บุญนิยม : จริยธรรมทางเศรษฐกิจกับการขับเคลื่อนทางสังคมของชาวอโศก

Booniyom : Asoka's economic ethics and social movements

Name: บัณฑิต ศิริรักษ์โสภณ

keyword: มานุษยวิทยาศาสนา

Othors: พุทธสถานปฐมอโศก

; พุทธศาสนาเถรวาท

Othors: พุทธศาสนา -- แง่เศรษฐกิจ

; ขบวนการอโศก

; ปฐมอโศก บุญนิยม

Abstract: “อโศก” เป็นขบวนการพุทธศาสนา ที่ก่อรูปขึ้นในสังคมไทยตั้งแต่ในต้นทศวรรษ 2510 ขบวนการดังกล่าวปรากฏตัวตนและความเป็นองค์กรเอกเทศชัดเจน เมื่อผู้นำทางจิตวิญญาณของชาวอโศกคือท่านโพธิรักษ์ ประกาศแยกตัวจากการปกครองของมหาเถรสมาคม เมื่อปี พ.ศ. 2518 “อโศก” ทำงานเผยแผ่พระพุทธศาสนาตามแนวทางของตัวเอง โดยอ้างอิงการปฏิบัติตามหลักพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า ด้วยการก่อตั้งชุมชนอโศกขึ้นในที่ต่าง ๆ พร้อมกับขยายเครือข่ายสมาชิก หรือ “ญาติธรรม” ออกไปอย่างกว้างขวาง ชุมชนและเครือข่ายดังกล่าวทำหน้าที่เป็นองค์กรผลิตทางเศรษฐกิจภายใต้หลักปรัชญาที่ชาวอโศกเรียกว่า “บุญนิยม” วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ พยายามทำความเข้าใจพัฒนาการของปรัชญาทางเศรษฐกิจแบบดังกล่าว ผ่านคำอธิบายและปฏิบัติการต่าง ๆ ขององค์กรอโศก โดยแยกพิจารณาเป็น 3 ช่วงตามลำดับเวลา ได้แก่ ยุคก่อกำเนิด “อโศก” (พ.ศ. 2513-2530) ยุค “อโศก” สร้างสัมพันธ์กับสังคมภายนอก (พ.ศ. 2531-2539) และ ยุค “อโศก” หลังห้วงวิกฤตเศรษฐกิจประเทศไทย (พ.ศ. 2540-ปัจจุบัน) สนามหลักของงานศึกษาอยู่ที่ “ปฐมอโศก” ซึ่งเป็นชุมชนสาขาขนาดใหญ่ในเครือข่ายของอโศก มีสถานะเป็นหน่วยการผลิตทางเศรษฐกิจครบวงจร ขณะเดียวกันก็ศึกษาครอบคลุมถึงปฏิบัติการทางเศรษฐกิจที่ปฐมอโศกมีร่วมกับชุมชนอโศกอื่น ๆ และกับสังคมภายนอกด้วย อโศกนิยามการปฏิบัติธรรมตามหลักพุทธศาสนา ว่าบุคคลสามารถบรรลุถึงนิพพานหรือการสิ้นทุกข์ได้ ในลักษณะของกระบวนการลดละเลิกกิเลสอย่างสะสมค่อยเป็นค่อยไป ผ่านการทำงานหนักเพื่อการผลิต โดยมุ่งประโยชน์ต่อผู้อื่น การอธิบายหลักปรัชญาทางศาสนาซึ่งกลายมาเป็นพื้นฐานของปรัชญาทางเศรษฐกิจเช่นนี้ เปรียบเทียบได้กับกรณีศึกษาของมักซ์ เวเบอร์ (Max Weber) ที่อธิบายการก่อร่างสร้างอุดมการณ์ทางศาสนาของชุมชนโปรเตสแตนต์ในโลกตะวันตก ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 16 ที่เน้นการทำให้พระเจ้าพึงพอใจด้วยการที่บุคคลทำงานหนักและรู้จักอดออมมัธยัสถ์ กระทั่งได้กลายมาเป็นพื้นฐานของการผลิตที่เน้นความมั่งคั่ง สั่งสมทุน และลงทุนต่อเนื่อง ที่ได้พัฒนาเป็นระบบทุนนิยมต่อมา “อโศก” ในยุคก่อกำเนิด เน้นการสร้างชุมชนปฏิบัติธรรม ภายใต้วิถีการผลิตทางเศรษฐกิจแบบพึ่งตัวเอง โดยสร้างความสัมพันธ์กับสังคมภายนอกเพียงในระดับจำกัด ในระยะต่อมา “อโศก” จึงค่อยสานสัมพันธ์กับชุมชนภายนอกเพิ่มมากขึ้น ผ่านกิจกรรมทางเศรษฐกิจ “บุญนิยม” ต่าง ๆ เพื่อคืนกำไรจากการผลิตกลับคืนสู่สังคม ที่สำคัญและถือเป็นสัญลักษณ์ของพัฒนาการ “อโศก” ในช่วงเวลานี้ คือการจัดงาน “ตลาดอาริยะ” ที่ชาวอโศกนำสินค้าซึ่งส่วนใหญ่เป็นผลผลิตของตนมาขายในราคาต่ำกว่าทุน นับเป็นตัวอย่างรูปธรรมของการปฏิบัติธรรมของชาว “อโศก” ด้วยการผลิตที่มุ่งประโยชน์เพื่อผู้อื่นท้ายที่สุด ภายหลังจากห้วงวิกฤตเศรษฐกิจไทยในปี พ.ศ. 2540 “อโศก” จัดวางสถานะที่แน่นอนของตนเองในสังคมไทย ในฐานะ “ตัวแบบ” ที่เข้มงวดสำหรับการผลิตในอุดมคติ ซึ่งทั้งพึ่งตัวเองและช่วยเหลือผู้อื่นไปพร้อมๆ กัน ขณะเดียวกันก็ได้เปิดรับความสัมพันธ์ จากผู้สมัครใจเข้ามาร่วมอุดมการณ์ในวงกว้าง โดย “อโศก” จัดวางสถานะของ “สมาชิก” ใหม่เหล่านี้อย่างมีลำดับชั้น ตามความเข้มข้นในการปฏิบัติ “ธรรม” ตามแนวทางของสำนัก ปรากฏการณ์หลังสุดนี้ ทำให้ “อโศก” สามารถรักษา “ความเข้มงวด” ของการปฏิบัติอันเป็นแก่นแกนกลางขององค์กร ไปได้พร้อม ๆ กับการแสวงหาผู้ร่วมอุดมการณ์จากสังคมในวงกว้าง

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. หอสมุดแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: preserv@tu.ac.th

Name: เสมอชัย พูลสุวรรณ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2559

Modified: 2564-05-19

Issued: 2564-05-18

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

DOI: 10.14457/TU.the.2016.692

tha

DegreeName: สังคมวิทยาและมานุษยวิทยามหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: มานุษยวิทยา

Grantor: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

©copyrights มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	2385bundit.pdf	13.3 MB	29	2026-01-16 03:29:21

ใช้เวลา

0.015354 วินาที