พลวัตความหมายคำว่า บ้าน ของคนไร้บ้าน

House, shelter, home : homelessness and dynamic meanings of home among the homeless

Name: ญาณิกา อักษรนำ

keyword: บ้าน

Othors: คนไร้ที่อยู่ -- ไทย

; คนไร้บ้าน

Othors: คนไร้ที่อยู่ -- การเคหะ -- ไทย

; ศูนย์พักคนไร้บ้าน

Abstract: วิทยานิพนธ์เล่มนี้มุ่งหมายศึกษาเกี่ยวกับพลวัตความหมายของบ้านของคนไร้บ้านโดยมีคำถามวิจัย คือ ภายใต้กระบวนการเปลี่ยนผ่านที่อยู่อาศัยจากที่อยู่อาศัยเดิมมายังพื้นที่สาธารณะและมาเข้าสู่ศูนย์พักคนไร้บ้านไปจนถึงการกลับไปมีที่อยู่อาศัยอีกครั้งของคนไร้บ้าน คำว่า “บ้าน” มีพลวัตของความหมายเปลี่ยนไปอย่างไร ในแง่ของอำนาจควบคุมเหนือพื้นที่ สายสัมพันธ์ของความเป็นครอบครัว และการมีอาณาเขตที่ “คนไร้บ้าน” สามารถครอบครองได้ในแง่จิตใจ และมิติต่างๆ เหล่านี้สัมพันธ์กับการมีหรือไม่มีที่อยู่อาศัยอย่างไร จากคำถามดังกล่าวการศึกษาครั้งนี้มีประเด็นสำคัญ 2 ประเด็น คือ 1) ประสบการณ์ของคนไร้บ้านต่อคำว่า “บ้าน” ที่เกิดจากการเปลี่ยนผ่านที่อยู่อาศัยก่อนการเข้าสู่ศูนย์พักคนไร้บ้าน ระหว่างอยู่ในศูนย์พักคนไร้บ้าน จนกระทั่งบางคนสามารถไปสู่การมีที่อยู่อาศัยของตนเอง 2) ความสัมพันธ์ของบ้านในมิติของความหมายและในมิติทางกายภาพ (ที่อยู่อาศัย) ของคนไร้บ้าน ที่ทำให้เกิดพลวัตของการให้ความหมาย การเปลี่ยนแปลงความหมายของคำว่า “บ้าน” ในมิติพื้นที่ของอำนาจในการควบคุม พื้นที่ที่แสดงถึงครอบครัว พื้นที่ในการแสดงความรู้สึกและตัวตนของคนไร้บ้าน และความสัมพันธ์ระหว่างบ้านในมิติต่างๆ กับประสบการณ์ของคนไร้บ้านในแต่ละช่วง จากการศึกษาในประเด็นดังกล่าว พบว่า การออกมาเป็นคนไร้บ้านที่เกิดจากการสูญเสียบ้านในเชิงความรู้สึก ไม่ว่าจะเกิดจากความผิดพลาดในชีวิตจนรู้สึกสิ้นไร้ศักดิ์ศรี ไม่อาจบากหน้ากลับไปบ้าน จนตัดสินใจเดินออกมา หรือจากความรู้สึกว่า ไม่ได้รับการยอมรับจากสมาชิกในครอบครัว ไม่มีที่ทางหรือรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของสายสัมพันธ์ในบ้าน การออกจากที่อยู่อาศัย (บ้านเชิงกายภาพ) ณ เวลานั้นจึงดูเป็นทางเลือกที่ดีกว่าสำหรับคนไร้บ้าน งานศึกษานี้ยังต้องการเสนอด้วยว่า การจะกลับไปมีบ้านอย่างมั่นคงได้อีกครั้ง ยังต้องการมากกว่าการสนับสนุนให้มีที่อยู่อาศัยในเชิงกายภาพ แต่ต้องมีการกอบกู้ศักดิ์ศรีและตัวตนของคนไร้บ้าน อย่างน้อยก็ในระดับที่ทำให้เขากลับมามีความสัมพันธ์ทางสังคมกับคนอื่นอย่างมีความหมายได้อีกครั้ง ทั้งนี้ความสัมพันธ์ที่ว่าอาจจะไม่ได้เป็นไปในรูปของครอบครัวที่มีพ่อ แม่ ลูก สามีหรือภรรยา เท่านั้น แต่การมีคนที่ไว้ใจ พึ่งพาอาศัยได้ก็มีส่วนอย่างสำคัญในการกลับสู่สังคม และกลับไปมีที่อยู่อาศัยอย่างมั่นคงได้อีกครั้ง การศึกษาประสบการณ์ของคนไรบ้านทำให้เราเห็นพลวัตของบ้านที่ไม่ตายตัว การนิยามบ้านเกิดขึ้นจากการปฏิสัมพันธ์ของที่ที่เราอยู่ (ประกอบไปด้วยกายภาพ ความสัมพันธ์ ความรู้สึก การตอบสนองต่อชีวิต) กับบ้านในอุดมคติเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นตลอดเวลา แม้เรารู้สึกว่าที่แห่งนั้นเป็นบ้านแล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นความเป็นบ้านนั้นยังมีการเปลี่ยนแปลงซึ่งขึ้นกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปแต่ละช่วงชีวิต ความหมายของบ้านที่เกิดขึ้นในศูนย์พักคนไร้บ้านฯ แสดงให้เห็นความหมายบ้านใน 3 มิติซึ่งได้แก่ พื้นที่ของอำนาจในการควบคุม พื้นที่ที่แสดงถึงครอบครัว พื้นที่ในการแสดงความรู้สึกและตัวตน ความหมายที่เกิดขึ้นในบริบทเฉพาะของศูนย์ที่ไม่ได้มีลักษณะทางกายภาพเหมือนบ้านที่เราคุ้นเคย ทำให้เราเห็นว่าการกลับมามีบ้านของคนไร้บ้านนั้นมีพลวัตของคำว่าบ้านที่ถูกปรับไปกับสิ่งที่เขาพบเจอ (การอยู่ในศูนย์พักคนไร้บ้านฯ) การมีบ้านอีกครั้งของคนไร้บ้านเป็นอนาคตและความหวังในชีวิตที่จะไปสู่การจะมีบ้านที่ใกล้เคียงกับบ้านในอุดมคติของตนเองในชีวิตยิ่งๆ ขึ้น เพราะมีบ้านทำให้คนไร้บ้านมองเห็นเส้นทางในอนาคตที่จะก้าวเดินไปและเล็งเห็นว่าเส้นทางนี้เป็นถนนที่เดินไปได้

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. หอสมุดแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: preserv@tu.ac.th

Name: จันทนี เจริญศรี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2558

Modified: 2564-10-07

Issued: 2564-10-07

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

DOI: 10.14457/TU.the.2015.384

tha

DegreeName: สังคมวิทยาและมานุษยวิทยามหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: การวิจัยทางสังคม

Grantor: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

©copyrights มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	4492yanika.pdf	6.2 MB	20	2025-10-20 22:53:12

ใช้เวลา

0.029676 วินาที