign of Queen Jamadhevi and King Samfanggaen of Meng Rai Dynasty, and the belief in 'Karma,' 'Rules of Karma,' and '38 Aspects of Mongkhol' which influence the life fueled by strengthened morals and ethics. In part of chanting for the Ritual was boost the community's morale a great deal and enable the residents to unite, be kind towards each other, help each other, and perform only good deeds to others. Furthermore, the Ritual can also ignite the 10 Values of Alms-Giving as stated in Buddhist teachings. The Luck-Bringing Ritual in northern culture can be classified in 3 ways as individual, bousehold and town, and forest and river whose origin was based on the context of the present society. The 3" concept of the Luck-Bringing Ritual for forest and river focuses on nature preservation as well as conveying sustainability to life by elevating spiritual development. It also reflects the rhythmic balance in leading one's life as seen in the overall Lanna Society. Regarding the format and the of procedure Luck-Bringing Ritual's concept found that the traditional format following the Lanna norms is still practiced, which, certainly, reflects the way of life from the angle of multiculturalism. Specifically, the Lanna Society has always practiced the co-habitation between 'man and society,' 'man and environment,' and 'man and the supernatural which have continuous conducted from the ancient time to present time. In the procedure of Luck-Bringing Ritual when holistically analysing the Ritual, it fund that the chanting and the Dhamma scripture help strengthen the mind to perform good deeds and remain honest in every aspect, whether it is physical, oral, or mental. The process also encourages the good thinking and good performance as advocated by the Rules of the Three Practices ('Trisikkha' in Buddhism) as well as planting the need to sacrifice and donate for people in need, which helps build up the relativity between the society and the mind. Elaborating on the Ritual's values in terms of multiculturalism, it is found that it is related to Buddhism, psychology, sociology, anthropology, norms, tradition, and rites as well as the society, the economic, the environment, and mind-boosting. Thus, it may be concluded that the Northern-style Luck-Bringing Ritual is the integration between rite, norms and tradition, religion, beliefs, Lanna culture's traditional practice and combined with modern-day social context. Its value, to be specific, plays a big part in boosting the morale as well as realistically strengthening the overall Lanna society for future sustainability. Keywords: Luck-bringing, concept, Lanna community, multiculturalism

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: สำนักบริหารโครงการวิจัยอุดมศึกษาและพัฒนามหาวิทยาลัยแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา (สกอ.)

Role: ผู้ให้ทุน

Created: 2557

Modified: 2566-05-05

Issued: 2566-05-05

งานวิจัย/Research report

application/pdf

tha

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	2557 สกอ.-รศ.พูนทรัพย์ เกตุวีระพงศ์.pdf	7.27 MB	25	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.051269 วินาที