ศึกษาเหตุเกิดและเหตุดับของปีติในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา

A Study of the Cause of Rising and Falling of Rapture in Insight Meditation Practice

Name: พระครูศรีเมธาภรณ์ (ประภาส ฐิตธมฺโม)

keyword: ปีติ

; วิปัสสนาภาวนา

; เหตุเกิด

; เหตุดับ

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ เพื่อศึกษาปีติในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท เพื่อศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และเพื่อศึกษาเหตุเกิดและเหตุดับของปีติในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา โดยศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาทและเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวบรวม สรุป วิเคราะห์ เรียบเรียงบรรยายเชิงพรรณนา ตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ จากการศึกษาพบว่า ปีติในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท หมายถึง ความอิ่มใจ หรือความเอิบอิ่มอันมีผลเฉพาะ ซึ่งเกิดจากการปฏิบัติพระกัมมัฏฐาน มีมาในพระวินัยปิฎกปาราชิกกัณฑ์ ว่าด้วยการเจริญอานาปานสติ เวรัญชกัณฑ์ มหาวรรค จัมเปยยขันธกะ อภิธัมมวัคคาทิกัมมกถา อธิคมสัทธรรมปฏิรูป ปริยัตติสัทธรรมปฏิรูป ในพระสูตรมาในพรหมชาลสูตร สามัญญผลสูตร โปฏฐปาทสูตร ชนวนสภสูตร ใน อภิธรรมปิฎก มหาปัฏฐาน ปีติตติกะ ในปฏิสนธิขณะขันธ์ ธัมมสังคณีนิกเขปกัณฑ์และในอรรถกถาอัตถสาลินีซึ่งมีแนวทางให้ศึกษาหาเหตุผลประกอบการปฏิบัติพระกัมมัฏฐาน การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์โดยมีสติปัฏฐาน ๔ เป็นแนวทาง คือ กายานุปัสสนา เวทนานุปัสสนา จิตตานุปัสสนา ธรรมานุปัสสนา เมื่อปฏิบัติได้ถูกต้องแล้ว ย่อมพัฒนาจิตให้เจริญยิ่งขึ้น เป็นทางสายเอกที่นำไปสู่ความบริสุทธิ์ของหมู่สัตว์ เพื่อดับความทุกข์โทมนัส เกิดปัญญารู้แจ้งในอริยสัจ ๔ นำไปสู่การบรรลุธรรมชั้นสูงสืบไป ปีติเป็นหนึ่งในวิปัสสนูปกิเลส เหตุเกิดของปีติคือความสงบเป็นสภาวธรรมที่เกิดจากศรัทธาเพราะสมาธิตั้งมั่นเกินไป จึงทำให้วิริยะอ่อนลง เหตุดับของปีติ คือการใช้ปัญญาอบรมในธรรมไม่ฟุ้งซ่าน ใคร่ครวญด้วยปัญญาว่าปีติเกิดขึ้นแก่เราแล้วไม่เที่ยง มีความดับไปเป็นธรรมดา ด้วยการเจริญวปัสสนาภาวนา

Abstract: This thesis had three objectives; to study Pīti in the Theravāda Buddhist scripture, 2) to study the Insight Meditation Practice in Theravāda Buddhist Scripture, 3) to study the cause of the rising and falling of Pīti in the Insight Meditation Practice. Clarified data are taken from the Theravada Buddhist scriptures and other related documents, then composed, summarized, analyzed, explained in details, corrected and verified by Buddhist scholars. From the study it found that; The term Pīti in Theravada Buddhism means joy, delight or rapture, which is the result of practicing meditation. It is in Vinaya Piṭaka, Pārājika Kaṇḍa concerning that the development of Ânāpānasati: Mindfulness on breathing, Verañja Kaṇḍa Mahāvagga, Campeyya Khandhaka, Abhidhammavaggādikammakathā, Adhigamasaddhammapaṭirūpa, and Pariyattisaddhammapaṭirūpa. It is in Suttanta Piṭaka concerning in Brahmajālasutta, Samaññaphalasutta, Poṭṭhapādasutta, Janavanasabhasutta. It is in Abhidhamma Piṭaka concerning in Mahāpaṭṭhāna Pītitatika, in Paṭisandhikhaṇakhandha, Dhammasaṅganīnikkhepakaṇḍa and in Atthakathā Atthasālinī, there are the ways of reaching for practicing meditation. The practicing Insight Meditation is in the four Foundations of Mindfulness; Kāyānupassanā, Vedanānupassanā, Cittānupassanā, Dhammānupassanā, when a meditator practice in the right, his mind also will be developed and grow up. This is only path for the purification of beings, for the overpowering of sorrow and lamentation, for getting the wisdom and understanding the four Noble Truths, for the attainment in advanced. Pīti is one of imperfections. The cuase of Pīti is calmness or peace which is the natural condition happening by faith, if the concentration is too much, the effort is less. The cause of falling of Pīti is trained by Dhamma, consideration by wisdom and practicing Insight Meditation observed that Pīti has appeared; it is not permanent and it is disappeared,

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. Center Library

Address: AYUTTHAYA

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระครูโกมุทสิทธิการ (พิทักษ์ วัยวงศ์วิทย์)

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ณัทธีร์ ศรีดี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2558

Modified: 2568-09-20

Issued: 2561-07-19

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU580208024.pdf	3.13 MB	10	2022-03-08 16:28:10

ใช้เวลา

0.024791 วินาที