ภูมิศาสตร์วัฒนธรรม: ประวัติศาสตร์ เส้นทางการเผยแผ่พระพุทธศาสนา และหลักพุทธธรรมในสมัยอยุธยา

Name: ธนู ศรีทอง

Organization : ผู้วิจัย

Name: บรรจง โสดาดี

Organization : ผู้วิจัย

Name: บูรกรณ์ บริบูรณ์

Organization : ผู้วิจัย

keyword: ภูมิศาสตร์วัฒนธรรม

; การเผยแผ่พระพุทธศาสนา

; สมัยอยุธยา

Abstract: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในสมัยอยุธยา เพื่อศึกษาเส้นทางการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในสมัยอยุธยา และเพื่อวิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่ปรากฎในหลักฐานทางโบราณคดีในสมัยอยุธยา เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยมีวิธีการดำเนินการวิจัย ประกอบด้วย การศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องจากแหล่งคันคว้าห้องสมุดและสื่ออินเตอร์เน็ต เทคโนโลยีสารสนเทศ ศึกษาในภาคสนามเพื่อการรวบรวมข้อมูล สัมภาษณ์เชิงลึกนักวิชาการ และประชุมกลุ่มย่อย ใช้วิธีวิเคราะห์แบบบรรยาย ผลการวิจัย พบว่า ประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในสมัยอยุธยาเป็นพระพุทธศาสนแบบเถรวาท เริ่มต้นจากการเผยแผ่จากประเทศอินเดียสู่สุวรรณภูมี สมัยทวารวดี ศรีวิชัย ลพบุรี สุโขทัย และล้านนา จนถึงสมัยอยุธยา โดยมีเหตุการณ์และเรื่องราวเกี่ยวกับการพระพุทธศาสนาที่สำคัญในสมัยกรุงศรีอยุธยา ได้แก่ การออกทรงผนวชเป็นการสืบพระราชประเพณี มีการสร้างและสถาปนาวัดที่วัตถุประสงค์แตกต่างกัน ไปเป็นจำนวนมาก เช่น วัดพุทไธศวรรย์ วัดป่าแก้ว วัดพระราม เป็นต้น พระพุทธศาสนาในสมัยอยุธยา มีทั้งความเจริญรุ่งเรือง ความทรงตัว และการเสื่อมถอยของพระพุทธศาสนา ทั้งนี้ เนื่องด้วยเหตุปัจจัยที่มีความหลากหลายทั้งที่เป็นปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอก ปัจจัยภายใน ได้แก่ การที่พระสงฆ์มีความใส่ใจในการศึกษาและการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ปัจจัยภายนอก ได้แก่ การปกครองประเทศโดยสมบูรณายาสิทธิราชและการติดต่อกับต่างประเทศ การนับถือพระพุทธศาสนาในสมัยอยุธยาว่าพระพุทธศาสนาในสมัยนี้ไม่สู้โน้มไปในหลักธรรมชั้นสูงนัก โดยมากสนใจมุ่งไปแต่เรื่องการบุญการกุศล บำรุงพระสงฆ์ สร้างวัดวาอาราม ปูชนียสถาน ปูชนียวัตถุ พืธีกรรม งานฉลอง งานนมัสการ เช่น ไหว้พระธาตุและพระพุทธบาท เป็นต้น การบำเพ็ญจิตภาวนาก็เน้นไปข้างความขลังศักดิ์สิทธิ์อิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์ มีเรื่องไสยศาสตร์ อาถรรพ์เข้ามาปะปนเป็นอันมาก มีการส่งพระสมณทูตไทยไปประเทศศรีลังกาจนทำให้เกิดสยามวงศ์หรืออุบาลีวงศ์มาจนกระทั่งทุกวันนี้ การเผยแผ่พระพุทธศาสนาในสมัยอยุธยามีความสัมพันธ์ทางการค้ากับหลายชาติ จนถือได้ว่าเป็นศูนย์กลางการค้าในระดับนานาชาติ ก่อให้เกิดเส้นทางการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเถรวาทแบบพระเจ้าอโศกมหาราช มหายาน เถรวาทแบบพุกาม และเถรวาทแบบลังกาวงศ์ รวมถึงอิทธิพลด้านพระพุทธศาสนาของอาณาจักรต่าง ๆ ที่มีอยู่ก่อนสมัยอาณาจักรอยุธยา ได้แก่ อาณาจักรละโว้ อาณาจักรอู่ทอง และอาณาจักรสุโขทัย เป็นผลทำให้พระพุทธศาสนาในสมัยอยุธยากลายเป็นพระพุทธศาสนาแบบเถรวาทที่ผสมกลมกลืนกับพระพุทธศาสนาแบบมหายานและศาสนาอื่น ๆ อย่างลงตัว เห็นได้จากหลักฐานทางโบราณคดี ได้แก่ โบราณสถาน สถาปัตยกรรม ประติมากรรม จิตรกรรม และวรรณกรรม หลักพุทธรรมที่ปรากฏในหลักฐานทางโบราณคดีในสมัยอยุธยา พบได้จากการสถาปนาวัด สร้างวัด ปฏิสังขรณ์วัด สร้างสถาปัตยกรรม ประติมากรรม จิตรกรรม และงานวรรณกรรม เป็นจำนวนมาก ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลของหลักพุทธรรมในพระพุทธศาสนาทั้งโดยตรงและโดยอ้อมที่ปรากฏในหลักฐานทางโบราณคดีในสมัยอยุธยา ประกอบด้วย บุคคลหาได้ยาก 2 ได้แก่ บุพการี กตัญญูกตเวที หลักทิศ 6 ซึ่งเป็นหลักธรรมที่ต่างปฏิบัติตอบแทนชั่งกันและกัน ได้แก่ ปุรัตถิมทิศ ทักษิณทิศ ปัจฉิมทิศ อุตตรทิศ เหฏฐิมทิศ อุปริมทิศ หลักทศพิธราชธรรม ได้แก่ ทาน ศีล ปริจจาคะ อาชชวะ มัททวะ ตปะ อักโกธะ อวิหิงสา ขันติ อวิโรธนะ อิทธิบาท 4 ได้แก่ ฉันทะ วิริยะ จิตตะ วิมังสา ศรัทธา < ได้แก่ ก้มมสัทธา วิปากสัทธา กัมมัสสกตาสัทธา ตถาคตโพธิสัทธา หลักพระพุทธคุณ 3 ได้แก่ ปัญญาคุณ วิสุทธิคุณ กรุณาคุณ หลักบูชา 2 ได้แก่ อามิสบูชา ปฏิบัติบูชา คารวธรรม 6 ได้แก่ สัตถุคารวตา ธัมมคารวตา สังฆคารวตา สิกขาคารวตา อัปปมาทคารวตา ปฏิสันถาร คารวตา ทศบารมี ได้แก่ ทน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิษฐษน เมตตา และอุเบกขา

