สถานะทางอนุกรมวิธานของปลาแค้ติดหินสกุล Glyptothorax ที่พบในประเทศไทย และความสามารถในการปรับตัวของปลาแค้ติดหินสามแถบ (Glyptothorax trilineatus Blyth, 1860) เพื่อดำรงชีวิตในกระแสน้ำที่ไหลแรง

Taxonomic status of genus glyptothorax in Thailand and adhesive ability of glyptothorax trilineatus blyth, 1860 in riffles running water

Name: ทศพล ชำนิวิกัยพงศ์

keyword: กายวิภาคศาสตร์ของปลา

; ปลาแค้

; ปลาแค้ติดหิน

; อนุกรมวิธานปลา

; อวัยวะช่วยยึดเกาะ

Abstract: ในการศึกษานี้มีการแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ดังนี้ 1) การศึกษาด้านอนุกรมวิธาน การจัดกลุ่มและการจัดจำแนกชนิด 2) การศึกษาลักษณะและโครงสร้างภายใน และ 3) การศึกษาการการจำลองการยึดเกาะเลียนแบบธรรมชาติ ในส่วนแรกพบว่าจากข้อมูลจากการวัด - นับ และลักษณะภายนอก สามารถแบ่งกลุ่มในขั้นต้นได้ด้วยลักษณะและรูปแบบของอวัยวะช่วยยึดเกาะที่หน้าอกออกเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่ม heart type, pentagon type, gular bridge type และ laurel wreath type โดยในกลุ่ม heart type มีกลุ่มย่อย trilineatus group ซึ่งเป็นกลุ่มของสมาชิกที่มีลักษณะภายในกลุ่มที่ คล้ายคลึงกันมาก นอกจากนี้ยังใช้วิธีการวัดแบบโครงข่ายยืด (truss network เพื่อนำข้อมูลไปใช้ในการวิเคราะห์ผลแบบการวิเคราะห์องค์ประกอบหลัก (Principal component analysis : PCA) และการวิเคราะห์จำแนกกลุ่ม (Discriminant analysis) เพื่อช่วยในการนหาลักษณะเด่นที่ช่วยให้จัด จำแนกชนิดปลาที่เป็นสมาชิกในกลุ่มนั้นได้ง่ายขึ้น โดยพบว่าลักษณะในส่วนของความยาวจากจุดเริ่มต้นของครีบกันถึงจุดสิ้นสุดของครีบไขมันในแนวเฉียง ความยาวจากจุดสิ้นสุดของครีบไขมันถึงจุดเริ่มต้นของแพนล่างของครีบหางในแนวเฉียง และความลึกของคอดหาง เป็นลักษณะที่มี ความสำคัญสูงต่อการนำมาใช้เพื่อจัดจำแนกกลุ่มและชนิดเมื่อใช้แหล่งน้ำหรือแหล่งที่อยู่อาศัยของปลาเป็นตัวแปรในการวิเคราะห์ 2) การศึกษาลักษณะและโครงสร้างภายในของปลาแติดหินสกุล Glyptothorax ที่พบประเทศไทย มีการศึกษาอยู่ 3 รูปแบบ ได้แก่ การศึกษาเกี่ยวกับกระดูก กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่อเฉพาะตำแหน่งของอวัยวะช่วยยึดเกาะที่หน้าอก โดยผลการศึกษาเกี่ยวกับกระดูกนั้นสามารถพบได้ว่ามีลักษณะหรือความแตกต่างในกระดูกส่วน กะโหลก (ตำแหน่ง frontal, supraoccipital, anteriormedial fontanelle และ posterior medial fontanelle) กระดูกสันหลัง (ตำแหน่ง neural spine) กระดูกครีบหู (ตำแหน่ง coracoid และ humeral process) และกระดูก nuchal plate (ตำแหน่ง anterior nuchal plate และ posterior nuchal plate) ซึ่งสามารถนำข้อแตกต่างมาประกอบการตัดสินใจในการแยกชนิดได้ ในส่วนของกล้ามเนื้อพบว่ากล้ามเนื้อของปลาแค้ติดหินสกุล Glyptothorax ในประเทศไทยนั้นมีตำแหน่งของกล้ามเนื้อต่าง ๆ ที่เหมือนกัน และมีรูปร่างของกล้ามเนื้อที่คล้ายกัน อีกทั้งยังพบว่าบริเวณเหนือกล้ามเนื้อ epaxial ในตำแหน่งของอวัยวะช่วยยึดเกาะจะมีเนื้อเยื่อชั้นเมือก (mucus chamber) อยู่ด้วย ส่วนการศึกษาเนื้อเยื่อวิทยา (Histological study) พบว่าอวัยวะยึดเกาะที่หน้าอกจะมีชั้นเมือก แต่อวัยวะยึดเกาะที่อยู่ตรงครีบหูจะไม่มีชั้นเมือกและการใช้กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน (SEM) พบว่าในปลาแค๊ติดหินชนิด G. burmanicus จะมีลักษณะของตะขอจิ๋วที่แตกต่างจากชนิดอื่น โดยจะมีลักษณะปลายที่ทุ่ และโค้งมนมากกว่าที่จะมีลักษณะเป็นตะขอดังที่ปรากฎในชนิดอื่นและ 3) การศึกษาการการจำลองการยึดเกาะเลียนแบบธรรมชาติ พบว่าปลาแค้ติดหินไม่ได้เพียงแค่ใช้อวัยวะช่วยยึดเกาะบนหน้าอกเพื่อทำการยืดเกาะกับวัตถุใต้น้ำเป็นหลักเพียงเท่านั้นหากแต่ยังสามารถใช้ครีบหูในการสร้างอุทกพลศาสตร์ในบริเวณผิวด้านบนของครีบเพื่อให้เกิดแรงกด หากแต่ยังสามารถใช้ครีบหูในการสร้างอุทกพลศาสตร์ในบริเวณผิวด้านบนของครีบเพื่อให้เกิดแรงกดของน้ำในการช่วยยืดเกาะกับวัตถุ อีกทั้งยังมีการควบคุมครีบอื่น ๆ เพื่อช่วยในการทรงตัวได้อีกด้วย คำสำคัญ: กายวิภาคศาสตร์ของปลา, ปลาแค้, ปลาแค้ติดหิน, อนุกรมวิธานปลา, อวัยวะช่วยยึดเกาะ

มหาวิทยาลัยแม่โจ้. สำนักหอสมุด

Address: เชียงใหม่

Email: mjudc@mju.ac.th

Name: อภินันท์ สุวรรณรักษ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาหลัก

Name: บัญญัติ มณเฑียรอาสน์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม

Name: จงกล พรมยะ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม

Created: 2019

Modified: 2566-03-27

Issued: 2565-11-21

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

Th

tha

DegreeName: ปริญญาโท วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาเทคโนโลยีการประมงและทรัพยากรทางน้ำ

Level: Master's Degree

Descipline: Master of Science in Fisheries Technology and Aquatic Resour

Grantor: Maejo University

©copyrights มหาวิทยาลัยแม่โจ้

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	abstract.pdf	2.12 MB
2	fulltext.pdf	79.5 MB

ใช้เวลา

0.034845 วินาที