ศึกษาแนวทางการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในฉันโนวาทสูตร

A Study of Insight Meditation Practice in Channovāda Sutta

Name: แม่ชีพัฒนวรรณญา โตไพบูลย์

keyword: ฉันโนวาทสูตร

; วิปัสสนาภาวนา

; การปฏิบัติ

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ เพื่อศึกษาเนื้อหาหลักธรรมในฉันโนวาทสูตร เพื่อศึกษาหลักการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และเพื่อศึกษาแนวทางการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในฉันโนวาทสูตร โดยศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาทและเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวบรวม สรุป วิเคราะห์ เรียบเรียงบรรยายเชิงพรรณนา ตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ จากการศึกษาพบว่า ฉันโนวาทสูตร มีเนื้อหาหลักธรรมแสดงถึงการพิจารณาเห็นอายตนะภายใน ๖ อายตนะภายนอก ๖ วิญญาณ ๖ และพิจารณาธรรมที่พึงรู้แจ้งทางวิญญาณ ๖ พร้อมทั้งความดับไปแห่งอายตนะเหล่านั้น ว่าไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา เพื่อความไม่มีตัณหา มานะและทิฎฐิ เป็นผู้ไม่หวั่นไหว เข้าถึงความสงบแห่งกายปัสสัทธิ จิตตปัสสัทธิ และกิเลสปัสสัทธิ ทำให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์คือพระนิพพาน หลักการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท จะใช้สติตามระลึกดูอาการที่ปรากฏในปัจจุบันขณะโดยพิจารณาธรรม ๖ หมวดที่เรียกว่า วิปัสสนาภูมิ ๖ จนเห็นแจ้งในรูปนามขันธ์ ๕ ตามความเป็นจริงแห่งสามัญลักษณะ ด้วยการเจริญสติปัฏฐาน ๔ คือ การพิจารณาเห็นกายในกาย พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา พิจารณาเห็นจิตในจิต พิจารณาเห็นธรรมในธรรม แนวทางการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในฉันโนวาทสูตร คือการกำหนดรู้อายตนะภายในและภายนอกให้เกิดปัญญาเข้าไปเห็นแจ้งอาการของพระไตรลักษณ์เห็นการขาดไปของสันตติคือการสืบต่อของรูปนาม โดยการกำหนดกระบวนการแห่งผัสสะของอายตนะ ๑๒ และการรู้แจ้งทางวิญญาณ ๖ เป็นอารมณ์ ทำให้รู้แจ้งการเกิดและดับไปของรูปนาม เห็นความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา เกิดความเบื่อหน่ายใคร่อยากออกจากรูปนาม จนจิตถูกยกระดับเข้าถึงอุทยัพพยญาณเห็นแจ้งสิ่งทั้งหลายทั้งปวงว่าสักแต่เพียงเกิดดับแล้วเสื่อมไป หาสาระแก่นสารอะไรมิได้ ทำให้เบื่อหน่ายรูปนาม มีความปรารถนาที่จะพ้นไปจากขันธ์ ๕ เหมือนเช่นพระฉันนะที่ได้หยุดการเวียนว่ายตายเกิด ด้วยการบรรลุธรรมแบบชีวิตสมสีสี คือ เมื่อจิตดับดวงสุดท้ายก็ได้สำเร็จเป็นพระอรหันต์ทันที

Abstract: This thesis has three objectives; the significance of Buddha teaching found in Channovāda-sutta, to study of insight meditation practice in Theravada Buddhist scriptures and, to study the way to practice in Channovāda sutta. Clarified data are taken from the Theravada Buddhist scriptures and other related documents, then composed, summarized, analyzed, explained in details, corrected and verified by Buddhist scholars. From the study it found that; Channovāda-sutta, its contexts were stated by the Buddha concerning about consideration of six internal bases, six external bases, six consciousness and consideration of the knowable objects from six consciousness and extinction of all bases as not mine, that is not me, that is not myself. This consideration will lead to distinction of desire, conceit and views, being unshakable, entering to dissolution of body, dissolution of mind and dissolution of all defilements and finally leading to the end of suffering that is Nibbana. Insight meditation practice in Theravada Buddhist scripture was the way to observe the true manners of all formations which were happening in every second at the present moment. Insight practitioners should consider six bases of Six Successive Stages of Knowledge or Mind and Matters (Form and Name) until realizing the true nature of name and forms of five aggregates as they really are according to three common characteristics. This way of insight practice was focussed on principle of Four Foundations of Mindfulness; namely contemplation of body, contemplation of feeling, contemplation of mind and contemplation of mental formations. The way to practice of insight meditation in Channovāda-sutta was contemplation on internal bases and external bases until the mind of practitioners realize the true manners of three common characteristics. This realizing will switch off the continuity (Santati) of name and forms through observing the process of contact between the twelve internal and external bases focussing on six consciousnesses as objects of insight investigation. This way of practice leaded to see the rise and fall of name and forms as impermanence, suffering and non-self, dispassion from name and forms, then the state of mind will enter to knowledge of contemplation on rise and fall (Uddhabbayañāṇa), realizing that all formations were rising and declining quickly without any essence. Insight practitioner became bored to name and forms, desired to release from five aggregates attachment as Ven. Channa who broke down cycle of birth and death by entering to enlightenment or Arahantship at once with the last extinction of consciousness (Jīvivatasamasīsī).

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. Center Library

Address: AYUTTHAYA

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาสันติ นาควโร (สันติธรางกูร)

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: สุเทพ พรมเลิศ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2558

Modified: 2561-07-19

Issued: 2561-07-19

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU580208063.pdf	5.68 MB	36	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.023108 วินาที