ศึกษาเหตุเกิดและเหตุดับของรูปขันธ์ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา

A Study of the Cause of the Rising and Falling of Corporeality (Rūpakhandha) in Insight Meditation Practice

Name: พระมหาแฝด จนฺทโก (สุวรรณโชติ)

keyword: วิปัสสนาภาวนา

; รูปขันธ์

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ เพื่อศึกษารูปขันธ์ในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท เพื่อศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และเพื่อศึกษาเหตุเกิดและเหตุดับของรูปขันธ์ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา โดยศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาทและเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวบรวม สรุป วิเคราะห์ เรียบเรียงบรรยายเชิงพรรณนา ตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ จากการศึกษาพบว่า รูปขันธ์ในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาทมี ๒๘ ชนิด แบ่งเป็น ๒ ประเภทคือ ๑. มหาภูตรูป รูปใหญ่ ๔ ได้แก่ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม ๒. อุปาทายรูป รูปอาศัยรูปใหญ่ ๒๔ ได้แก่ ตา หู จมูก ลิ้น กาย รูป เสียง กลิ่น รส สตรี ชาย ชีวิต หทัยวัตถุ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ อากาส รูปเบา รูปอ่อน รูปคล่องตัว รูปเจริญขึ้น รูปต่อเนื่อง รูปทรุด รูปไม่ยั่งยืน อาหาร การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามหลักสติปัฏฐานสูตรในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท มีสติกำกับกาย เวทนา จิต ธรรม ให้ระลึกรู้อยู่ในรูปนามปัจจุบันมีปัญญาเห็นแจ้งในไตรลักษณ์คือ รูปไม่เที่ยง เป็นทุกข์ บังคับให้เป็นดังใจปรารถนาไม่ได้ มีการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไปเป็นธรรมดา วิธีปฏิบัติคือมีสติกำหนดรู้สิ่งที่เกิดขึ้นในขณะปฎิบัติ จะทำให้ผู้ปฏิบัติภาวนารู้จักและเข้าใจตนเองได้ดียิ่งขึ้น สติปัญญาที่เจริญขึ้นสามารถใช้ดำรงชีวิตและแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ให้สำเร็จได้ บรรลุมรรคผลได้ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหาเป็นเหตุเกิดของรูปขันธ์ ซึ่งมีมูลเหตุมาจากอวิชชา อวิชชาตัณหา กรรม อาหาร เกิด รูปขันธ์จึงเกิด กล่าวคือรูปขันธ์เกิดจากนาม อีกอย่างกรรม จิต อุตุ อาหารก็เป็นเหตุให้รูปเกิด กรรม จิต อุตุ เป็นธรรมในอดีตชาติจนถึงปฏิสนธิ นับแต่ปฏิสนธิมาก็มีอาหารที่บำรุงเลี้ยงรูปให้ดำรงอยู่จนถึงปัจจุบัน การดับเหตุเกิดแห่งตัณหาได้ก็คือการดับเหตุดับรูปขันธ์นั่นเอง อาศัยสติกำหนดรู้ทางอายตนะให้รู้เท่าทันของสภาวะการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป ของรูปนาม กล่าวคือรูปในขณะก้าวไปก็ดับลงในขณะก้าวไปยังไม่ทันก้าวกลับ รูปก้าวไปจะเกิดได้เพราะจิตสั่งให้ก้าวไป รูปเดินจึงเกิดจากจิตที่เรียกว่าจิตตชรูป มีสติสามารถรู้การเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป ตามกิริยาอาการความรู้สึก ดับรูปนามเท่าทันในขณะปัจจุบันนั้นได้ กำจัดอนุสัยกิเลส ละความยึดมั่นในรูปขันธ์

Abstract: This thesis had three objectives; to study the corporeality in Buddhist scripture, to study the Vipassana Bhavana retreat and to study the rising and falling of the corporeality in Vipassana Bhavana. Clarified data are taken from the Theravada Buddhist scriptures and other related documents, then composed, summarized, analyzed, explained in details, corrected and verified by Buddhist scholars. From the study it found that; There are twenty eight Rūpa-khandhas in the Theravāda Buddhism and can be divided into two types, which are 1) Mahābhūta-rūpa: the four primary elements, i.e., the element of extension, the element of cohesion, the element of heat, the element of vibration, 2) Upādāya-rūpa : the twenty four derivative materiality, i.e., eye, ear, nose, tongue, body, form, sound, taste, woman, man, life, Hadaya-vatthu (heart base), Kāya-viññatti (gesture), Vacī –viññatti (verbal intimation), ākāsa (space), Lahutā (light rūpa), Mudutā (elasticity), Kammaññatā (adaptability), Upacaya (growth), Santati (continuity), Jaratā (decay), Aniccatā (impermanence), and food. Insight Meditation Practice by the Foundation of Mindfulness in Theravāda Buddhist scripture is to be mindful in body, feeling, mind, and mind-objects. To be aware in the present form and concrete until understand the Three Characteristics by wisdom, namely, impermanence, suffering, and non-self cannot control to be as mind desired, with rising existing and falling as usual. In meditation retreat, the meditator should have mindfulness to realize what is rising while practicing, by this way he/she will knows and understand himself distinctly and lead to enlightenment. The three cravings, i.e., craving for sensual, craving for existence, craving for non-existence and self-annihilation, are the cause of rising which originated from ignorance, craving, karma, food. Otherwise, karma, mind, physical law, food are the cause of rinsing of form. They was the cause in the past life until fertilization, then form can grow up because food up to present. The distinguishing of the cause of rising of craving is to distinguish the cause of corporeality.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. Center Library

Address: AYUTTHAYA

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระครูโกมุทสิทธิการ (พิทักษ์ วัยวงศ์วิทย์)

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ณัทธีร์ ศรีดี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2558

Modified: 2561-07-19

Issued: 2561-07-19

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU580208030.pdf	3.05 MB	30	2022-01-23 18:44:40

ใช้เวลา

0.024714 วินาที