Abstract: The objectives of this research were to study the History, propagation routes of Buddhism, and principles of Buddhadhamma appeared in archaeological evidences in Ayuttaya period. It was a qualitative research. The data collection consisted of studying related documents and researches from library and Internet resources, field studying, in-depth interviews, and group discussion. Descriptive analysis was used for data analysis. The results were found that: Buddhism in Ayutthaya was the Theravada Buddhism. It was originated by the propaganda from India to Suvarnabhumi, Dvaravati, Srivichai, Lop Buri, Sukhothai and Lanna periods until the Ayutthaya period. There were important various events about the Buddhism in Ayutthaya period. They were tradition of royal tradition, the construction and establishment of the temples with different purposes such as Wat Buddhaisawan, Wat Pa Kaew, and Wat Phra Ram. There were prosperity, stability and decline of Buddhism in Ayutthaya Period due to both internal and external factors. The internal factors were the Buddhist monks' attention to the study and propagation of Buddhism. The external factors included the absolute monarchy and the international connection. The Buddhists in the Ayutthaya period did not emphasize in deep principles of Buddhism, but in general merit making, Buddhist monk patronizing, temple construction, ceremonies, worshipping rituals, the sacred magic, miraculous miracles, and superstition. The Thai Buddhist missionary monks were sent to settle downed Buddhism in Sri Lanka, called the Upali Wong or Siam Nigaya. Buddhism propagation in Ayutthaya had many trade relations with the foreign nations. It was considered as an international trade center. The propagation routes started from Ashoka Theravada Buddhism, Mahayana, Pagan Theravada Buddhism, and Langka Wong Theravada Buddhism Including the influence of Buddhism in the previous kingdoms such as the Lawoe, U-Thong, and Sukhothai to establish in Ayutthaya Kingdom. This made Buddhism in Ayutthaya as Theravada Buddhism that blended with Mahayana Buddhism and other religions. The evidences were found in architecture, sculpture, painting and literature existed in different places. The Buddhist principles that appeared in the archaeological evidences in the Ayutthaya period were founded from the temples, architecture, sculpture, painting and literature. This reflected the influence of Buddhism appeared in the archaeological evidences of the Ayutthaya period. Those Buddhadhamma principles were Dullabha-puggala 2 (rare persons), Disa 6 (six directions), Rajadhamma (ten virtues of a ruler), Iddhipada (four paths of accomplishment), Saddha 4 (faith), Buddhaguna 3 (qualities of attributes of the Buddha), Puja 2 (acts of worship), Garava 6 (reverence), and Parami (perfections).

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: ได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย MCU RS 610759134

Role: ผู้ให้ทุน

Created: 2559

Modified: 2566-04-01

Issued: 2566-04-01

งานวิจัย/Research report

application/pdf

tha

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	2559-134 ธนู ศรีทอง.pdf	5.49 MB	8	2025-10-17 18:38:17

ใช้เวลา

0.032407 วินาที