การใช้จุลินทรีย์ละลายฟอสเฟตเพื่อการปลูกข้าวในสภาพแอโรบิค

Utilization of the p solubilizing microbe for aerobic rice cultivation

Name: กฤชญา ปัญญา

keyword: แบคทีเรียละลายฟอสเฟต

ThaSH: มหาวิทยาลัยแม่โจ้ -- วิทยานิพนธ์

ThaSH: จุลินทรีย์

ThaSH: ข้าว -- การปลูก

ThaSH: ฟอสเฟต

Abstract: ข้าวไร่มักมีผลผลิตต่ำ เนื่องจากปัญหาการขาดฟอสฟอรัส ซึ่งพบในดินที่มีสภาพไม่มีน้ำขัง และดินมีความเป็นกรดหรือด่างจัด ซึ่งส่งผลให้ฟอสฟอรัสถูกตรึงด้วยธาตุอาหารอื่นในดินส่งผลให้ ฟอสฟอรัสอยู่ในรูปที่ไม่เป็นประโยชน์และพืชไม่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้การนำจุลินทรีย์ที่ สามารถช่วยในการละลายฟอสฟอรัสให้อยู่ในรูปที่พืชสามารถนำไปใช้ได้อาจเป็นแนวทางการเพิ่ม ความเป็นประโยชน์ของฟอสฟอรัสผลผลิตข้าวได้ ดังนั้นในการศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมิน การตอบสนองของข้าวเมื่อใช้จุลินทรีย์ละลายฟอสเฟตภายใต้สภาพฟอสฟอรัสที่มีรูปต่างกัน ประเมิน วิธีการที่เหมาะสมในการใช้จุลินทรีย์และตรวจสอบความจำเพาะเจาะจงระหว่างพันธุ์ข้าวและ จุลินทรีย์ละลายฟอสเฟต โดยศึกษาในระยะกล้า แบ่งออกเป็น 3 การทดลอง การทดลองที่ 1 ทำการ ปลูกข้าว 2 พันธุ์คือ พันธุ์ซิวแม่จัน และพันธุ์ขาวดอกมะลิ105 ในดินที่มีสภาพฟอสฟอรัส 2 รูป ประกอบด้วย (Ca3O8P2 : Ca-P) เป็นรูปที่ไม่เป็นประโยชน์และ (KH2PO4: K-P) เป็นรูปที่เป็น ประโยชน์ ร่วมกับการใส่เชื้อแบคทีเรีย 3 ชนิด คือ Acinetobacter baumannii strain CR 1.8 Bacillus subtilis strain MC 21 และไม่ใส่จุลินทรีย์ในการทดลองที่ 2 วางแผนการทดลอง 3x3x2 Factorial in RCBD ทำการทดลอง 3 ซ้ำ ปัจจัยที่ 1 คือ การใส่จุลินทรีย์ ประกอบด้วย Acinetobacter baumannii strain CR 1.8 Bacillus subtilis strain MC 21 และไม่ใส่จุลินทรีย์ (แช่ในน้ำกลั่น เป็นกรรมวิธีควบคุม) ปัจจัยที่ 2 คือ พันธุ์ข้าว ประกอบด้วย พันธุ์ขาวดอกมะลิ105 กข 49 และ R 258 และปัจจัยที่ 3 คือ วิธีการจุลินทรีย์ประกอบด้วย การแช่จุลินทรีย์และการฉีดพ่น จุลินทรีย์และในการทดลองที่ 3 ทำการปลูกข้าว 20 พันธุ์/สายพันธุ์ ในดินที่มีการใส่จุลินทรีย์ Bacillus subtilis strain MC 21 และไม่ใส่จุลินทรีย์รวมทั้งหมดมี40 กรรมวิธีทำการทดลอง 3 ซ้ำ ผลการศึกษาพบว่า สามารถแบ่งกลุ่มตามการตอบสนองลักษณะการเจริญเติบโตของข้าวได้3 กลุ่ม โดยกลุ่มที่ 1 และ 3 ได้รับอิทธิพลเนื่องจากพันธุ์ข้าว คือ กลุ่มที่ 1 เป็นกลุ่มของพันธุ์ซิวแม่จันเพียง อย่างเดียวและกลุ่มที่ 3 เป็นกลุ่มของพันธุ์ข้าวขาวดอกมะลิ105 เพียงอย่างเดียว ส่วนกลุ่มที่ 2 กลุ่ม พันธุ์ที่ได้รับอิทธิพลร่วมระหว่างการใส่จุลินทรีย์และสภาพฟอสเฟต ประกอบด้วยพันธุ์ข้าวทั้ง 2 พันธุ์ คือ พันธุ์ซิวแม่จันที่ปลูกในสภาพฟอสเฟตในรูปที่เป็นประโยชน์ร่วมกับสภาพที่ไม่ใส่จุลินทรีย์(ซิวแม่จัน + ฟอสเฟตรูป K-P + ไม่ใส่จุลินทรีย์) และพันธุ์ขาวดอกมะลิที่ปลูกในสภาพฟอสเฟตในรูปที่ไม่เป็น ประโยชน์ร่วมกับการใส่จุลินทรีย์ทั้งสองชนิดร่วมด้วย (ขาวดอกมะลิ105 + ฟอสเฟตรูป Ca-P + CR 1.8 และขาวดอกมะลิ105 + ฟอสเฟตรูป Ca-P + MC 21) และหลังจากนำข้อมูลที่ได้จากการจัด กลุ่มมาวิเคราะห์คำความแปรปรวน ปรากฏผลว่าการใส่จุลินทรีย์ทั้งสองชนิดสามารถส่งเสริมการ เจริญเติบโตของข้าวให้มีความสูงต้น ความยาวราก จำนวนราก ความเขียวใบ และน้ำหนักรากแห้ง เพิ่มขึ้น ในขณะที่การเจริญเติบโตด้านจำนวนรากและคำความเขียวใบของข้าวกลุ่มที่ 3 คือ กลุ่มข้าว ขาวดอกมะลิ105 มีคำมากกว่ากลุ่มอื่น ๆ ส่วนการเจริญเติบโตด้านจำนวนใบ น้ำหนักต้นแห้ง น้ำหนักรากแห้ง และน้ำหนักใบแห้งของข้าวทั้ง 3 กลุ่มไม่มีความแตกต่างกันทางสถิตินอกจากนี้การ ทดลองที่ 2 ยังพบว่า ชนิดของจุลินทรีย์ที่ใช้ร่วมกับการแช่หรือการฉีดพ่นส่งผลต่อการสร้างรากของ ต้นข้าวที่ระยะ 14 และ 21 วันหลังปลูกอย่างชัดเจน โดยกรรมวิธีการแช่เมล็ดข้าวด้วยจุลินทรีย์ชนิด ต่าง ๆ ก่อนการย้ายปลูกส่งผลให้ต้นข้าวมีจำนวนรากเพิ่มมากกว่าต้นข้าวที่ผ่านการเตรียมเมล็ดพันธุ์ โดยการฉีดพ่นจุลินทรีย์ในขณะต้นข้าวที่อายุ21 วันหลังปลูก ที่ผ่านการเตรียมเมล็ดด้วยการฉีดพ่น จุลินทรีย์มีจำนวนรากมากกว่าต้นข้าวที่ผ่านการเตรียมเมล็ดด้วยการแช่สารละลายจุลินทรีย์ ทั้งนี้ จุลินทรีย์ต่างชนิดกันส่งผลต่อการกระตุ้นการสร้างจำนวนรากของต้นข้าวในช่วงอายุที่ต่างกัน โดยการ ใช้จุลินทรีย์MC 21 ส่งผลให้ความสูงต้น ความเขียวใบ จำนวนราก น้ำหนักต้นแห้ง และน้ำหนักราก แห้ง มีคำมากกว่าการใช้จุลินทรีย์ CR 1.8 และการไม่ใส่จุลินทรีย์สำหรับอิทธิพลของสายพันธุ์ข้าว ส่งผลต่อความสามารถในการสร้างใบและรากต่อต้นของข้าวอย่างชัดเจนในทุกระยะการเจริญเติบโต รวมถึงคำความเขียวที่ข้าวอายุ14 วันหลังปลูก และจากผลการศึกษาการทดลองที่ 3 ทำให้เห็นได้ว่า สายพันธุ์ข้าวส่วนใหญ่ในการศึกษานี้ไม่ตอบสนองการใส่จุลินทรีย์MC21 ในระยะการเพาะเมล็ด มี เพียงสายพันธุ์R 258 RD 49 และ RD 41 เทำนั้นที่การเจริญเติบโตบางลักษณะได้รับผลการกระตุ้น ให้เพิ่มขึ้นต่างจากต้นที่ไม่ได้รับจุลินทรีย์MC21 ในทางกลับกัน ข้าวสายพันธุ์PT 1 เป็นสายพันธุ์ที่ ได้รับผลในเชิงการยับยั้งการเจริญเติบโตในหลายลักษณะ ทำให้เห็นได้ว่าการเลือกใช้จุลินทรีย์เพื่อ ส่งเสริมการเจริญเติบโตของข้าวนั้นจำเป็นต้องคำนึงถึง ความจำเพาะเจาะจงระหว่างชนิดของ จุลินทรีย์และสายพันธุ์ข้าว รวมถึงต้องทำการศึกษาถึงการตอบสนองของข้าวแต่ละสายพันธุ์ใน ลักษณะต่าง ๆ ก่อนการนำไปปรับใช้ให้เหมาะสมต่อไป

มหาวิทยาลัยแม่โจ้. สำนักหอสมุด

Address: เชียงใหม่

Email: mjudc@mju.ac.th

Name: เนตรนภา อินสลุด

Role: ประธานอาจารย์ผู้รับผิดชอบหลักสูตร

Name: วาสนา วิรุญรัตน์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม

Name: จีราภรณ์ อินทสาร

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม

Name: เนตรนภา อินสลุด

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาหลัก

Created: 2563

Modified: 2564-06-29

Issued: 2564-06-29

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: 633.18 ก272ก 2563

tha

DegreeName: วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: พืชไร่

Grantor: มหาวิทยาลัยแม่โจ้

©copyrights มหาวิทยาลัยแม่โจ้

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	abstract.pdf	1.28 MB	13	2026-05-26 18:16:01
2	fulltext.pdf	3.8 MB	19	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.058649 วินาที