ศึกษาการใช้บาตรในพระพุทธศาสนาเถรวาท

A Study of Using the Alms-Bowl in Theravada Buddhism

Name: วีรพล พิชนาหะรี

keyword: พระพุทธศาสนา

; การใช้บาตร

; ประวัติ

Abstract: งานวิจัยเล่มนี้เป็นงานวิจัยคุณภาพ ผู้วิจัยมีความประสงค์ที่จะศึกษาเรื่องการใช้บาตรในพระพุทธศาสนาเถรวาทโดยมีวัตถุประสงค์ในการวิจัยดังนี้คือ(๑) ศึกษาประวัติของบาตรในพระพุทธศาสนาเถรวาท(๒) ศึกษาบทบัญญัติเกี่ยวกับการใช้บาตรในพระพุทธศาสนาเถรวาทและ (๓) ศึกษาประโยชน์ของการใช้บาตรในพระพุทธศาสนาเถรวาท ผลจากการวิจัยพบว่า ประวัติความเป็นมาของบาตรนั้น เริ่มมีการใช้มาก่อนสมัยพุทธกาล โดยนักบวชสันยาสีได้นำผลน้ำเต้าบ้าง เมล็ดมะม่วงหิมพานต์บ้างซึ่งแห้งและมีขนาดใหญ่โดยเอาเมล็ดออก บางทีเป็นดินเผา บางครั้งเป็นกะโหลกผี แล้วใช้เชือกร้อยเป็นห่วงสำหรับใช้ถือ หิ้ว หรือคล้อง บ่าประสงค์เพื่อรับอาหาร ส่วนบาตรใบแรกของพระพุทธเจ้า คือ บาตรที่ฆฎิการพรหมนำมาถวายคราวเสด็จออกบวช พระวินัยปิฎกจุลวรรคกล่าวถึงบาตรที่อนุญาตไว้ ๒ ชนิด คือบาตรดินและบาตรเหล็กจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ชี้ให้เห็นได้ว่า การทำบาตรในประเทศไทยมีมาตั้งแต่ในสมัยรัชกาลที่ ๑ แห่งรัตนโกสินทร์ ปัจจุบันการทำบาตรแบ่งเป็น ๓ ประเภท ได้แก่ (๑) การทำบาตรใหม่ (๒) การนำบาตรเก่ามาปรับปรุงสภาพ และ (๓) การซ่อมแซมบาตร พระพุทธเจ้าได้ทรงวางบทบัญญัติเกี่ยวกับการใช้บาตรในพระพุทธศาสนาเถรวาทไว้ดังนี้(๑) การใช้บาตรเพื่อรับปัจจัยสี่(๒) พระอุปัชฌาย์บอกการใช้บาตรแก่ภิกษุผู้บวชใหม่ว่าเป็นกิจวัตร(๓) การใช้บาตรเป็นส่วนหนึ่งของพุทธกิจและ (๔) การใช้บาตรในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของธุดงควัตร พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติพระวินัยเรื่องบาตรไว้หลายข้อ เช่นพระภิกษุไม่ควรแสวงหาบาตรนอกจากบาตรนอกอธิษฐานไม่ควรขายบาตรหรือตั้งร้านขายบาตรและห้ามสะสมบาตร ส่วนการสละบาตรมี ๓ ลักษณะ คือ ต้องสละแก่สงฆ์ ต้องสละแก่คณะ และ ต้องสละแก่บุคคล หากภิกษุต้องการขอบาตรใหม่ควรได้รับอนุญาตจากพระภิกษุผู้ผ่านการแต่งตั้งจากคณะสงฆ์ก่อน และพระภิกษุรูปนั้นควรมีความรู้รอบเรื่องพระธรรมวินัย เป็นผู้ฉลาด กอปรด้วยคุณสมบัติ ๕ อย่าง คือ (๑) ต้องไม่ลำเอียงเพราะชอบ (๒) ต้องไม่ลำเอียงเพราะชัง (๓) ต้องไม่ลำเอียงเพราะหลง (๔) ต้องไม่ลำเอียงเพราะกลัว และ (๕) รู้จักวิธีว่าสมควรเปลี่ยนหรือไม่สมควรเปลี่ยน ส่วนพระพุทธบัญญัติเกี่ยวกับการรับบิณฑบาตระบุไว้ว่าภิกษุผู้ออกรับบิณฑบาตควรนุ่งห่มจีวรให้เรียบร้อย คาดประคดเอวห่มจีวร ขณะเข้าไปรับอาหารบิณฑบาต ควรมีความสำรวม ไม่หัวเราะเสียงดัง ไม่ควรเดินโคลงกายไม่เดินแกว่งแขนไม่เดินโคลงศีรษะไม่เท้าสะเอวไม่คลุมศีรษะ ควรรับบิณฑบาตแต่พอเหมาะ ส่วนพระพุทธบัญญัติเกี่ยวกับการรักษาบาตรนั้น ทรงแนะนำพระภิกษุควรเอาบาตรผึ่งแดดเพื่อป้องกันกลิ่นเหม็น ไม่ควรเก็บบาตรไว้ในกลด ไม่วางบาตรบนตั่ง ไม่ควรแขวนบาตร และขณะอุ้มบาตรไม่ควรผลักประตู พุทธบัญญัติเหล่านี้เป็นไปเพื่อสุขภาพของตัวภิกษุเอง และป้องกันการถูกติเตียนจากชาวบ้าน สำหรับประโยชน์ของบาตรมี ๔ ด้าน คือ (๑) ด้านการดำเนินชีวิตของพระสงฆ์(๒) ด้านการพัฒนาพฤติกรรมของพระภิกษุ(๓) ด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนา และ (๔)ด้านสัญลักษณ์ทางพระพุทธศาสนา

