การพัฒนาแนวทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์จากฐานสังคม วัฒนธรรม ชุมชนบ้านท่าฟ้า อําเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา

Developing a guideline for creative tourism on the basis of social and cultural based, Baan Thafa Community, Chiangmuan District, Phayao Province

Name: ชฎาภา สุขกาย

keyword: การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์

ThaSH: การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

Classification :.DDC: 915.93

ThaSH: เชียงม่วน (พะเยา) -- ภูมิประเทศและการท่องเที่ยว

Abstract: การวิจัยเพื่อพัฒนาแนวทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์จากฐานสังคมวัฒนธรรม ชุมชนบ้านท่าฟ้า อําเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อสํารวจทุนทางสังคม วัฒนธรรม ทุนทางทรัพยากรธรรมชาติ และประเมินทุนทางมนุษย์ด้านความรู้ ทักษะ และพฤติกรรม ความคิดสร้างสรรค์ เพื่อใช้ในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ของชุมชนบ้านท่าฟ้า อําเภอเชียง ม่วน จังหวัดพะเยา 2) เพื่อประเมินความรู้ เจตคติ ความคิดสร้างสรรค์ของคนในชุมชน และความพึง พอใจของนักท่องเที่ยวและคนในชุมชนบ้านท่าฟ้าต่อองค์ประกอบและตัวชี้วัดการท่องเที่ยวเชิง สร้างสรรค์ของชุมชนบ้านท่าฟ้า อําเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา และ 3) เพื่อทราบความคิดเห็นของ กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่มีต่อแนวทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์และองค์ประกอบและตัวชี้วัดการ ท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์จากฐานสังคมวัฒนธรรมของชุมชนบ้านท่าฟ้า อําเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา การดําเนินการวิจัยใช้กระบวนการวิจัยแบบผสมผสาน โดยการวิเคราะห์ องค์ประกอบและตัวชี้วัดการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ 7 Cs จากการทบทวนแนวคิดเศรษฐกิจ สร้างสรรค์ ทฤษฎีความคิดสร้างสรรค์ และนําองค์ประกอบ 7 Cs ไปทดลองใช้ในพื้นที่ศึกษา คือ ชุมชนบ้านท่าฟ้า อําเภอเชียม่วน จังหวัดพะเยา โดยการลงพื้นที่สํารวจสํารวจทุนทางสังคมวัฒนธรรม ทุนทางทรัพยากรธรรมชาติ และประเมินทุนทางมนุษย์ด้านความรู้ ทักษะ และพฤติกรรมความคิด สร้างสรรค์ เพื่อใช้ในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ของชุมชนบ้านท่าฟ้า อําเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา หลังจากนั้นประเมินความรู้ เจตคติ ความคิดสร้างสรรค์ของคนในชุมชน และประเมิน ความพึงพอใจของคนในชุมชนท้องถิ่นและนักท่องเที่ยวหรือผู้มาเยือนต่อองค์ประกอบและตัวชี้วัด การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่ชุมชนได้พัฒนาภายหลังเสร็จสิ้นการจัดกิจกรรมส่งเสริมการท่องเที่ยว สร้างสรรค์ของชุมชน หลังจากนั้นดําเนินการระบุแนวทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์และ องค์ประกอบและตัวชี้การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์จากฐานสังคมวัฒนธรรมของชุมชนบ้านท่าฟ้า อําเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยาจากผลความคิดเห็นของกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย