ศึกษาการกำหนดอารมณ์ปรมัตถ์ของผู้เจริญวิปัสสนาภาวนาแบบวิปัสสนายานิก

A Study of how to Note Vipassanāyānika Practitioners Ultimate Sense-Objects

Name: พระครูสังฆรักษ์ไพโรจน์ เขมจิตฺโต (ขวัญเมือง)

keyword: อารมณ์

; ปรมัตถ์

; วิปัสสนาภาวนา

; วิปัสสนายานิก

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ เพื่อศึกษาการเจริญวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท เพื่อศึกษาอารมณ์ปรมัตถ์ของการวิปัสสนาภาวนา และเพื่อศึกษาการกำหนดอารมณ์ปรมัตถ์ของผู้เจริญวิปัสสนาแบบวิปัสสนายานิก โดยศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาทและเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวบรวม สรุป วิเคราะห์ เรียบเรียงบรรยายเชิงพรรณนา ตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ จากการศึกษาพบว่า การเจริญวิปัสสนาภาวนา หมายถึงการพัฒนาปัญญาที่ถูกต้องเกิดจากการกำหนดรู้พิจารณาสังขารธรรมโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา โดยความเป็นเหตุปัจจัยของสภาวธรรมทั้งหลาย ผู้เจริญวิปัสสนาจะสามารถมองเห็นนามรูป เกิดดับเมื่อมีสติและสมาธิให้มีกำลังแก่กล้าจะสามารถเห็นความดับของอารมณ์ที่กำหนดรู้อยู่ วิปัสสนาญาณที่เกิดจากการกำหนดรู้การเกิดดับของนามรูปก็จะสามารถมองเห็นสามัญญลักษณะ ซึ่งจะสามารถหลุดพ้นจากอาสวะกิเลสได้ อารมณ์ปรมัตถ์ คือการรับรู้ถึงการเคลื่อนไหวของสิ่งปรุงแต่งทั้งหลายเช่น ภาชนะวัตถุซึ่งมีชื่อต่าง ๆ เป็นรูปธรรม เมื่อแยกธาตุแล้วจะได้เป็นธาตุดิน น้ำ เป็นต้น ธาตุมี 28 ธาตุที่ประชุมกันเรียกว่า รูป คือ การรู้ การเห็น เป็นต้นซึ่งเกี่ยวข้องกับจิต จัดเป็นนาม การรู้เห็นสรรพสังขารทั้งหลายคือ รูปและนามซึ่งมีความดับของจิตทุกขณะ คือการรูปสภาพสามัญในธรรมชาติที่แท้จริงของสังขารทั้งหลาย ซึ่งไม่ใช่ความรู้พิเศษใด ๆ แต่นำไปสู่การรู้อารมณ์ปรมัตถ์นั่นเอง การกำหนดรู้อารมณ์ปรมัตถ์ คือ การปฏิบัติวิปัสสนามีรูปนามเป็นปัจจุบันอารมณ์ การกำหนดรู้นำไปสู่การปฏิบัติสมาธิ มีสติต่อเนื่องจนเกิดเอกัคคตาจิตเพื่อรู้ความเป็นจริงอย่างที่มันปรากฏ นั้นคือ ไตรลักษณ์, การเจริญวิปัสสนาโดยการกำหนดรู้อารมณ์ปรมัตถ์ของสังขารทั้งหลายจนเกิดญาณแก่กล้าจะบรรเทากิเลสหรือละสังโยชน์ทั้งหลายขึ้นอยู่กับกำลังของสติและปัญญา วิปัสสนาญาณจะทำลายสังโยชน์เป็นขณะ เรียกว่า ตทังคปหาน เมื่อปฏิบัติเห็นจริงตามอริยสัจ ๔ ย่อมปรากฏผลของการปฏิบัติคือรู้แจ้งในอริยสัจ จึงเป็นการบรรลุมรรคผลที่สามารถดับทุกข์ได้อย่างสิ้นเชิง

Abstract: This Thesis has three objectives; to study insight development in Theravada Buddhist scriptures, to study of absolute objects of insight development and to study of contemplation on absolute objects of insight meditators with Vipassanayanika. Clarified data are taken from the Theravada Buddhist scriptures and other related documents, then composed, summarized, analyzed, explained in details, corrected and verified by Buddhist scholars. From the study it found that; Insight development was the way to investigation on true wisdom which occurred from completing on all formations as impermanence, suffering and not-self by observing rising and falling as cause and effect of all formations. Those who contemplated name and forms with mindfulness would strengthen mindfulness and concentration until it was able to see extinction of contemplated objects. His insight of contemplation of rise and fall of name and forms will realize three common characteristics: changing, unsatisfactory and non-self which can abandon all worldly influxes and defilements. Absolute objects were cognition on movement of all formations such as containers which had many name was concrete form. These concrete forms can be diveide as primary elements: earth, fire, water, wind, eye and ear element etc. there were twenty-eight elements. The gathering of elements was called as form (Rūpa). Perceiving, seeing, hearing, tasting, tangling, various thought which based on consciousness were called as name (Nāma). To realize all formations, form and name with the extinction of momentary consciousness was the common knowing in the true nature of formations, not other special knowledge which leaded to enlighten in absolute objects. Contemplation on absolute objects was the true state of concentration of insight development for those who practiced pure insight (Vipassanayānika) without fallacy or mistakes. This pure insight practice focused on name and form at the present only. This contemplation leaded to concentration with continued mindfulness on true state and one-pointedness or Samādhi in order to realize things as they really are, that was three common characteristics: impermanence, suffering and non-self. Insight knowledge of absolute objects until realizing the truth of common characteristics of all formations will reduce defilements or abandon all fetters depending on power of mindfulness and insight. Insight knowledge will abandon fetters only at present moment called as Tadangapahāna or abandoning by substitution of opposites according to Satipatthāna. If insight knowledge attained realization of four noble truths as Magga (path) then it appeared enlightenment leading the end of all suffering.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. Center Library

Address: อยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระราชสิทธิมุนี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ชิณญ์ ทรงอมรสิริ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2558

Modified: 2568-09-27

Issued: 2561-07-18

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU580208003.pdf	2.39 MB	16	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.033435 วินาที