การดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยในสองทศวรรษหน้าเชิงพุทธบูรณาการ

Buddhist Integrated Lifestyle of Older Person in Thai Society in the Next Two Decades

Name: ศิริพรรณ วีระนันทาเวทย์

keyword: ผู้สูงอายุในสังคมไทย

; พุทธบูรณาการ

Abstract: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการคือ (๑) เพื่อศึกษาสภาพการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยปัจจุบันและแนวโน้มในสองทศวรรษหน้า (๒) เพื่อศึกษาหลักพุทธธรรมสำหรับการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยปัจจุบันและแนวโน้มในสองทศวรรษหน้า (๓) เพื่อบูรณาการหลักพุทธธรรมกับการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยในสองทศวรรษหน้า (ปี พ.ศ. ๒๕๖๐-๒๕๗๙) เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยศึกษาทั้งเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึก ซึ่งมีการใช้ระเบียบวิจัยอนาคต ด้วยวิธีการวิเคราะห์แนวโน้ม (อ้างอิงผลงานวิจัยจากสถาบันวิจัยประชากรและสังคม) และการสร้างภาพอนาคต (อ้างอิงผลงานวิจัยของ สสส.) มีการสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม พร้อมทั้งการสัมภาษณ์เชิงลึกกลุ่มเป้าหมายจำนวน ๔ กลุ่ม ได้แก่ (๑) กลุ่มผู้สูงอายุ (๒) กลุ่มผู้บริหารหน่วยงานทางราชการ (๓) กลุ่มนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญด้านพระพุทธศาสนา (๔) กลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิที่เป็นตัวอย่างผู้สูงอายุที่มีคุณภาพที่ดี ผลการวิจัยพบว่า สภาพการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยปัจจุบันมีลักษณะเป็นครอบครัวเดี่ยว ส่วนใหญ่เป็นโสด บางส่วนบุตรหลานไปทำงานต่างถิ่น ทำให้ผู้สูงอายุถูกทอดทิ้ง ขาดความมั่นคงทางเศรษฐกิจเนื่องจากไม่ได้วางแผนการเงินล่วงหน้า การศึกษาโดยเฉลี่ยยังต่ำ ไม่สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีที่ทันสมัย แต่ก็พบว่าผู้สูงอายุบางส่วนมีความสุขในระดับหนึ่ง เนื่องจากมีการเข้าร่วมกิจกรรมกับชมรมผู้สูงอายุ ทำให้ได้พบปะเพื่อนวัยเดียวกัน ได้ทำกิจกรรมต่างๆ ร่วมกัน เช่น การออกกำลังกายตอนเช้า กิจกรรมทางพระพุทธศาสนา และการท่องเที่ยว เป็นต้น แนวโน้มการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยในสองทศวรรษหน้ามีลักษณะชีวิตที่เป็นปัจเจกมากขึ้น ตัดสินใจแต่งงานช้า มีบุตรน้อย เป็นโสด หรือแต่งงานกับเพศเดียวกัน ทำให้ผู้สูงอายุมีแนวโน้มอยู่ตามลำพังมากขึ้น กระแสโลกาภิวัตน์ ทำให้มีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ผู้สูงอายุต้องใช้ชีวิตในโลกดิจิทัลที่หลากหลาย ทำให้มีความต้องการที่ไม่สิ้นสุด เกิดความสับสนในการดำเนินชีวิตมากขึ้น หลักธรรมสำหรับการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยในสองทศวรรษหน้าแบ่งออกเป็น ๒ ระดับ ได้แก่ ๑) หลักธรรมเพื่อบริหารจัดการตัวเองภายใน (ระดับปัจเจก) โดยการใช้หลักสติปัฏฐาน ๔ ได้แก่ กาย: การมีสติกำหนดรู้ลมหายใจเข้า กำหนดรู้ลมหายใจออก รู้ทุกอิริยาบถ (นั่ง ยืน เดิน นอน) ทุกการกระทำ ทำให้รู้เท่าทันอาการทางกาย มีจิตเป็นกุศล เวทนา: รับรู้สุข ทุกข์ อุเบกขา อย่างรู้เท่าทัน มีการเกิดขึ้น ตั้งอยู่และดับไป จิต: การกำหนดได้หมายรู้ มีสติควบคุมอารมณ์ สงบ ระงับ ธรรม: การประพฤติปฏิบัติตนอยู่ในศีลธรรม ๒) หลักธรรมเพื่อบริหารจัดการตัวเองกับสังคมภายนอก (ระดับสังคม) โดยการใช้หลักธรรม สังคหวัตถุ ๔ ได้แก่ ทาน: การให้ ให้สิ่งของ ให้ทรัพย์สมบัติแก่ลูกหลานตามสมควร ให้ความรู้ ให้อภัย ให้คำปรึกษาในฐานะผู้มีประสบการณ์ ให้ธรรมทานด้วยใจบริสุทธิ์ ปิยวาจา: การพูดจาดีมีประโยชน์ สร้างสรรค์สามัคคีปรองดอง อัตถจริยา: ผู้สูงอายุทำตนให้เป็นประโยชน์ต่อตนเองและต่อผู้อื่น สมานัตตตา: การปฏิบัติตนเสมอต้นเสมอปลาย วางตัวเหมาะสมกับฐานะ ภาวะบุคคล บูรณาการหลักสติปัฏฐาน ๔ และ หลักสังคหวัตถุ ๔ เข้ากับการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยในสองทศวรรษหน้า เมื่อผู้สูงอายุได้ปฏิบัติตามหลักธรรมดังกล่าว จะทำให้ผู้สูงอายุเมื่อคราวประสบภาวะร่างกายเสื่อมโทรมหรือเจ็บป่วยก็ไม่กังวลจนเกินเหตุ เข้าใจความเป็นจริงของชีวิตที่ต้องเจอกับความเกิด แก่ เจ็บ ตาย ทำให้ผู้สูงอายุรู้จักปล่อยวาง ไม่มีความยึดมั่นถือมั่นอีก ยามเมื่อเกิดความสับสน มีอารมณ์โกรธ เศร้า เหงา โดดเดี่ยว ก็สามารถควบคุมอารมณ์ได้ ทำให้ผู้สูงอายุมีความสบายใจ จิตผ่องใส การทำตนเป็นคนดีอยู่ในศีลในธรรม เป็นแบบอย่างแก่ลูกหลานและคนอื่น ทำให้ผู้สูงอายุเกิดปัญญา เห็นทางสว่าง การเจริญสติอยู่เนืองๆ จะทำให้ผู้สูงอายุมีสติสัมปชัญญะอยู่เสมอ มีร่างกายที่แข็งแรงและจิตใจที่เข้มแข็ง การให้ ทำให้มีความสุขทั้งผู้ให้และผู้รับ การพูดจาดีมีประโยชน์ ทำให้ผู้สูงอายุเป็นผู้สูงอายุที่น่าคบหา มีกัลยาณมิตร เป็นแบบอย่างแก่ลูกหลาน การทำตนให้เป็นประโยชน์โดยการดูแลครอบครัวบ้าง จิตอาสาช่วยเหลือชุมชนบ้างตามกำลัง จะทำให้รู้สึกว่าตนเองมีคุณค่า มีศักดิ์ศรี จะทำให้เป็นผู้สูงอายุที่น่าเข้าใกล้ ไม่เงียบเหงา สรุปองค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการวิจัยเป็น “SS Model” เป็น “การดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยในสองทศวรรษหน้าเชิงพุทธบูรณาการ” ที่ผู้สูงอายุมีการดำเนินชีวิตที่พึ่งพาตนเองได้ อยู่ในสังคมอย่างมีคุณค่า ส่งผลต่อประเทศชาติโดยรวม