โดยดําเนินการกับ 7 กลุ่มเป้าหมายในพื้นที่ ประกอบด้วย 1) กลุ่มผู้นําชุมชน 2) กลุ่มผู้สูงอายุ 3) กลุ่มทอผ้า 4) กลุ่มจักสาน 5) กลุ่มอนุรักษ์พิทักษ์ป่าชุมชนเฉลิมพระเกียรติ 6) กลุ่มศูนย์การเรียนรู้ และ 7) กลุ่มเยาวชน รวม จํานวนทั้งสิ้น 68 คน ใช้ระยะเวลาการศึกษาตั้งแต่เดือนมีนาคม 2555-เมษายน 2557 รวมระยะเวลา 2 ปี 1 เดือน ผู้วิจัยได้เก็บรวบรวมข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อตอบวัตถุประสงค์การวิจัย ซึ่งผลการวิจัยมี ดังนี้ 1) ต้นทุนในชุมชนที่สามารถนํามาพัฒนาเป็นการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ประกอบด้วย 0 1.1) ต้นทุนทางสังคมวัฒนธรรมที่ปรากฏในพื้นที่ชุมชนบ้านท่าฟ้าที่มีวิถี วัฒนธรรมไทลื้อที่ยังคงเหนียวแน่นในรากฐานวัฒนธรรมไทลื้อดั้งเดิมท่ามกลางกระแสวัฒนธรรม สังคมเฉกเช่นปัจจุบัน พบว่า วัฒนธรรมการแต่งกาย ผ้าทอไทลื้อลายดั้งเดิม ตุงไทลื้อ วัฒนธรรมการ จักสานเพื่อใช้ในชีวิตประจําวันและวิถีชีวิตเกษตรกรรมสื้อแบบเข้มข้นต่อการเพาะปลูกพืชตลอดทั้งปี จนได้รับฉายา “หมู่บ้านแผ่นดินเดือด” วัฒนธรรมอาหารไทลื้อ สถาปัตยกรรมวิหารวัดท่าฟ้าใต้ที่เป็น หนึ่งในสถาปัตยกรรมแบบฉบับสิบสองปันนาของประเทศไทย ประเพณีตานตุง และการสื่อสารการ ใช้ภาษาไทลื้อในการสนทนาในชีวิตประจําวันตั้งแต่วัยเด็กจนกระทั้งวัยผู้สูงอายุ 1.2) ต้นทุนทางทรัพยากรธรรมชาติที่ปรากฏในพื้นที่ที่มีลักษณะภูมิประเทศที่ โอบล้อมด้วยขุนเขา และมีแม่น้ํายมเป็นแหล่งหล่อเลี้ยงวิถีชีวิตชาวไทลื้อ จากความอุดมสมบูรณ์ทาง ทรัพยากรธรรมชาติ พบว่า พื้นที่ป่าไม้เป็นแหล่งอาศัยของนกยูงซึ่งถือเป็นสัตว์สัญลักษณ์ของชาวไท สื้อ ความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่ดินที่เอื้อต่อการเกษตรกรรม รวมถึงแม่น้ําสายสําคัญที่หล่อเลี้ยงวิถี ชีวิตเกษตรกรรมและใช้ในชีวิตประจําวัน 1.3) ต้นทุนมนุษย์ พบว่า โดยภาพรวมกลุ่มเป้าหมายมีความรู้ด้านการท่องเที่ยว อยู่ระดับปานกลาง ทักษะด้านการจัดการการท่องเที่ยวและวัฒนธรรมไทลื้อ อยู่ระดับปานกลาง ส่วน พฤติกรรมความคิดสร้างสรรค์ยังอยู่ในระดับน้อย 2) องค์ประกอบและตัวชี้วัดการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ 7 Cs ที่ปรากฏในชุมชน บ้านท่าฟ้าประกอบด้วย บุคคลที่มีความคิดสร้างสรรค์ (creative man) กระบวนการคิดสร้างสรรค์ (creative process) พื้นที่เชิงสร้างสรรค์ (creative space) ผลิตภัณฑ์เชิงสร้างสรรค์ (creative product) กิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ (Creative activity) สื่อเชิงสร้างสรรค์ (Creative media) และความร่วมมือเชิง สร้างสรรค์ (Creative Cooperation) จากการประเมินโดยภาพรวมจากคนในชุมชนต่อการจัดการให้ ชุมชนเป็นแหล่งท่องเที่ยวตามองค์ประกอบและตัวชี้วัด พบว่า โดยภาพรวมมีความพึงพอใจระดับน้อย เนื่องจากชุมชนเห็นว่า ต้นทุนทางวัฒนธรรมไทลื้อและทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่ในชุมชนสามารถ นํามาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เชิงสร้างสรรค์ กิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ สื่อเชิงสร้างสรรค์แบบวัฒนธรรมไท ลื้อ แต่ปัจจัยที่พบ คือ กลุ่มเป้าหมายไม่สามารถนําต้นทุนดังกล่าวมาพัฒนาต่อยอดได้ เนื่องจาก