ศึกษาหลักธรรมและการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในกัลยาณมิตตสูตร

A Study of the Principles of Dhamma and Insight Meditation Practice In Kalyaṇamitta Sutta

Name: พระกิตติธัช ถาวรธมฺโม (ดีสารี)

keyword: วิปัสสนาภาวนา

; กัลยาณมิต

; หลักธรรม

; พุทธศาสนา

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ เพื่อศึกษาหลักธรรมในกัลยาณมิตตสูตร เพื่อศึกษาหลักการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา และเพื่อศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในกัลยาณมิตตสูตรโดยศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาทและเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวบรวม สรุป วิเคราะห์ เรียบเรียงบรรยายเชิงพรรณนา ตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ จากการศึกษาพบว่า กัลยาณมิตตสูตร เป็นพระสูตรที่พระธรรมสังคีติกาจารย์ รวบรวมร้อยกรองไว้ในคัมภีร์สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค ซึ่งเป็นสูตรที่จัดอยู่ในสุริยเปยยาลวรรค โดยมีหลักธรรมที่เป็นสาระสำคัญที่ทรงแสดงไว้ในกัลยาณมิตตสูตร คือ ทรงแสดงถึงการพิจารณาเห็นธรรมที่เกิดขึ้นอย่างใดอย่างหนึ่งอันเป็นเหตุให้อริยมรรคมีองค์ 8 ที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้นได้หรือเป็นเหตุให้อริยมรรค มีองค์ 8 ที่เกิดขึ้นแล้วมีความเจริญเหมือนกับความเป็นกัลยาณมิตตตา ซึ่งการเจริญอริยมรรคมีองค์ 8 นี้ ถ้าผู้เจริญกระทำให้มากแล้วย่อมเป็นผู้กำจัดราคะ โทสะ และโมหะเป็นที่สุด และยังพบว่าหลักธรรมในกัลยาณมิตตสูตร ได้แก่ กัลยาณมิตตา คือ ความเป็นผู้มีมิตรดี หลักการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา พบว่า วิปัสสนา หมายถึง การรู้แจ้ง การรู้วิเศษ หรือเห็นแจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วเข้าสู่กระแสแห่งพระนิพพาน การที่จะรู้แจ้งในวิปัสสนาเพื่อเป็นเหตุให้บรรลุธรรมในอริยสัจ 4 ได้นั้นจะต้องอาศัยกัลยาณมิตรเป็นเบื้องต้นรับคำสอนของท่านแล้วปฏิบัติตามหลักสติปัฏฐาน 4 เพื่อความพ้นทุกข์ ซึ่งพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอริยะสาวกทั้งหลายใน 4 อสงไขยแสนกัปนี้และกัปอื่น ๆ ได้บรรลุความหมดจดจากกิเลสด้วยทางสายเดียว คือ สติปัฏฐาน 4 การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในกัลยาณมิตตสูตร พบว่า การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาที่ปรากฏในกัลยาณมิตตสูตร หลักธรรมที่สำคัญ คือ การอาศัยกัลยาณมิตรหรือการคบสัตบุรุษ (สัปปุริสสังเสวะ) เป็นบุพภาคนำไปสู่อริยมรรคมีองค์ ๘ โดยอาศัยหลักธรรมที่เป็นบาทฐานช่วยสนับสนุนให้บรรลุธรรม ได้แก่ สัมปทา วุฒิธรรม ไตรสิกขา เป็นต้น จะช่วยให้การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาบรรลุมรรค ผล นิพพาน.

Abstract: This Thesis has three objectives, to study the Dhamma principles in Kalyāṇamitta Sutta, to study the principles in practicing Vipassanā meditation, and to study Vipassanā meditation in Kalyāṇamitta Sutta. Clarified data are taken from the Theravada Buddhist scriptures and other related documents, and then composed, summarized, analyzed, explained in details, corrected and verified by Buddhist scholars. From the study it found that; Kalyāṇamitta Sutta is the Suttapţaka in which Dhammasanghītikācārñ had compiled and revised in the Sangyutta Nikāya Scripture, Mahavāra section, which is a Sutta classified in the Suriapeyyāla section. The Dhamma principle which is the main point that he had written in the Kalyāņamitta Sutta is that he pointed out the introspection of any Dhamma that fulfills the Noble Eightfold Paths that has not become eight to become eight or that has already become eight to prosper like Kalyāṇamitta.When practicing the Noble Eightfold Paths, if a person practices good enough, he will finally become one without lust, rage, or anger. It was also found that the Dhamma principle in Kalyāṇamitta Sutta which is Kalyāṇa-Mitta. The principles of Vipassanā Meditation stated that Vipassanā means to know thoroughly, to know miraculously, or to see with one’s great knowledge, then enter into the path of Nibbāna. For one to enlighten in Vipassanā to achieve the teachings of the Four Noble Truths, one needs to use Kalyāṇamitta as his fundamentals, follows his teachings, then practices the four Foundations of Mindfulness to be free from sufferings. The Buddha, the individual Buddha and his noble followers in the four infinities of our times and any other times had achieved to get rid of all defilements by using an only path, the Four Foundations of Mindfulness. To practice Vipassanā Meditation in Kalyāṇamitta Sutta, it was found that the important Dhamma principle in practicing Vipassanā Meditation as in Kalyāņamitta Sutta is to depend on Kalyāņamitta or to have accompanied with the good friends (sapuriasaṁsera) . It is the first part that leads to the Noble Eightfold Path by using the Dhamma principles that will be the fundamental supports in order to achieve Dhamma, which are Sampadā, Vuḍhidham, the Threefold Learning etc. will help the Vipassanā Meditation the achievement of the Magga Phala and Nibbāna.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. Center Library

Address: อยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาชิต ฐานชิโต

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: สุเทพ พรมเลิศ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2558

Modified: 2568-09-27

Issued: 2561-07-18

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU580208001.pdf	3.62 MB	36	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.041062 วินาที