รูปแบบและเทคนิคการสอบอารมณ์พระวิปัสสนาจารย์ไทย

The Model and the Technique in the Examination of Experience Vipassanā Meditation Vipassanā Monks

Name: โสภณ เทียนศรี

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบและเทคนิคการสอบอารมณ์พระวิปัสสนาจารย์ไทย โดยศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาทและเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวบรวม สรุป วิเคราะห์ เรียบเรียงบรรยายเชิงพรรณนา ตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ จากการศึกษาพบว่า รูปแบบการสอบอารมณ์ ในสายกัมมัฏฐานในการบริกรรมพองหนอ ยุบหนอ มีต้นแบบจาก วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฏิ์ โดยมีพระธรรมธีราชมหามุนี (โชดก ญาณสิทฺธิ ป.ธ. 9) ถือว่าเป็น พระวิปัสสนาจารย์องค์แรกของไทย ในรูปแบบการสอบอารมณ์ การสังเกตสภาวะที่ยุติ จากอาการพอง อาการยุบ โดยการพิจารณาในสติปัฏฐาน 4 คือ กาย เวทนา จิต ธรรม เมื่อสติเกิดขึ้น จิตที่รับรู้ในอาการพอง อาการยุบ ทำให้เกิดเป็นศีล จิตที่ตั้งมั่น ในอาการพอง อาการยุบ ทำให้เกิดเป็นสมาธิ จิตที่รู้สภาพธรรม เป็นปัญญา โดยหลักการสังเกตใน อาการพองอาการยุบ จิตที่คอยระมัดระวังเป็นศีล จิตที่แนบแน่นอยู่กับอาการพองยุบ เป็นสมาธิ จิตที่เข้าไปรู้ในอาการพองหรือยุบ เป็นปัญญา ที่มีอยู่ในกรอบสติปัฏฐาน 4 เพื่อวัดความก้าวหน้าในการปฏิบัติ นำไปสู่ปัญญา หลักฐานยืนยันอยู่ในมหาสติปัฏฐานสูตร ส่วนในเทคนิคการสอบอารมณ์ เป็นการปรับอินทรีย์ 5 ที่เป็นเครื่องวัดความก้าวหน้าของการปฏิบัติ มีการเพิ่มเทคนิคให้ตามความเหมาะสม การอบรมอินทรีย์ เมื่อมีความศรัทธาทำให้เกิดความเพียร ความเพียรช่วยให้สติมั่นคง เมื่อสติมั่นคงแล้ว การกำหนดอารมณ์จะได้สมาธิ เมื่อมีสมาธิ ที่สมบูรณ์แล้วก็จะเกิดปัญญา เทคนิคในการปรับอินทรีย์ให้สมดุลเสมอกัน และมีการปรับเป็นคู่ ๆ คือ ปรับศรัทธาให้เสมอปัญญา วิริยะให้เสมอกับสมาธิ ส่วนสตินั้นเป็นตัวกลางประสานได้ทุกธรรม พระวิปัสสนาจารย์ที่มีความเชี่ยวชาญจะมีเทคนิคในการสอบอารมณ์ และการปรับแต่งอินทรีย์ให้เหมาะสม เพื่อป้องกันมิให้ผู้ปฏิบัติหลงทาง

Abstract: This Thesis has objectives the objectives of this study is: to study of the Model and the Technique in the Examination of Experience Vipassanã Meditation Vipassanã master. Clarified and analyzed data are taken from the Theravada Buddhist scriptures and other related documents. The texts are composed, explained in details then verified by Buddhist scholars. From this research it found that; The pattern of asking the temperaments in Kamatthana focusing on Anapanasati or Mindfulness of Breathing:inhalation and exhalation: rising and falling. It’s the original model of asking the temperament that was first originally appeared at wat Mahāthat Yuwārajarangsarit Rājaworamahāvihāra. Principal Phra Dhammamadhirarāja Mahāmuni was the chief Vipassanā teacher and was the first Vispassanā teacher in Thailand in practice, asking of the temperaments, observation conditions of breathing stillness are the obvious ways to observe the breathing with Yonisomanasikārā than other observing way. The critical reflection make meditation clear and occurs easily. It’s the main element of Vipassanabhavana (meditation) which include Atāpis or effort, the mindfulness, the concentration and the awareness. There is evidenc in Mahātsatipatthana Sutra that When the body completely perceived the impermanenc, dissatisfaction and non-self in both concrete and abstract,then good thought will happen. View the way of asking of the temperaments has concept for observing mindfulness breathing: the awareness mind is observed causing Sila. The mind focus on the state of the rising and the falling causing meditation. The mind knowing the Doctrinal state is the causing wisdom. Theses facts are the wisdom in compliance with the practicable of Mahātsatipatthana Sutra. From this research it found that; in technical terms, the examination of disposition, the adjustment of the five Indriyas, in the Dharmmas check monitor progress to the process of practice, and the adjustment of the Indriyas, When the faith causes the efforts to the efforts to arise the effort helps the mindfulness to be firm, the meditation is firm. When concentration is firm, the wisdom is firm the technigues adept the Indriyas to be in balance in pairs the faith the wisdom, the persistence and the concentration. Regarding the mindfulness, the more then is the better. The faith and the wisdom the persistence and the vipassanā teachers to have knowledge in both the theory and practice Buddhism as well. The examination to the complementary support In advance of Insight Meditation Practice it.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. Center Library

Address: อยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาสุรชัย วราสโภ (บูรณะวังศิลา)

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ณัทธีร์ ศรีดี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2558

Modified: 2568-09-27

Issued: 2561-07-18

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU580208006.pdf	2.95 MB	26	2026-03-10 03:20:09

ใช้เวลา

0.028548 วินาที