เงื่อนไข ปัจจัยทางระบบผู้นํา วิถีชีวิตเกษตรกรรม ลักษณะสังคมการเป็นผู้ตามมากกว่าผู้นํา การ สนับสนุนจากภาครัฐในระบบสั่งการมากกว่าการให้ชุมชนคิด ปฏิบัติเอง รวมถึงข้อจํากัดของการ ทํางานร่วมกันระหว่างช่วงอายุของกลุ่มเป้าหมาย ส่วนนักท่องเที่ยวมีความพึงพอใจระดับน้อยด้านสื่อ เชิงสร้างสรรค์ ผลิตภัณฑ์เชิงสร้างสรรค์ กิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ แต่อย่างไรก็ดี ชุมชนไทลื้อยังคงมี ความเป็นเสน่ห์ในวิถีวัฒนธรรมแบบดั้งเดิมและมีทรัพยากรธรรมชาติที่บริสุทธิ์ 3) แนวทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ สามารถสรุปได้ว่า การพัฒนาศักยภาพให้ ชุมชนเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์จากฐานที่ชุมชนยังไม่เคยผ่านการเป็นแหล่งท่องเที่ยวมาก่อน ควรให้ชุมชนได้เรียนรู้ประสบการณ์การจัดกิจกรรมส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยความร่วมมือกับองค์กร ภายนอกในลักษณะการเป็นที่ปรึกษาและสนับสนุนงบประมาณด้านการพัฒนาองค์ความรู้เพื่อต่อยอด ความคิดสร้างสรรค์ให้กับชุมชนระหว่างการจัดกิจกรรม เพื่อสนับสนุนให้องค์ประกอบและตัวชี้วัด การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ 7Cs ปรากฏขึ้นโดยความคิดสร้างสรรค์ของคนในชุมชนอย่างแท้จริง ซึ่ง สะท้อนให้เห็นว่า องค์ประกอบด้านบุคคลที่มีความคิดสร้างสรรค์ถือเป็นสิ่งสําคัญประการแรกที่ควร พัฒนาให้คนเกิดความคิดสร้างสรรค์เป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากจะส่งผลก่อให้เกิดองค์ประกอบด้าน ผลิตภัณฑ์เชิงสร้างสรรค์ กิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ สื่อเชิงสร้างสรรค์ โดยผ่านกระบวนการเชิง สร้างสรรค์ 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ขั้นชี้แจงกระบวนการดําเนินการกับกลุ่มเป้าหมาย 2) ดําเนินการตาม กระบวนกระบวนการเชิงสร้างสรรค์ ในการเพิ่มศักยภาพการจัดการการท่องเที่ยวของชุมชน 3) ประเมินชุมชนจากการจัดกิจกรรมท่องเที่ยวสร้างสรรค์บนพื้นที่ที่เอื้อให้เกิดความคิดสร้างสรรค์ และ 4) ระดมความคิดเห็นต่อการประเมินองค์ประกอบและตัวชี้วัดการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ของชุมชน ทั้งนี้การร่วมมือกับองค์กรหรือผู้เชี่ยวชาญภายในรูปแบบการร่วมคิด ร่วมปฏิบัติ ควรเป็นลักษณะการ ส่งเสริมให้ชุมชนเป็นนักคิดสร้างสรรค์และนักพัฒนาในที่สุด

มหาวิทยาลัยแม่โจ้. สำนักหอสมุด

Address: เชียงใหม่

Email: mjudc@mju.ac.th

Name: วีระพล ทองมา

Role: ประธานอาจารย์ประจำหลักสูตร

Name: วีระพล ทองมา

Role: ประธานกรรมการที่ปรึกษา

Name: บุษบา สิทธิการ

Role: กรรมการที่ปรึกษา

Name: สายสกุล ฟองมูล

Role: กรรมการที่ปรึกษา

Created: 2559

Modified: 2563-07-01

Issued: 2563-07-01

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: 915.93 ช114ก

tha

Spatial: พะเยา

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: พัฒนาการท่องเที่ยว

Grantor: มหาวิทยาลัยแม่โจ้

©copyrights มหาวิทยาลัยแม่โจ้

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	abstract.pdf	2.04 MB	34	2026-05-26 18:16:01
2	fulltext.pdf	104.38 MB	97	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.054755 วินาที