สถานภาพทางศีลธรรมและสิทธิของสัตว์ในพระพุทธศาสนาเถรวาท

The Moral Status and Rights of Animals in Theravãda Buddhism

Name: พระมหาขุนทอง เขมสิริ (แก้วสมุทร์)

keyword: ศีลธรรม

; สิทธิของสัตว์

; พระพุทธศาสนา

Abstract: งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์การศึกษา 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดสถานภาพทางศีลธรรมและสิทธิของสัตว์ 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์สถานภาพทางศีลธรรมและสิทธิของสัตว์ในพระพุทธศาสนาเถรวาท และ 3) เพื่อศึกษาเสนอแนวทางการปฏิบัติต่อสัตว์ตามหลักพระพุทธศาสนา เถรวาท ผลจากการศึกษาพบว่า 1) สัตว์เดรัจฉานนั้นมีลักษณะสำคัญเชิงชีววิทยาหรือวิวัฒนาการ ร่างกายของสัตว์จึงมีองค์ประกอบซับซ้อนมากมายเหมือนกับมนุษย์ มีความเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติในองค์แห่งชีวภพเช่นเดียวกับมนุษย์และพืช มนุษย์ยกสถานภาพตนเองเป็นศูนย์กลางของโลกด้วยเหตุผลและภาษาจึงจัดให้สัตว์มีสถานภาพที่ต่ำกว่ามนุษย์ การทารุณกรรรมสัตว์ เช่น การลักลอบค้าขายสัตว์ การลักลอบจับสัตว์ หรือการแข่งขันสัตว์ เป็นต้น มีสาเหตุภายนอกจากเรื่องเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรมและประเพณี ปัญหานี้มีผลกระทบต่อกฎหมายและศีลธรรม เพราะขาดกฎหมายสิทธิของสัตว์ จึงมีการเรียกร้องจากองค์กรหรือสมาคมต่าง ๆ แนวคิดที่นำมาสนับสนุนคือ 1) ทฤษฎีสิทธิของสัตว์ (Animal Rights Approach) โดย ปีเตอร์ ซิงเกอร์ นักสิทธิสัตว์ที่คัดค้านการทารุณกรรมต่อสัตว์ทุกประการ ซิงเกอร์โต้แย้งกลุ่มที่ยึดเอามนุษย์เป็นศูนย์กลางที่มองว่าสัตว์นั้นมีสถานภาพต่ำกว่ามนุษย์และไม่มีสถานภาพทางศีลธรรม จึงเห็นว่าสัตว์ควรมีสถานภาพเท่าเทียมกับมนุษย์และมีสิทธิทางศีลธรรมเพราะพฤติกรรมเชิงคุณค่าทางศีลธรรมและความรู้สึกที่ไม่แตกต่างจากมนุษย์ ซิงเกอร์ได้เสนอทางออกไว้หลายอย่าง เช่น ล้มเลิกการใช้สัตว์ทดลอง การดักจับสัตว์ และการบริโภคมังสวิรัติ เป็นต้น ส่วนแนวคิดนิเวศวิทยาแนวลึกนั้น มีทั้งที่เห็นด้วยคือไม่ควรทารุณกรรมต่อสัตว์ และคัดค้านกลุ่มสิทธิของสัตว์คือมองเพียงแค่ระบบย่อยเรื่องเรื่องเกี่ยวกับสัตว์ในฐานะที่เป็นสมาชิกของระบบนิเวศวิทยาแนวลึกเพียงอย่างเดียว และเสนอหลักการที่เป็นองค์รวมเพื่อระบบนิเวศวิทยาแนวลึก ทุกชีวิตมีความสำคัญเท่าเทียมกันและมีสิทธิเท่ากันจึงควรที่ร่วมกันปกป้องระบบนิเวศวิทยาธรรมชาติไว้ให้สมบูรณ์ที่สุด 2) การทารุณกรรมต่อสัตว์นั้นเกิดขึ้นมานาน สาเหตุแห่งปัญหาภายในนั้นคือ โลภะ โทสะ และโมหะ สัตว์นั้นไม่มีความสามารถที่จะบรรลุธรรมได้เพราะข้อจำกัดด้านร่างกายและด้านจิตใจ แต่สัตว์ก็มีพฤติกรรมคุณค่าเชิงศีลธรรม เช่น 1) คุณค่าจากความสามารถในการกระทำความดี 2) คุณค่าจากความดีที่ได้สั่งสมไว้ในอดีตชาติ และ 3) คุณค่าจากความสามารถในการมีความรู้สึกสุข ทุกข์ และรักชีวิต ซึ่งเป็นการให้สถานภาพทางศีลธรรมกับสัตว์อย่างชัดเจน ส่วนสิทธินั้นไม่มีในพระพุทธศาสนาซึ่งกล่าวถึงหน้าที่มากกว่า เช่น หลักทิศ 6 หรือเมตตากรุณา เป็นต้น แต่สิทธิก็เข้ากันได้กับเรื่องหน้าที่ ได้แก่ 1) ปาณาติบาต : สิทธิทางธรรมชาติซึ่งขยายครอบคลุมสิทธิในการดำรงชีวิต สิทธิตามกฎหมาย เป็นการให้ความคุ้มครองสัตว์ เช่น ให้อิสรภาพ ความเท่าเทียมกัน และการคุ้มกันทางศีลธรรม 2) กรรม : สิทธิทางศีลธรรมของสัตว์ สัตว์ที่ทำกรรมแล้วย่อมสมควรที่จะได้รับผลของการกระทำนั้นด้วย ดังนั้น สัตว์จึงมีอีกสิทธิหนึ่งคือสิทธิในทางกรรม 3) พระพุทธศาสนาเน้นที่เหตุปัจจัยที่ทำให้เกิดปัญหาและแก้ไขที่ตัวเหตุปัจจัยด้วยตัวของมนุษย์เองเป็นหลัก วิธีการแก้ไขปัญหาคือให้ใช้หลักคำสอน วิธีการ และการประยุกต์ใช้คำสอนเพื่อปฏิบัติต่อสัตว์ เช่น ความเมตตากรุณา การไม่เบียดเบียน และกฎแห่งกรรม เป็นต้น ซึ่งสามารถประยุกต์ใช้กับสถานการณ์ที่เป็นจริง กล่าวคือ 1) การเลี้ยงสัตว์เลี้ยง 2) การบริโภคเนื้อสัตว์ 3) การค้าขายสัตว์ 4) การใช้สอยเฟอร์นิเจอร์เกี่ยวกับสัตว์ และ 5) การใช้สัตว์ทดลอง สรรพสัตว์ย่อมรักชีวิตตนเอง รักสุขเกลียดทุกข์ พระพุทธศาสนาคัดค้านการฆ่าและการทารุณกรรมต่อสัตว์ โดยเสนอศีลปาณาติบาตและกรรมเพื่อคุ้มครองชีวิตของสรรพสัตว์ไม่ให้ถูกเบียดเบียน และให้สถานภาพทางศีลธรรมและสิทธิแก่สัตว์ ดังนั้น เมื่อนำมาปฏิบัติเชื่อมโยงกับแนวคิดทฤษฎีและกฎหมายแล้ว สามารถที่จะลดการทารุณกรรมต่อสัตว์ได้