Abstract: The quality research is aim to study the using of alms-bowl in Theravada Buddhism. The object of research is 1) to study the background of alms-bowl in Buddhism, 2) to study the disciplinary promulgation of using alms-bowl in Buddhism and 3) to study the benefit of using alms-bowl in Buddhism. The results of research as follows; The alms-bowl was used by the wonderers before the Buddha’s time. Mostly, alms-bowl was made from calabash, big cashew without seeds, terra-cotta and dead-skull. It was stringed around for taking by hand and hanging on shoulder. For the first alms-bowl of the Buddha, it was offered by Ghatikara Brahma when the Buddha gave up lay-life and became the wanderer. According to Buddhist canon, there are 2 kinds of alms-bowl; clay and iron. The story of alms-bowl in Thailand can trace since the king Rama I of Ratanakosindra period. Currently, the method of making alms-bowl can divide into 3 ways; 1) to make new one, 2) to modify it and 3) to amend it. According to disciplinary codes, the Buddha promulgated regulations for using alms-bowl as follows: 1) using alms-bowl for four requisites, 2) preceptor should introduce the important of using for the new comer, 3) using alms-bowl is one of the Buddha’ routine and 4) using for wandering activity. The disciplinary regulations also prohibited Buddhist monksnot to find new alms-bowl except wished-alms-bowl and not sell cotta alms-bowl. The Buddha not allowed his disciples to collect alms-bowl. Whoever violated his prohibition, he would punish according to disciplinary codes. The Buddha introduced his disciples to quit owns alms-bowl into 3 ways; 1) donate for Sangha, 2) donate for group and 3) donate for personality. For the regulation of getting new alms-bowl, the Buddha promulgated disciplinary rules by appointing one monk who is excellency in disciplinary codes and should compose 5 qualities; 1) without bias for love, 2) without bias for hate, 3) without bias for fascination and 4) without bias for fear and 5) he should know whether alms-bowl was changed or not. For the disciplinary codes for going around for collecting food, monks should wear their robes properly before going around. They should calmly collect food. They should refrain from bad manner; laugh,flounce body, sway alms, flounce head, akimbo, and cover head. For disciplinary codes about preserving their alms-bowl, the Buddha introduced his disciples to solarize owns alms-bowl to remove smell and not allowed them to keep owns alms-bowl inside long handled-umbrella and put on small bench. The alms-bowl should not hang and not open the gate while alms-bowl in hand. Those codes are for monk’s healthy and protect from laymen’s complaint. The benefit of alms-bowl can find 4 sections; 1) by living style of monks, 2) by practicing monk’s behavior, 3) by propagating the Buddha teaching and 4) by showing the symbol of Buddhism.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาภัฏชวัชร์ เขมทสฺสี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระครูวินัยธรอำนาจ พลปญฺโญ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2560

Modified: 2561-09-26

Issued: 2561-09-26

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU600202106.pdf	2.57 MB	12	2025-09-28 09:59:21

ใช้เวลา

0.030175 วินาที