นวัตกรรมรากหญ้า:กรณีศึกษาอาหารท้องถิ่นภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย

Grassroots innovation local food in upper-North area of Thailand

Name: สมสถิตย์ ผลวัฒนะ

ThaSH: อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม

ThaSH: อาหารท้องถิ่น -- ไทย (ภาคเหนือ)

ThaSH: ภูมิปัญญาชาวบ้าน -- ไทย (ภาคเหนือ)

Abstract: สังคมที่มีภูมิปัญญาและมีอัตลักษณ์ ของท้องถิ่น อีกทั้งยังเป็นชุมชนที่พึ่งพาตนเองได้โดยใช้ องค์ความรู้หรือภูมิปัญญาท้องถิ่นของตนเอง เพื่อความกินดีอยู่ดี อิ่มท้อง ร่างกายแข็งแรง โดยกินเป็น อาหารและเป็นยา ภูมิปัญญาท้องถิ่นนี้ ได้พัฒนาจนเป็นทักษะเฉพาะของชุมชนหรือเรียกได้ว่าเป็ น นวัตกรรมรากหญ้ามาแต่ช้านาน จนกระทั่งสังคมแบบทุนนิยมได้คืบคลานเข้ามาหาชนบทพร้อมกับ ความรู้และรสนิยมคนเมือง ที่เจริญด้วยวัตถุนิยมสมัยใหม่ที่สะดวกสบายที่เรียกได้ว่านวัตกรรมล้ำยุคที่ ทันสมัย ได้เข้ามาพัฒนาสังคมชนบทจนกลายเป็นสังคมเมืองและมีวิถีความเป็นอยู่ที่เหมือนกันไปหมด ตามแบบฉบับของทุนนิยม ความเจริญเหล่านี้เกิดขึ้นมาพร้อมกับราคาค่าใช้จ่ายที่สูงเกินกว่าขีดความสามารถ ของคนในชนบท ที่จะหารายได้ให้ได้มากเพียงพอที่จะนำมา ซื้อคุณภาพชีวิต ที่ดีเยยี่ ง สังคมเมืองได้ สังคมชนบทจึงมีความจำเป็น เป็นอย่างยิ่งที่จะต้องได้รับการฟื้ นฟู คืนความสำคัญให้กับนวัตกรรมรากหญ้า ที่เป็นวิถีดั้งเดิมของชาวชนบท อย่างเร่งด่วน เพื่อให้เป็นทางเลือก และทางรอดที่จะทำให้เกิดความสมดุลของการพัฒนาแบบทุนนิยม โดยที่นวัตกรรมรากหญ้าดั้งเดิม ยังคงมีบทบาทที่สำคัญและเหมาะสมกลมกลืน กับวิถีของท้องถิ่น เพื่อความเป็นอยู่ที่ดีมีคุณภาพชีวิตที่ดีโดยที่สังคมชนบทเกิดการพัฒนาให้มีความเจริญ แต่ก็สามารถเพิ่มเติม ให้ชุมชนแข็งแกร่งได้ด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่เรียกว่า “นวัตกรรมรากหญ้า” อีกทั้งยังป้ องกันไม่ให้ ภูมิปัญญาท้องถิ่นเสื่อมความนิยม และสูญหาย และยังสามารถที่จะส่งต่อ สืบสาน สืบทอด เป็นมรดก ทางภูมิปัญญาต่อไปในอนาคต ได้ด้วยความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ของท้องถิ่นของตนเองอีกด้วย การวิจัยเชิงคุณภาพครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอาหารพื้นบ้านใน ชุมชน ในเขตภาคเหนือตอนบน เพื่อหาคำตอบว่าองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอาหารของชนบท ไทย เราที่มีมาแต่บรรพกาลนั้นคือสิ่งเดียวกันกับองค์ความรู้ที่เราเรียกว่านวัตกรรมรากหญ้าในปัจจุบัน นี้ ใช่หรือไม่เพื่อนำไปใช้ในการแก้ไขปัญหาและตอบสนองความต้องการของท้องถิ่น ซึ่งจะส่งผลต่อสังคมในวงกว้าง ทำให้สังคมพัฒนาไปในทางที่ดีขึ้น เพื่อจะช่วยให้เกิดการพัฒนาชุมชน และคนระดับรากหญ้าซึ่งเป็นฐานของประชากร ที่มีจำนวนมากในประเทศไทยให้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น และจะช่วยลดความเหลือมล้ำในสังคมได้ การให้คำจำกัดความของ นวัตกรรมรากหญ้าที่มองไปข้างหน้าได้เพียงครึ่งเดียวเท่านั้น ไม่ได้มองย้อนหลังถึงองค์ความรู้ ดั้งเดิมซึ่งเป็นการละทิ้งของเดิมที่ดีที่มีอยู่และไขว่คว้าหาแต่สิ่งใหม่ไปเรื่อย ๆ จะส่งผลให้นวัตกรรมรากหญ้าที่เป็ นภูมิปัญญาที่มีมาแต่ดั้งเดิมนั้นหมด ความหมาย ไร้ค่า และจะค่อย ๆ เสื่อมความนิยมและจะสูญหายไปได้ในที่สุด แล้วเราก็จะยกย่องเชิดชู แต่นวัตกรรมใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้นมาอยู่ตลอดเวลาสรุป นวัตกรรมรากหญ้านั้นคือความรู้ดั้งเดิมของท้องถิ่นที่มีขีดความสามารถของวัตถุดิบจากธรรมชาติท้องถิ่น พื้นบ้านที่จะพัฒนาต่อยอดไปจนถึงเป็นการสร้างความมั่นคงด้านอาหาร การเป็นอาหารเพื่อสุขภาพ และพัฒนาต่อยอดเพื่อสร้างรายได้ทางเศรษฐกิจให้กับชุมชน โดยใช้แนวทางการจัดการความรู้เข้า มาใช้เพื่อผลลัพธ์ในการพัฒนาอย่างเหมาะสมกับท้องถิ่นเพื่อก่อให้เกิดเป็นการพัฒนาที่ยั่งยืน