Abstract: This research aims to: 1) to study the concept of moral status and rights of animals; 2) to analyze the moral status and rights of animals in Theravada Buddhism; and 3) to propose the approach on how to treat animals according to Theravada Buddhism. From the research, it was found that 1) all animals have certain biological characteristics, distinctive developments as well as relatively complicated structure like humans. They are part of the ecosystem in the same natural organism as humans and plants. However, humans consider themselves as the center of the universe because of logic and languages. Thus, they categorize animals to be lower than themselves. Exploitation of animals for trading, capturing or competition is for economical, social, cultural and traditional reasons. This existing problem apparently has direct impact on moral and legal principles because animals have no rights according to the humans’ law. Hence, there are many organizations and institutions rise up to protect animals. The following are approaches to support the idea: 1) Animal Rights Approach by Peter Singer, an animal rights protector, who objected to all animal abuses. Singer debated with those who consider humans as the center of the universe, categorize animals as lower caste than humans and no equal moral status as humans. He believed that animals should have equal rights and status as humans because their behaviors expressly convey moral value. In addition, their feelings are by no means less than those of humans’. Singer proposed many solutions to the problems such as imposing sanction on animal testing, animal trap as well as promoting vegetarian consumption, etc. There are two different views as far as the environmental concept: one does not approve animal abuse and the other objects to the animal protection group. This latter view considers animal to be only one part of environmental concept and proposes approaches for the protection of environmental system. These approaches aim to treat all lives to be as important and sustain equal rights to protect their environments and nature to the best of their ability. 2) Animal abuse has existed for such a long time. The root cause of the problem is humans’ greed, anger and delusion. Animals could not attain wisdom because of their structure of body and mind although some of their behaviors could be considered decent. For instance, 1) their ability to perform good deeds; 2) their accumulated deeds from their past lives; and 3) their feeling of happiness, suffering and self-protection. These ethical behaviors are clearly regarded as moral status for animals. Other than rights, Buddhism refers to duty and responsibility that one should share and act towards each other, for example, code of morality for the laity or loving-kindness and compassion. The right or duty as mentioned above are 1) killing: the natural right that protects one’s life, the right to live and the lawful right is the right to protect animals according to the first precept. It is the right for animals to have freedom, equality and protection according to the Buddhist morals. 2) Volitional Action: The animals’ moral rights. Those who perform a volitional action should result the same action in return. Hence, the animals should also have this volitional action right. 3) Buddhism emphasizes the cause and effect theory. One should resolve problem resulting from one’s own action. The solution to the problem is to apply the Buddhist teachings and methods on how to behave towards the animals, for instance, loving-kindness and compassion, non-exploitation and law of action, etc. The Buddhist principle can be used to apply to the real life situation such as 1) caring for animals 2) meat consumption 3) animal trade 4) animal furniture 5) animal testing. All beings love their lives, enjoy happiness and hate suffering. Buddhism opposes killing and animal abuse. The religion proposes ‘Abstain from Killing’ precept, law of action to protect one’s life from exploitation as well as moral status and rights to animals. If one relates the practice with the theory and regulations, the rate of animal abuse can be substantially reduced.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาสมบูรณ์ วุฑฺฒิกโร (พรรณา)

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: วีรชาติ นิ่มอนงค์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2557

Modified: 2568-10-08

Issued: 2561-08-30

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (พระพุทธศาสนา)

Level: ปริญญาเอก

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU570102002.pdf	2.9 MB	53	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.026786 วินาที