Abstract: This dissertation entitled ‘Buddhist Integrated Lifestyle of Older Person in Thai Society in the Next Two Decades’ has three objectives: 1) to study the lifestyle of the older person in Thai society today and trends in the next two decades, 2) to study the principles of life of the older person in Thai society today and trends in the next two decades, and 3) to integrate Buddhist principles into the lifestyle of elder people in the next two decades. This research was a qualitative research. The research methods based on the future methodology was used to analyze the trend (based on the research result by the institute for Population and social research) and Scenario (based on the research result by the Health Promotion Foundation) was used. The participatory observation and non-participant observation along with the in-depth interview and focus group: 1) the older person, (2) government agencies, 3) Buddhist scholarly experts, and 4) the role model of the older people in quality of life. The research results were found that the lifestyles of the older person in Thai society today are under many intractable problems : single family, mostly single, some; children work abroad, they are abandoned, lack of their economic stability, their less education, and being unable to access technology property. In this respect, it was found that some older persons are happy because of their participation with the Elderly Club; they meet friend and have activities such as morning exercise, Buddhist activities and tourism. The trends of the older persons in the next 20 years will have more individualization deciding to marry slowly with a few children remaining single or having same sex marriage. As a result, the older persons are inclined to be too lonely as globalization leads to technological advancement then the older persons have to live in a diverse digital world giving rise to endless needs where more confusion in life style would be caused. The Dhamma principles the older person need to follow to develop bodily and mental strength are of four foundations of mindfulness; contemplation of the body: they should be mindful of every movement of body, feeling: pleasant, unpleasant and equanimity, contemplation on feelings, mind: it should be controllable where the mental condition and mind lead to mindfulness, Dhamma: contemplation of mind-objects. As regards the four bases of social solidarity; giving: charity, kindly speech: convincing speech, useful conduct: life of service, even and equal treatment: equality consisting in impartiality. The integration of four foundations of mindfulness and four bases of social solidarity into older persons’ lifestyle in Thai society in the next two decades showed that once the elderlies properly follow those Dhamma principles thereby comforting them while facing bodily deterioration and illness, they come to have real understanding of life wherein birth, old, sick and death are unavoidable. Consequently, they detach everything when anxiety and confusion arise in whatever emotion, sorrow and lonesome might be, they can control those emotions leading to have comfortability living life according to morality, and they become the role model for their children and others. Under this situation, they come to gain wisdom and see things clearly. Since they regularly cultivate mindfulness then they would possess mindfulness and clear comprehension and this will give rise to bodily and mental strength. Apart from this, since they always give then they will find happiness where the giver and receiver are satisfied, while speaking through kindly speech, they would appear to be a good person to make friends with, this serves as the good model to generations, when they voluntarily sacrifice themselves to benefit family and others through voluntarily mind then they would be perceived as a valuable man being honored then they would appear to be approachable and non-lonely. The new body of knowledge derived from the research is ‘SS Model’ meaning that ‘Buddhist Integrated Lifestyle of Older Persons in Thai Society in the Next Two Decades’ wherein those elderlies worthily live their life based on self-dependence bringing a great deal of benefit to the nation as a whole.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาสุรศักดิ์ ปจฺจนฺตเสโน

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ประพันธ์ ศุภษร

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2560

Modified: 2562-09-17

Issued: 2562-09-17

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (พระพุทธศาสนา)

Level: ปริญญาเอก

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU600102035.pdf	9.83 MB	73	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.037956 วินาที