Abstract: A local social wisdom and identity, also known as a self-reliant community, uses the local knowledge and wisdom for their own well-being, abundance and healthy living. It has shown how the people’s usages of their local culinary, either as food or medicine, are unique skills of each community; it can be called ‘Grassroots Innovation’ with long history until the arrival of capitalism that come with knowledge, taste and relish of the city people who are materialists and modernized. Consequentially, it makes them prefer convenience and modern innovation which have transformed the local ways of life into the same mode of city life ruled by capitalism. These so-called civilizations come with price, however. The higher costs of living are exceeding the local capability to earn the same quality of life as those who work and live in the city. Therefore, it is necessary and urgent to restore the importance of Grassroots Innovation, which is the rural area’s traditional ways of life as an alternative and survival option in order to create a balance to the capitalism. The rural areas can be developed to prosper while Grassroots Innovation still plays a big role and blends into the local ways of life for their well-being and a decent quality of living. These local wisdom or Grassroots Innovation also supports the strength of community and prevents the deterioration and disappearance of local wisdom. It can also be passed on and continue as their intellectual heritage with pride in their local unique identities. The purposes of this qualitative study were to explore the local wisdom in local food in the upper-north area of Thailand, to find out whether these local knowledge and wisdom about food which can be dated back to the primeval period are the same as the knowledge that we called Grassroots Innovation, in order to solve problems and satisfied the need in local communities, it widely affected the social and better social development to help promote community development, and people at the grassroots level which is the base of many populations in Thailand. They could have a better living and reduce inequality in the social these are only defined ‘Grassroots Innovation’ as a source of knowledge to be further developed, without looking back and examine the value of the original knowledge that already practical, this could leave Grassroots Innovation which is a long accumulated local wisdom to be depreciated and eventually disappear. In summary, Grassroots Innovation can be extremely important to determine the economic, food security and the future of sustainable development.

มหาวิทยาลัยรังสิต. สำนักหอสมุด

Address: ปทุมธานี

Email: rattanapornn@rsu.ac.th

Name: สังศิต พิริยะรังสรรค์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ปรีชา เปี่ยมพงศ์สานต์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม

Created: 2561

Modified: 2563-02-19

Issued: 2563-02-19

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

Spatial: ไทย

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: ผู้นำทางสังคม ธุรกิจและการเมือง

Grantor: มหาวิทยาลัยรังสิต

©copyrights มหาวิทยาลัยรังสิต

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	Somsathid Phonwattana.pdf	2.94 MB	65	2026-08-28 11:38:45

ใช้เวลา

0.200719 วินาที