การศึกษาเชิงวิเคราะห์แนวคิดพุทธภาวะในพุทธปรัชญา

An Analytical Study of the Concept of Buddha-nature in Buddhist Philosophy

Name: พระมหาสมเจต สมจารี (หลวงกัน)

keyword: พุทธภาวะ

; พุทธปรัชญา

Abstract: ดุษฎีนิพนธ์เรื่อง “การศึกษาเชิงวิเคราะห์แนวคิดพุทธภาวะในพุทธปรัชญา” นี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ ดังนี้ ๑) เพื่อศึกษาแนวคิดพุทธภาวะในพุทธปรัชญาเถรวาท ๒) เพื่อศึกษาแนวคิดพุทธภาวะ ในพุทธปรัชญามหายาน และ ๓) เพื่อวิเคราะห์แนวคิดพุทธภาวะในพุทธปรัชญาเถรวาทและพุทธปรัชญามหายาน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร ผลจากการศึกษาพบว่า ในพุทธปรัชญาเถรวาทแนวคิดพุทธภาวะ คือ แนวคิดที่ถือว่าพุทธภาวะปรากฎอยู่ในคุณลักษณะทางกายของมหาบุรุษเท่านั้นเป็นลักษณะพิเศษที่แตกต่างจากบุคคลทั่วไปเป็นผลมาจากการบำเพ็ญบารมีและกุศลกรรมที่พระองค์ได้กระทำไว้ขณะเป็นพระโพธิสัตว์ในอดีตชาติและคุณลักษณะทางจิตที่เกิดขึ้นหลังจากได้ทรงตรัสรู้แล้ว ส่วนในพุทธปรัชญามหายานแนวคิด พุทธภาวะ คือ แนวคิดที่ถือว่าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย เมื่อดับขันธปรินิพพานแล้วไม่ได้หายไปไหน แต่ยังอยู่ในรูปของกายทิพย์ดำรงอยู่ในดินแดนพุทธเกษตรเพื่อคอยช่วยเหลือสรรพสัตว์ให้พ้นทุกข์ ส่วนการวิเคราะห์เพื่อตอบปัญหาว่า แนวคิดพุทธภาวะเป็นอัตตาหรืออนัตตานั้น งานวิจัยนี้ให้เหตุผลว่า แนวคิดเรื่องพุทธภาวะของพุทธปรัชญาเถรวาทมีสภาวะเป็นอนัตตา เพราะอธิบายว่า พุทธภาวะหลังปรินิพพานมีสภาพว่างเปล่าไม่มีสภาวะบัญญัติอันใดปรากฏเหลืออยู่ ส่วนในพุทธปรัชญามหายานนั้นมีสภาวะเป็นอัตตา เพราะอธิบายสนับสนุนความมีอยู่ของพระพุทธเจ้าทั้งหลายหลังจากปรินิพพานแล้วที่จะต้องดำรงอยู่เป็นนิรันดร์บนดินแดนพุทธเกษตร แต่ก็มีบางทัศนะไม่ได้มองว่าเป็นอัตตาทั้งหมด เพราะมีการอธิบายในลักษณะที่เปิดพื้นที่ไว้สำหรับความเป็นอนัตตาด้วยเช่นกัน ในส่วนของการวิเคราะห์เกี่ยวกับความมีอยู่ของเป้าหมายสูงสุด พบว่า ไม่ได้ต่างกันอย่างสิ้นเชิง เพราะพุทธปรัชญาเถรวาทไม่ยอมรับแนวคิดความมีอยู่ของพุทธภาวะหลังปรินิพพาน แต่พุทธปรัชญามหายานส่วนใหญ่ยอมรับพุทธภาวะที่ดำรงอยู่นิรันดร์บนดินแดนพุทธเกษตร มีบางทัศนะที่มองว่า พุทธเกษตรเป็นที่พักหรือเป็นทางผ่านของพระพุทธเจ้าทั้งหลายเท่านั้น ส่วนเป้าหมายสูงสุดไม่ต่างกัน เพราะต่างก็มุ่งความสำเร็จเป็นพระพุทธเจ้าเช่นเดียวกัน

Abstract: This dissertation entitled ‘An Analytical Study of the Concept of Buddha-nature in Buddhist Philosophy’ has three objectives: 1) to study the concept of Buddha-nature in Theravada Buddhist philosophy, 2) to study the concept of Buddha-nature in Mahayana Buddhist philosophy, and 3) to analyze the concept of Buddha-nature in Theravada Buddhist philosophy and Mahayana Buddhist philosophy. This is a documentary research. The results of this research were found as follows: in Theravada Buddhist philosophy, the concept of Buddha-nature basically means the idea holding that the Buddha-nature by nature exists only in the great man’ s physical aspect possessing extraordinary identity which is special and different from general people’s. This is derived from the cultivation of perfections and wholesome action that he had been fulfilled while becoming Bodhisattva in the past life and in the mental aspect arising after enlightenment. As regards Mahayana Buddhist philosophy, such a concept is referred to the idea holding that all the Buddhas do not disappear despite their passing away; they forever exist through the supernatural form in the pure land in order to liberate living beings from bondage of suffering. In the analysis to provide the answer for the question: is the concept of Buddha-nature self or selfless. This research was argued that on the one hand the concept of Buddha-nature in Theravada Buddhist philosophy holds the state of selflessness because of its explanation on the Buddha-nature after the Buddha’s passing away is done through the emptiness without any state of convention, on the other hand, such a concept holds the state of self in Mahayana Buddhist philosophy because of its supportive explanation on the Buddhas’ existence after passing away where they must remain forever in the pure land. However, there exists a concept Buddha-nature is not wholly self as it also explains His selflessness. With respect to the analysis on the ontology of the ultimate goal, both differ in nature; while such the existence of Buddha-nature is objected by Theravada Buddhist philosophy but it is advocated by Mahayana Buddhist philosophy. Buddha exits in the pure land. Some concept argued that pure land is only for a temporary period as the ultimate goal does not differ because both are aimed at the attainment of Buddhahood

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: สมภาร พรมทา

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระมหาพรชัย สิริวโร

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2561

Modified: 2562-08-15

Issued: 2562-08-15

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: สาขาวิชาปรัชญา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU62010320.pdf	3.45 MB	40	2025-11-24 15:18:45

ใช้เวลา

0.047103 วินาที